Rulebook on safety requirements to be met by pyrotechnic articles

Ovim pravilnikom propisuju se bezbjednosni zahtjevi koje moraju ispunjavati pirotehnička sredstva u zavisnosti od njihovih karakteristika, postupci ocjenjivanja usaglašenosti, kao i označavanje pirotehničkih sredstava.

Svako pirotehničko sredstvo mora postići efekat koji je proizvođač naveo prijavljenom tijelu, kako bi se obezbijedio najviši mogući nivo bezbjednosti i pouzdanosti.

Pirotehničko sredstvo mora biti projektovano i proizvedeno tako da se može bezbjedno zbrinuti uz što manji uticaj na životnu sredinu.

Pirotehničko sredstvo mora pravilno funkcionisati kada se koristi u skladu sa svojom namjenom. Svako pirotehničko sredstvo mora biti ispitano u realnim uslovima, a kada to nije moguće u laboratoriji, ispitivanja se sprovode u uslovima u kojima se pirotehničko sredstvo upotrebljava.

Po potrebi, treba uzeti u obzir ili ispitati sljedeće informacije i svojstva:

- dizajn, konstrukciju i karakteristična svojstva, uključujući detaljan hemijski sastav (masu i procenat upotrijebljenih supstanci) i dimenzije;

- fizičku i hemijsku stabilnost pirotehničkog sredstva u svim uobičajenim, predvidivim uslovima životne sredine;

- osjetljivost na uobičajeno i razumno predvidivo rukovanje i transport;

- međusobnu kompatibilnost svih komponenti u pogledu njihove hemijske stabilnosti;

- otpornost na vlagu kada je pirotehničko sredstvo namijenjeno za upotrebu u vlažnim uslovima i kada vlaga može štetno uticati na njegovu bezbjednost i pouzdanost;

- otpornost na niske i visoke temperature kada je pirotehničko sredstvo namijenjeno za čuvanje ili skladištenje na takvim temperaturama i kada hlađenje ili zagrijavanje komponente ili pirotehničkog sredstva u cjelini može štetno uticati na njegovu bezbjednost i pouzdanost;

- bezbjednosne karakteristike koje sprečavaju neblagovremeno ili nenamjerno aktiviranje ili paljenje;

- odgovarajuća uputstva i, po potrebi, oznake u pogledu bezbjednog rukovanja, skladištenja, upotrebe (uključujući bezbjednosna rastojanja) i zbrinjavanja;

- otpornost pirotehničkog sredstva, njegove ambalaže ili drugih komponenti na oštećenja u uobičajenim i razumno predvidivim uslovima skladištenja; i

- specifikaciju uređaja i pribora, kao i uputstva za upotrebu pirotehničkog sredstva, radi njegovog bezbjednog funkcionisanja.

Tokom transporta i uobičajenog rukovanja, osim ako proizvođač nije drukčije propisao, pirotehnička sredstva treba da sadrže pirotehničku smješu.

Pirotehničko sredstvo koje je oštećeno tokom rukovanja ili transporta ne smije se koristiti.

Pirotehnička sredstva ne smiju sadržati detonirajuće eksplozive, osim crnog baruta i svjetlosne smješe, izuzev pirotehničkih sredstava kategorija P1, P2, T2 i vatrometa kategorije F4 koji ispunjavaju sljedeće uslove:

1) detonirajući eksploziv ne može se lako odvojiti od pirotehničkog sredstva;

2) za kategoriju P1 pirotehničko sredstvo ne smije biti eksplozivno i, prema svom dizajnu i proizvodnji, ne smije aktivirati sekundarne eksplozive;

3) za kategorije F4, T2 i P2 pirotehničko sredstvo ne smije biti projektovano i namijenjeno da djeluje kao eksploziv, odnosno, ako je projektovano da eksplodira, prema svom dizajnu i proizvodnji ne smije aktivirati sekundarne eksplozive.

Proizvođač je, u skladu sa članom 84 Zakona o eksplozivima za civilnu upotrebu, dužan da pirotehnička sredstva razvrsta u različite kategorije prema neto količini eksplozivne materije, bezbjednosnom rastojanju, nivou buke ili sličnim kriterijumima.

Kategorija iz stava 1 ovog člana mora biti jasno navedena na oznaci.

Za vatromete kategorije F1 moraju biti ispunjeni sljedeći uslovi:

- bezbjednosno rastojanje mora iznositi najmanje 1 m, a po potrebi može biti i kraće;

- maksimalni nivo zvuka na bezbjednosnom rastojanju ne smije preći 120 dB (A, imp) ili ekvivalentan nivo zvuka izmjeren drugom odgovarajućom metodom;

- kategorija F1 ne obuhvata petarde sa eksplozivnim dejstvom, baterije za takve petarde, petarde sa učinkom bljeska;

- pirotehnička sredstva koja eksplodiraju pri udaru o podlogu iz kategorije F1 ne smiju sadržati više od 2,5 mg srebrnog fulminata.

Za vatromete kategorije F2 moraju biti ispunjeni sljedeći uslovi:

- bezbjednosno rastojanje mora iznositi najmanje 8 m, a po potrebi može biti i kraće;

- maksimalni nivo zvuka na bezbjednosnom rastojanju ne smije preći 120 dB (A, imp) ili ekvivalentan nivo zvuka izmjeren drugom odgovarajućom metodom.

Za vatromete kategorije F3 moraju biti ispunjeni sljedeći uslovi:

- bezbjednosno rastojanje mora iznositi najmanje 15 m, a po potrebi može biti i kraće;

- maksimalni nivo zvuka na bezbjednosnom rastojanju ne smije preći 120 dB (A, imp) ili ekvivalentan nivo zvuka izmjeren drugom odgovarajućom metodom.

Vatrometi se mogu izrađivati isključivo od materijala kod kojih je rizik od fragmenata po život i zdravlje ljudi, imovinu i životnu sredinu sveden na najmanju moguću mjeru.

Sredstvo za paljenje mora biti jasno vidljivo ili označeno oznakom ili uputstvom.

Vatrometi ne smiju imati nepravilan ili nepredvidiv put kretanja.

Vatrometi kategorija F1, F2 i F3 moraju biti zaštićeni od slučajnog aktiviranja bilo zaštitnim poklopcem, ili ambalažom, ili samim dizajnom pirotehničkog sredstva.

Vatrometi kategorije F4 moraju biti zaštićeni od slučajnog aktiviranja na način koji odredi proizvođač.

Pirotehnička sredstva moraju biti projektovana tako da je rizik po zdravlje, imovinu i životnu sredinu tokom normalne upotrebe sveden na najmanju moguću mjeru.

Sredstvo za paljenje mora biti jasno vidljivo ili označeno oznakom ili uputstvom.

Pirotehničko sredstvo mora biti projektovano tako da, u slučaju slučajnog paljenja, rizik od fragmenata po zdravlje, imovinu i životnu sredinu bude sveden na najmanju moguću mjeru.

Po potrebi, pirotehničko sredstvo mora pravilno funkcionisati do isteka roka koji je naveo proizvođač.

Uređaji za iniciranje moraju biti pouzdani i imati dovoljnu inicijacionu sposobnost u svim uobičajenim, predvidivim uslovima upotrebe.

Uređaji za iniciranje moraju biti zaštićeni od elektrostatičkih pražnjenja u uobičajenim, predvidivim uslovima skladištenja i upotrebe.

Električni detonatori moraju biti zaštićeni od elektromagnetnih polja u uobičajenim, predvidivim uslovima skladištenja i upotrebe.

Zaštitni omotač štapina mora imati odgovarajuću mehaničku čvrstoću i mora adekvatno štititi eksplozivno punjenje pri izlaganju uobičajenom, predvidivom mehaničkom opterećenju.

Parametri vremena gorenja štapina moraju biti navedeni uz pirotehničko sredstvo.

Električne karakteristike (npr. struja nepaljenja, otpor itd.) električnih detonatora moraju biti označene uz pirotehničko sredstvo.

Žice električnih detonatora moraju biti dovoljno izolovane i moraju imati dovoljnu mehaničku čvrstoću, uključujući čvrstoću veze sa detonatorom, uzimajući u obzir njihovu namjenu.

Ocjenjivanje usaglašenosti pirotehničkih sredstava sprovodi se obavljanjem aktivnosti u skladu sa postupcima utvrđenim u prilogu koji čini sastavni dio ovog pravilnika (Prilog 1).

Pirotehnička sredstva moraju ispunjavati bezbjednosne zahtjeve u skladu sa standardima navedenim u prilogu koji čini sastavni dio ovog pravilnika (Prilog 2).

Pirotehnička sredstva moraju biti označena registracionim brojem koji obuhvata sljedeće:

1) četvorocifreni identifikacioni broj prijavljenog tijela koje je izdalo sertifikat o EC tip ispitivanju u skladu sa postupkom ocjenjivanja usaglašenosti iz člana 15 stav 1 tačka 1 al. 1, 2 i 3 Zakona o eksplozivima za civilnu upotrebu ili sertifikat o usaglašenosti u skladu sa postupkom ocjenjivanja usaglašenosti iz člana 15 stav 1 tačka 2 Zakona o eksplozivima za civilnu upotrebu ili odobrenje sistema kvaliteta u skladu sa postupkom ocjenjivanja usaglašenosti iz člana 15 stav 1 tačka 3 Zakona o eksplozivima za civilnu upotrebu;

2) kategoriju pirotehničkog sredstva za koje je usaglašenost potvrđena, u skraćenom obliku, velikim slovima:

— F1, F2, F3 ili F4 za vatromete kategorije 1, 2, 3 i 4,

— T1 ili T2 za scenska pirotehnička sredstva kategorije T1 odnosno T2,

— P1 ili P2 za ostala pirotehnička sredstva kategorije P1 odnosno P2,

3) proizvodni broj koji je prijavljeno tijelo koristilo za pirotehničko sredstvo.

Struktura registracionog broja je sledeća: „XXXX — YY — ZZZZ...“, pri čemu XXXX označava tačku 1 stava 1, YY označava tačku 2 stava 1, a ZZZZ... označava tačku 3 stava 1.

Pored registracionog broja, na pirotehničkom sredstvu moraju biti vidljivo, čitljivo i neizbrisivo naznačeni, na crnogorskom jeziku:

1) naziv i sjedište proizvođača i ime i adresa, odnosno naziv i sjedište uvoznika;

2) naziv i vrsta pirotehničkog sredstva;

3) najniže starosne granice za lica koja koriste pirotehničko sredstvo;

4) razred i oznaka pirotehničkog sredstva;

5) broj komada u pojedinačnom pakovanju;

6) uputstvo za upotrebu i uništavanje;

7) mjesec i godina proizvodnje;

8) rok upotrebe;

9) najmanje bezbjednosno rastojanje;

10) neto količina (NEQ) aktivne eksplozivne materije;

11) oznaka CE;

12) oznaka: „samo za spoljašnju upotrebu“ za pirotehnička sredstva kategorija F1, T1 i F2; i

13) oznaka: „smiju koristiti samo stručno osposobljena lica“ za pirotehnička sredstva kategorija F3, F4, P2 i T2.

Više pojedinačnih pirotehničkih sredstava pakuju se u originalnu unutrašnju ambalažu.

Ako na pirotehničkom sredstvu nema dovoljno prostora za označavanje, registracioni broj i oznake iz stava 1 ovoga člana, označavaju se na unutrašnjoj ambalaži.

Ako je pirotehničko sredstvo pakovano u spoljašnju ambalažu, pored registracionog broja i oznaka iz člana 8 stav 1 tač. 1, 2, 4, 6, 7, 8, 10 i 11 ovog pravilnika, spoljašnja ambalaža mora sadržati i sljedeće podatke:

1) bruto masu;

2) identifikacioni broj opasnosti;

3) četvorocifreni UN broj opasne materije, kako je utvrđen Pravilnikom koji čini aneks četrnaestog revidiranog izdanja Preporuka o transportu opasnih roba, objavljenih od strane Ujedinjenih nacija (ST/SG/AC.10/1/Rev.14); i

4) broj kutije, sanduka ili vreće.

Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o bezbjednosnim uslovima koje moraju da ispunjavaju pirotehnička sredstva (“Službeni list CG”, br. 42/15 i 67/15).

Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore“.

1. EU-ispitivanje tipa je dio postupka ocjenjivanja usklađenosti u kojem prijavljeno tijelo ispituje tehnički dizajn pirotehničkog proizvoda i provjerava i potvrđuje da tehnički dizajn pirotehničkog proizvoda ispunjava zahtjeve ovog pravilnika koji se na njega primjenjuju.

2. EU-ispitivanje tipa sprovodi se kao ocjena podobnosti tehničkog dizajna pirotehničkog proizvoda putem ispitivanja tehničke dokumentacije i pratećih dokaza iz tačke 3, kao i ispitivanjem uzoraka reprezentativnih za predviđenu proizvodnju kompletnog proizvoda (kombinacija proizvodnog tipa i tipa dizajna).

3. Proizvođač podnosi zahtjev za EU-ispitivanje tipa jednom prijavljenom tijelu po svom izboru. Zahtjev obuhvata:

a) naziv i adresu proizvođača;

b) pisanu izjavu da isti zahtjev nije podnesen ni jednom drugom prijavljenom tijelu;

c) tehničku dokumentaciju. Tehnička dokumentacija mora omogućiti ocjenu usklađenosti pirotehničkog proizvoda sa primjenjivim zahtjevima ovog pravilnika i mora sadržati odgovarajuću analizu i ocjenu rizika. Tehnička dokumentacija mora navesti primjenjive zahtjeve i, u mjeri relevantnoj za ocjenu, obuhvatiti dizajn, proizvodnju i rad pirotehničkog proizvoda. Tehnička dokumentacija mora, gdje je primjenjivo, sadržati najmanje sljedeće elemente:

i. opšti opis pirotehničkog proizvoda;

ii. konceptualni projekat, kao i proizvodni crteži i šeme sastavnih djelova, podsklopova, strujnih kola itd.;

iii. opise i objašnjenja neophodna za razumijevanje tih nacrta i šema i rada pirotehničkog proizvoda;

iv. listu harmonizovanih standarda koji su primijenjeni u cjelosti ili djelimično, čije su reference objavljene u Službenom listu Evropske unije, a kada ti harmonizovani standardi nijesu primijenjeni, opise rješenja usvojenih radi ispunjavanja osnovnih bezbjednosnih zahtjeva ovog pravilnika, uključujući listu drugih relevantnih tehničkih specifikacija koje su primijenjene. U slučaju djelimično primijenjenih harmonizovanih standarda, tehnička dokumentacija mora navesti djelove koji su primijenjeni;

v. rezultate proračuna pri projektovanju, sprovedenih ispitivanja itd.;

vi. izvještaje o ispitivanju;

(d) uzorke reprezentativne za predviđenu proizvodnju. Prijavljeno tijelo može zahtijevati dodatne uzorke ako je to potrebno za program ispitivanja;

(e) prateće dokaze o adekvatnosti tehničkog rješenja dizajna. Ti prateći dokazi moraju se odnositi na sve korišćene dokumente, naročito kada relevantni harmonizovani standardi nijesu u cjelosti primijenjeni. Prateći dokazi moraju, po potrebi, obuhvatiti rezultate ispitivanja sprovedenih u skladu sa drugim relevantnim tehničkim specifikacijama od strane proizvođača ili laboratorije pod njegovom odgovornošću.

4. Za pirotehnički proizvod, prijavljeno tijelo mora:

4.1 ispitati tehničku dokumentaciju i prateće dokaze radi ocjene adekvatnosti tehničkog dizajna pirotehničkog proizvoda;

Za uzorak/uzorke, prijavljeno tijelo mora:

4.2 provjeriti da li su uzorci proizvedeni u skladu sa tehničkom dokumentacijom i utvrditi elemente koji su projektovani u skladu sa primjenjivim odredbama relevantnih harmonizovanih standarda i elemente koji su projektovani u skladu sa drugim relevantnim tehničkim specifikacijama;

4.3 sprovesti ili obezbijediti sprovođenje odgovarajućih pregleda i ispitivanja kako bi se provjerilo da li su, kada je proizvođač izabrao da primijeni rješenja iz relevantnih harmonizovanih standarda, ta rješenja pravilno primijenjena;

4.4 sprovesti ili obezbijediti sprovođenje odgovarajućih pregleda i ispitivanja kako bi se provjerilo da li, kada rješenja iz relevantnih harmonizovanih standarda nijesu primijenjena, rješenja koja je usvojio proizvođač ispunjavaju odgovarajuće osnovne bezbjednosne zahtjeve ovog pravilnika;

4.5 usaglasiti s proizvođačem mjesto na kojem će se pregledi i ispitivanja sprovoditi.

5. Prijavljeno tijelo sastavlja izvještaj o ocjeni u kojem evidentira aktivnosti sprovedene u skladu sa tačkom 4 i njihove rezultate. Ne dovodeći u pitanje svoje obaveze prema nadzornim organima, prijavljeno tijelo sadržaj tog izvještaja može objaviti, u cjelosti ili djelimično, samo uz saglasnost proizvođača.

6. Kada tip ispunjava zahtjeve ovog pravilnika koji se odnose na predmetni pirotehnički proizvod, prijavljeno tijelo izdaje proizvođaču EU sertifikat o ispitivanju tipa. Sertifikat mora sadržati naziv i adresu proizvođača, zaključke ispitivanja, uslove (ako ih ima) za njegovo važenje i podatke potrebne za identifikaciju odobrenog tipa. EU sertifikat o ispitivanju tipa može imati jedan ili više aneksa. EU sertifikat o ispitivanju tipa i njegovi aneksi moraju sadržati sve relevantne informacije kako bi se omogućila ocjena usklađenosti proizvedenih pirotehničkih proizvoda sa ispitanim tipom i omogućila kontrola u upotrebi. Ako tip ne zadovoljava primjenjive zahtjeve ovog pravilnika, prijavljeno tijelo odbija da izda EU sertifikat o ispitivanju tipa i obavještava podnosioca zahtjeva, uz detaljno obrazloženje odbijanja.

7. Prijavljeno tijelo prati svaku promjenu u opšte prihvaćenom stanju tehnike koja ukazuje da odobreni tip možda više ne ispunjava primjenjive zahtjeve ovog pravilnika i utvrđuje da li takve promjene zahtijevaju dalje ispitivanje. Ako je to slučaj, prijavljeno tijelo o tome obavještava proizvođača. Proizvođač obavještava prijavljeno tijelo koje posjeduje tehničku dokumentaciju u vezi sa EU sertifikatom o ispitivanju tipa o svim izmjenama odobrenog tipa koje mogu uticati na usklađenost pirotehničkog proizvoda sa osnovnim bezbjednosnim zahtjevima ovog pravilnika ili sa uslovima važenja tog sertifikata. Takve izmjene zahtijevaju dodatno odobrenje u obliku dopune originalnog EU sertifikata o ispitivanju tipa.

8. Svako prijavljeno tijelo obavještava svoje nadležne organe o EU sertifikatima o ispitivanju tipa i/ili svim njihovim dopunama koje je izdalo ili povuklo, i periodično ili na zahtjev stavlja na raspolaganje svojim nadležnim organima listu takvih sertifikata i/ili dopuna koje su odbijene, suspendovane ili na drugi način ograničene. Svako prijavljeno tijelo obavještava druga prijavljena tijela o EU sertifikatima o ispitivanju tipa i/ili njihovim dopunama koje je odbilo, povuklo, suspendovalo ili na drugi način ograničilo i, na zahtjev, o onima koje je izdalo. Komisija, države članice i druga prijavljena tijela mogu, na zahtjev, dobiti kopiju EU sertifikata o ispitivanju tipa i/ili njegovih dopuna. Na obrazložen zahtjev, Komisija i države članice mogu dobiti kopiju tehničke dokumentacije i rezultata ispitivanja koje je sprovelo prijavljeno tijelo. Prijavljeno tijelo čuva kopiju EU sertifikata o ispitivanju tipa, njegovih aneksa i dopuna, kao i tehnički dosije, uključujući dokumentaciju koju je podnio proizvođač, tokom perioda važenja tog sertifikata.

9. Proizvođač čuva kopiju EU sertifikata o ispitivanju tipa, njegovih aneksa i dopuna zajedno sa tehničkom dokumentacijom, na raspolaganju nacionalnim organima, deset godina nakon što je pirotehnički proizvod stavljen na tržište.

1. Usklađenost sa tipom zasnovana na internom kontroli proizvodnje plus nadziranim provjerama proizvoda u slučajnim intervalima predstavlja dio postupka ocjenjivanja usklađenosti kojim proizvođač ispunjava obaveze iz tačaka 2, 3 i 4 i, pod sopstvenom isključivom odgovornošću, obezbjeđuje i izjavljuje da su predmetni pirotehnički proizvodi u skladu sa tipom opisanim u EU sertifikatu o ispitivanju tipa i da ispunjavaju zahtjeve ovog pravilnika koji se na njih primjenjuju.

2. Proizvođač

Proizvođač preduzima sve potrebne mjere kako bi proizvodni proces i njegovo praćenje obezbijedili usklađenost proizvedenih pirotehničkih proizvoda sa tipom opisanim u EU sertifikatu o ispitivanju tipa i sa zahtjevima ovog pravilnika koji se na njih primjenjuju.

3. Provjere proizvoda

Prijavljeno tijelo koje je izabrao proizvođač sprovodi ili obezbjeđuje sprovođenje provjera proizvoda u slučajnim intervalima koje ono određuje, kako bi provjerilo kvalitet internih kontrola nad pirotehničkim proizvodima, uzimajući u obzir, između ostalog, tehnološku složenost pirotehničkih proizvoda i količinu proizvodnje. Odgovarajući uzorak gotovih proizvoda, uzet na licu mjesta od strane prijavljenog tijela prije stavljanja na tržište, ispituje se i sprovode se odgovarajuća ispitivanja, kako je propisano relevantnim djelovima harmonizovanih standarda i/ili ekvivalentnim ispitivanjima utvrđenim u drugim relevantnim tehničkim specifikacijama, radi provjere usklađenosti pirotehničkih proizvoda sa tipom opisanim u EU sertifikatu o ispitivanju tipa i sa relevantnim zahtjevima ovog pravilnika. Ako uzorak ne odgovara prihvatljivom nivou kvaliteta, tijelo preduzima odgovarajuće mjere. Primjenjuje se šema uzorkovanja kako bi se utvrdilo da li proizvodni proces za pirotehničke proizvode funkcioniše u prihvatljivim granicama, radi obezbjeđenja usklađenosti pirotehničkih proizvoda. Pod odgovornošću prijavljenog tijela, proizvođač tokom proizvodnog procesa stavlja identifikacioni broj prijavljenog tijela.

4. CE označavanje i EU deklaracija o usklađenosti

4.1 Proizvođač stavlja CE oznaku na svaki pojedinačni pirotehnički proizvod koji je usklađen sa tipom opisanim u EU sertifikatu o ispitivanju tipa i ispunjava primjenjive zahtjeve ovog pravilnika.

4.2 Proizvođač sastavlja pisanu EU deklaraciju o usklađenosti za svaki model proizvoda i čuva je na raspolaganju nacionalnim organima 10 godina nakon što je pirotehnički proizvod stavljen na tržište. EU deklaracija o usklađenosti mora identifikovati pirotehnički proizvod za koji je sastavljena. Kopija EU deklaracije o usklađenosti stavlja se na raspolaganje nadležnim organima na zahtjev.