Zakon o lukama

Ovim zakonom uređuju se pravni režim, podjela luka, upravljanje, korišćenje i održavanje luka, pružanje lučkih usluga, zajednička pravila za finansijsku transparentnost, red u lukama, kao i druga pitanja koja su od značaja za luke u Crnoj Gori.

Luka predstavlja dobro u opštoj upotrebi od interesa za Crnu Goru i dostupna je na korišćenje, pod jednakim uslovima, svim zainteresovanim fizičkim i pravnim licima u skladu sa zakonom.

Lučko zemljište i infrastruktura su u državnoj svojini.

Lučka suprastruktura može biti u svojini pravnih ili fizičkih lica.

Odredbe ovog zakona primjenjuju se na luke, područja luka u teritorijalnom moru i unutrašnjim morskim vodama Crne Gore, kao i na sva pravna i fizička lica koja pružaju lučke usluge ili koriste infrastrukturu na području luke, osim na vojne luke.

Korišćenje luke ili dijela luke, lučke infrastrukture i suprastrukture, pružanje lučkih usluga i obavljanje ostalih djelatnosti u luci koje su sa tim uslugama u privrednoj, saobraćajnoj ili tehnološkoj vezi vrši se u skladu sa ovim zakonom i propisima koji uređuju javno-privatno partnerstvo.

Izgradnja i rekonstrukcija objekata lučke infrastrukture i suprastrukture vrši se u skladu sa propisima koji uređuju planiranje i uređenje prostora, izgradnju objekata i zaštitu životne sredine.

Upravljanje, korišćenje i kreiranje politike razvoja luka zasnivaju se na načelima:

1) zaštite javnog i pojedinačnog interesa, pri čemu pojedinačni interesi ne smiju štetiti javnom interesu;

2) poštovanja moralnog i etičkog kodeksa;

3) održivog razvoja;

4) zaštite od požara, eksplozija, industrijskih incidenata, zaštite i zdravlja na radu;

5) sigurnosti, bezbjednosti i zaštite životne sredine;

6) ekonomičnosti i efikasnosti;

7) transparentnosti i učešća javnosti;

8) ravnopravnog pristupa tržištu;

9) stvaranja uslova za pristup, kretanje i boravak lica smanjene pokretljivosti i lica sa invaliditetom;

10) usaglašenosti sa evropskom regulativom;

11) razvoja digitalne lučke infrastrukture - digitalne interoperabilnosti i saradnje učesnika kroz Port Community System (PCS).

U cilju ostvarivanja načela iz stava 1 ovog člana, organi državne uprave, organi lokalne uprave i druga pravna i fizička lica u procesu upravljanja, korišćenja i kreiranja politike razvoja luka dužni su da međusobno sarađuju.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) bitva je dio lučke ili brodske opreme koji služi za vezivanje plovnih objekata;

2) brod je pomorsko plovilo bilo koje vrste koje se upotrebljava u morskoj sredini, uključujući ribarske plovne objekte, rekreacione plovne objekte, hidrokrilne plovne objekte, plovne objekte na vazdušnom jastuku i uranjajuće i plutajuće objekte;

3) brodogradilišna luka je luka u kojoj se brod ili drugi plovni objekat gradi, kao i luka namijenjena za pristajanje, sidrenje i zaštitu brodova ili drugih plovnih objekata radi održavanja, popravke i prepravke;

4) brodski otpad je sav otpad, uključujući ostatke tereta, koji se stvara tokom rada broda ili tokom djelatnosti utovara, istovara i čišćenja i koji je obuhvaćen područjem primjene priloga I., II., IV., V. i VI. konvenciji MARPOL, kao i pasivno ulovljen otpad;

5) česta pristajanja u luku su posjete broda istoj luci najmanje jednom u 14 dana;

6) dovoljan skladišni kapacitet je dovoljan kapacitet za skladištenje otpada na brodu od trenutka isplovljavanja do sljedeće luke pristajanja, uključujući otpad koji će vjerovatno nastati tokom putovanja;

7) digitalna lučka infrastruktura je skup informacionih i komunikacionih sistema, platformi i digitalnih alata, koji omogućavaju elektronsko upravljanje, razmjenu i obradu podataka između učesnika u lučkim i pomorskim operacijama;

8) GISIS je globalni integrisani informacioni sistem o brodovima koji je uspostavio IMO;

9) indirektna naknada je naknada plaćena za pružanje usluga lučkih uređaja za prihvat bez obzira na stvarnu isporuku brodskog otpada;

10) jaružanje je uklanjanje pijeska, taloga ili drugih materija sa dna plovnog puta za pristup luci ili unutar lučkog područja koje je u nadležnosti Organa uprave, odnosno Pravnog lica, uključujući zbrinjavanje uklonjenog materijala, kako bi se plovnim objektima omogućio nesmetani pristup luci, a sastoji se od početnog uklanjanja (glavno jaružanje) i od jaružanja za održavanje dubina kako bi se plovni put održavao pristupačnim, a da pritom nije lučka usluga koja se nudi korisniku;

11) javni plovni objekat je brod ili drugi plovni objekat koji koriste organi državne uprave i služi isključivo u neprivredne svrhe, osim ratnog broda ili drugog ratnog plovnog objekta;

12) koncedent je davalac koncesije;

13) koncesija je pravo korišćenja luke ili dijela luke i pružanje lučkih usluga u luci, koje koncedent ugovorom ustupa koncesionaru na određeno vrijeme pod uslovima utvrđenim ovim zakonom;

14) koncesionar je privredni subjekt čija je ponuda izabrana u postupku dodjele koncesije i sa kojim je zaključen ugovor o koncesiji;

15) konvencija MARPOL je Međunarodna konvencija o sprečavanju zagađenja mora sa brodova, sa izmjenama i dopunama;

16) ležarina plovnog objekta je boravak plovnog objekta na operativnoj obali bez vršenja brodskih operacija utovara, istovara i pretovara tereta, ukrcaja i iskrcaja putnika, podizanja i spuštanja ili snabdijevanja plovnog objekta;

17) linijski saobraćaj je saobraćaj koji se zasniva na objavljenom ili planiranom rasporedu isplovljavanja i uplovljavanja između utvrđenih luka ili opetovani prijelazi koji predstavljaju prihvaćeni raspored;

18) lučka infrastruktura je operativna i osnovna infrastruktura;

19) lučka suprastruktura obuhvata objekte i postrojenja izgrađene na lučkom području, kao što su poslovne zgrade, skladišta, silosi, rezervoari i instalacije, pretovarni mostovi, stalno učvršćeni ili pokretni kranovi i dizalice, pokretni dokovi, radionice i druge objekte i postrojenja;

20) luka je područje kopna i vode čija infrastruktura i oprema prvenstveno omogućavaju prihvat plovnih objekata, njihov utovar i istovar, skladištenje robe, primanje i isporuku te robe i ukrcaj i iskrcaj putnika, posade i drugih lica i svaku drugu infrastrukturu potrebnu pružaocima i korisnicima lučkih usluga unutar lučkog područja;

21) luka nautičkog turizma - marina je luka namijenjena za vezivanje, smještaj, čuvanje, zaštitu, održavanje, popravku, opremanje i sidrenje jahti, čamaca i drugih plovnih objekata;

22) lučke usluge su usluge od javnog značaja i mogu biti osnovne i pomoćne lučke usluge;

23) lučki gat je dio operativne obale namijenjen za pristajanje i vezivanje plovnih objekata;

24) lučki uređaj za prihvat je bilo koje postrojenje koje je fiksno, plutajuće ili mobilno i koje je u stanju pružiti uslugu prihvata brodskog otpada;

25) manevar označava upravljanje brodom u luci prilikom pristajanja, isplovljavanja i okretanja;

26) nadležno tijelo je organ uprave nadležan za poslove upravljanja lukama (u daljem tekstu: Organ uprave) ili Pravno lice koje upravlja morskim dobrom (u daljem tekstu: Pravno lice);

27) naknada za upotrebu lučke infrastrukture je naknada koja se naplaćuje u korist Organa uprave ili Pravnog lica, za: upotrebu operativne obale, sidrište luke i ležarinu;

28) naknada za lučke usluge je naknada koja se naplaćuje u korist pružalaca lučkih usluga, a koju plaćaju korisnici takvih usluga;

29) nautičko sidrište je dio morskog akvatorijuma opremljen uređajima za sidrenje;

30) obrada je postupak prerade ili zbrinjavanja, uključujući postupke pripreme prije prerade ili zbrinjavanja;

31) obaveza pružanja javnih usluga je utvrđen ili određen uslov za osiguranje pružanja onih lučkih usluga ili aktivnosti od opšteg interesa koje operater, kad bi razmatrao sopstvene poslovne interese, ne bi preuzeo ili ga ne bi preuzeo do jednake mjere ili pod istim uslovima;

32) operativna infrastruktura obuhvata lučka postrojenja, operativnu obalu, privezišta, objekte i opremu namijenjenu pretovaru brodova (lučke gatove, ro-ro rampe, opremu za vezivanje brodova, bokobrane, bitve i slično), lučke, drumske i željezničke saobraćajnice, elektro-energetsku, telekomunikacionu, vodovodnu i kanalizacionu mrežu i cjevovode unutar luke, koju je koncesionar dobio na korišćenje;

33) osnovne lučke usluge su:

- vezivanje;

- rukovanje teretom;

- putničke usluge;

- snabdijevanje gorivom;

- sakupljanje brodskog otpada i ostataka tereta;

- pilotaža;

- tegljenje;

34) osnovna infrastruktura obuhvata objekte zaštite luke od vjetrova i visokih valova (lukobrane, nasipe i slično), lučke, drumske i željezničke saobraćajnice, elektro-energetsku, telekomunikacionu, vodovodnu i kanalizacionu mrežu i cjevovode unutar luke koja se može koristiti pod jednakim uslovima;

35) ostaci tereta su ostaci bilo kojeg tereta na brodu, na palubi ili u skladištima ili tankovima, koji ostanu nakon djelatnosti utovara i istovara, uključujući višak ili prosuti teret tokom djelatnosti utovara i istovara, bez obzira na to nalazi li se u mokrom ili suvom stanju ili je sadržan u vodi od ispiranja, isključujući teretnu prašinu koja ostaje na palubi nakon metenja ili prašinu na spoljnjim površinama broda;

36) pasivno ulovljen otpad je otpad sakupljen u mrežama tokom ribolovnih operacija;

37) Port Community System (PCS) predstavlja digitalnu lučku infrastrukturu i neutralnu i otvorenu elektronsku platformu koja omogućava inteligentnu i bezbjednu razmjenu informacija između javnih i privatnih subjekata, optimizujući, upravljajući i automatizujući lučke i logističke procese putem jedinstvene predaje podataka i povezivanja transportnih i logističkih lanaca;

38) pilotaža je usluga davanja stručnih savjeta ili vođenja plovnog objekta, koju pruža pilot kako bi se omogućio siguran ulazak ili izlazak plovnog objekta u ili iz luke i sigurno manevrisanje unutar luke;

39) plovni put za pristup je pristup luci plovnim putem sa otvorenog mora, kao što su lučki prilazi, otvoreni dijelovi luke, rijeke, morski kanali i fjordovi ukoliko je taj plovni put u nadležnosti Organa uprave ili Pravnog lica;

40) pomorski saobraćaj na kratkim relacijama je prevoz tereta i putnika morskim putem između luka koje su u Evropi ili između tih luka i luka u neevropskim zemljama koje imaju obalu sa zatvorenim morima koja se graniče sa Evropom;

41) pomoćne lučke usluge su:

- privredne djelatnosti koje se obavljaju u lukama i koje su neposredno u funkciji obavljanja osnovnih lučkih djelatnosti i sa njima su u logističkoj, tehnološkoj ili ekonomskoj vezi (fumigacija i deratizacija, pranje brodske robe, pomorske agencije, špedicije, zastupanja u carinskim i poreskim postupcima, poslovi kontrole količine i kvaliteta robe i ostale djelatnosti isporuke dobara i pružanja usluga manjeg obima);

- privredne djelatnosti koje se obavljaju u lukama, a nijesu neposredno u funkciji obavljanja osnovnih lučkih djelatnosti;

42) pružalac lučkih usluga je prvredno društvo, pravno lice ili preduzetnik koji za naknadu pruža ili namjerava da pruža jednu ili više vrsta lučkih usluga;

43) putničke usluge su organizacija, prihvat i otprema putnika, njihovog prtljaga i njihovih vozila između plovnog objekta kojim se prevoze i obale, a uključuje i obradu ličnih podataka i prevoz putnika unutar određenog putničkog terminala;

44) redovna pristajanja u luku su ponavljajuća putovanja istog broda koja čine stalni uzorak između utvrđenih luka ili niz putovanja od i do iste luke bez međupristajanja;

45) rekreativni plovni objekat je brod bilo koje vrste dužine trupa od 2,5 metara ili više, nezavisno o pogonu, namijenjen sportu ili razonodi i koji se ne koristi za trgovinu;

46) ribarska luka je luka ili dio luke namijenjena za smještaj, čuvanje, zaštitu, održavanje, popravku, opremanje i sidrenje ribarskih brodova i čamaca, iskrcaj i plasman ulova;

47) ribarski plovni objekat je bilo koji brod opremljen ili korišćen u komercijalne svrhe za ulov ribe ili drugih živih organizama iz mora;

48) ro-ro rampa je objekat namijenjen za komercijalni pretovar brodova i služi za iskrcaj i ukrcaj ro - ro brodova ili za savladavanje razlike u visini tereta za potrebe kretanja vozila sa jednog nivoa na drugi;

49) rukovanje teretom je organizacija i rukovanje teretom između plovnih objekata kojim se teret prevozi i obale, bilo za uvoz, izvoz ili prevoz tereta, uključujući obradu, privezivanje, odvezivanje, slaganje tereta, prevoz i privremeno skladištenje tereta na odgovarajućem terminalu za rukovanje teretom, a direktno povezano sa prevozom tereta, kao i skladištenje, pražnjenje, ponovno pakovanje ili bilo koju drugu uslugu sa dodatnom vrijednošću povezanu sa teretom kojim se rukuje;

50) sakupljanje brodskog otpada i ostataka tereta je prihvat brodskog otpada i ostataka tereta upotrebom postrojenja koje je fiksno, plutajuće ili prenosno i koje može prihvatiti brodski otpad ili ostatke tereta;

51) servisno privezište je jedinstven prostor upotrebljive obale dužine do 50 metara, opremljen opremom za dizanje, spuštanje i izvlačenje plovila, uz koji se nalazi kopneni dio privezišta maksimalne površine do 1000 m², te dio morskog akvatorijuma, koji služi obavljanju djelatnosti servisiranja plovnih objekata i namijenjen je pristajanju plovila radi servisa;

52) sidrište je dio morskog akvatorijuma namijenjen za sidrenje i/ili vezivanje plovnih objekata;

53) sidrište luke je dio područja luke na kojem je dozvoljen boravak plovnih objekata u očekivanju slobodnog veza u luci, očekivanju spremnosti tereta ili radi obavljanja ukrcaja i iskrcaja roba i/ili putnika kao i za smjenu posade, snabdijevanja plovnog objekta, dostave rezervnih djelova i drugih uobičajenih potreba plovnog objekta, koje može biti opremljeno za vezivanje;

54) snabdijevanje gorivom je snabdijevanje plovnih objekata čvrstim, tečnim ili gorivom u gasovitom stanju ili bilo kojim drugim izvorom energije za pogon plovnih objekata i za njihovo opšte ili posebno snabdijevanje energijom za vrijeme boravka na vezu;

55) tegljenje je pomoć plovnom objektu vučom i/ili potiskivanje kako bi se omogućio siguran ulazak ili izlazak iz luke ili sigurna plovidba unutar luke pružanjem pomoći u manevrisanju plovnim objektom;

56) trgovačka luka je luka namijenjena za smještaj, operacije rukovanja teretom, putničke usluge, zaštitu i sidrenje brodova, kao i obavljanje drugih djelatnosti koje su sa tim uslugama u privrednoj, saobraćajnoj ili tehnološkoj vezi;

57) ugovor o pružanju lučke usluge je formalan i pravno obavezujući ugovor ili akt sa jednakom pravnom snagom zaključen između Organa uprave, odnosno Pravnog lica i pružalaca lučkih usluga, nezavisno od načina izbora pružalaca lučkih usluga;

58) upravljačko tijelo luke je javni organ ili privatno društvo koje u skladu sa ovim zakonom ima za cilj da zajedno sa drugim djelatnostima ili bez njih, vodi lučku infrastrukturu ili upravlja sa njom i izvršava jedan ili više sljedećih zadataka u dotičnoj luci: koordinaciju lučkog saobraćaja, upravljanje lučkim saobraćajem, koordinaciju aktivnosti operatera prisutnih u dotičnoj luci i kontrolu aktivnosti operatera prisutnih u dotičnoj luci;

59) vezivanje je usluga privezivanja i odvezivanja, uključujući premještanje uz obalu, potrebno za sigurno upravljanje plovnom objektu u luci ili na vodnom putu za pristup luci;

60) vojna luka je luka namijenjena za smještaj, čuvanje, zaštitu, održavanje, popravku i sidrenje ratnih brodova i plovnih objekata Vojske Crne Gore i stranih ratnih brodova uz saglasnost organa državne uprave nadležnog za poslove odbrane;

61) privezište (mandrać) je posebno izgrađeni jedinstven prostor upotrebljive obale dužine do 50 metara sa pripadajućim sidrenim sistemom i dijelom morskog akvatorijuma, sa direktnim pješačkim pristupom do plovnih objekata, koje služi za privez čamaca i jahti;

62) RO-RO privezište je posebno izgrađeni jedinstven prostor upotrebljive obale prilagođen za prihvat RO-RO brodova;

63) suvi vez predstavlja dio prostora na kopnu, koji je namijenjen za skladištenje odnosno odlaganje plovnih objekata, u cilju čuvanja ili servisiranja (suvi vez može biti na otvorenom odnosno zatvorenom prostoru);

64) vez je prostor u luci, na privezištu, obali odnosno na sidrištu koji je opremljen sa odgovarajućom infrastrukturom i namijenjen pristajanju, vezivanju i boravku plovnih objekata.

Prema vrsti pomorskog saobraćaja, luke se dijele na luke otvorene za međunarodni pomorski saobraćaj i luke otvorene za unutrašnji pomorski saobraćaj.

Luka otvorena za međunarodni pomorski saobraćaj koristi se i za unutrašnji pomorski saobraćaj.

Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada), određuje luke i propisuje uslove za luke iz stava 1 ovog člana.

Prema namjeni luke se dijele na:

1) trgovačke luke;

2) luke nautičkog turizma - marine;

3) brodogradilišne luke;

4) ribarske luke;

Uslove koje moraju ispunjavati luke iz stava 1 ovog člana, propisuje Vlada.

Odluku o namjeni luka iz stava 1 ovog člana, donosi Vlada.

Dio luke iz stava 1 ovog člana, može da bude namijenjen za potrebe odbrane i bezbjednosti.

Odluku o namjeni dijela luke iz stava 1 ovog člana, za potrebe odbrane i bezbjednosti donosi Vlada.

Luke iz člana 8 ovog zakona, mogu da imaju sljedeće djelove:

- operativni dio luke;

- komunalni dio luke;

- ribarski dio luke;

- nautički dio luke.

Pri određivanju namjene djelova luke iz stava 1 ovog člana, u kojima ne postoje definisane prostorne, tehnološke i organizacione cjeline – terminali, obezbjeđuje se prije svega operativni dio luke za potrebe obavljanja unutrašnjeg pomorskog saobraćaja, a nakon toga komunalni i ribarski dio luke.

Granice i režim korišćenja pojedinih dijelova luke propisuje Vlada.

Operativni dio luke je namijenjen isključivo obavljanju lučkih operacija (rukovanje teretom, ukrcaj, iskrcaj putnika, snabdijevanje, tegljenje, pilotaža), sa pristupnom infrastrukturom i bezbjednosnim zonama.

Na operativnom dijelu luke može se odrediti iskrcajno mjesto za ribarske plovne objekte u skladu sa propisom kojim je uređen prostor.

Komunalni dio luke je namijenjen za vez plovnih objekata i dijeli se na:

- vez plovnih objekata registrovanih za privredne svrhe; i

- vez čamaca registrovanih za lične potrebe.

Na komunalnom dijelu luke namijenjenom za privredne svrhe dozvoljeno je obavljanje djelatnosti ukrcaja i iskrcaja lica i stvari odnosno iznajmljivanje plovnog objekta, u skladu sa namjenom plovnog objekta za koji je ugovor o vezu zaključen.

Koncesionar luke može zaključiti ugovor o vezu isključivo sa vlasnikom plovnog objekta za plovni objekat, koji pretežno boravi na tom području i upisan je u upisnik nadležne i područne organizacione jedinice organa Ministarstva (u daljem tekstu: Lučka kapetanija).

Prednost za dobijanje jednog veza imaju vlasnici plovnih objekata koji imaju prebivalište, odnosno sjedište na području jedinice lokalne samouprave u kojoj se luka nalazi.

Prilikom dodjele pojedinog veza na komunalnom dijelu luke plovni objekti se grupišu prema dužini i namjeni.

Koncesionar luke dužan je da javno objavi listu zaključenih ugovora o vezu i listu čekanja koja sadrži podatke o imenu ili oznaci plovnog objekta i njegovom vlasniku.

Uslove, kriterijume i način postupka za ostvarivanje prava na vez u komunalnom dijelu luke propisuje Ministarstvo.

Nautički dio luke (marina) je namijenjen za vez jahti i čamaca.

Ribarski dio luke je namijenjen za vez ribarskih brodova i čamaca, a sastoji se od operativne obale i stalnog veza za ribarske brodove i čamce.

Obala iz stava 1 ovog člana, namijenjena je isključivo za ukrcaj, iskrcaj i prekrcaj ulova ribe i drugih morskih organizama ili njihovih proizvoda iz privrednog ribolova na moru.

Odluku o proglašenju obale iz stava 1 ovog člana, određivanju njenih granica i radnog vremena, uslovima i načinu korišćenja donosi Vlada.

Obala iz stava 1 ovog člana, mora da bude posebno označena.

Uz svako iskrcajno mjesto na obali iz stava 1 ovog člana potrebno je navesti podatke koji moraju da budu javno dostupni.

Koncesionar može da zaključi ugovor o vezu isključivo sa vlasnikom ribarskog broda odnosno čamca, koji pretežno boravi na tom području i upisan je u upisnik nadležne Lučke kapetanije.

Prednost za dobijanje jednog veza u ribarskom dijelu luke ima vlasnik ribarskog broda odnosno čamca koji ima prebivalište, odnosno sjedište na području jedinice lokalne samouprave u kojoj se luka nalazi.