Rulebook on the detailed content of risk assessment

Ovim pravilnikom propisuje se bliži sadržaj procjene rizika izloženosti izloženih lica i lica odgovornih za sprovođenje mjera zaštite od nejonizujućih zračenja elektromagnetnom polju i/ili optičkom zračenju (u daljem tekstu: procjena rizika).

Procjena rizika u smislu ovog pravilnika je sistematsko evidentiranje i procjenjivanje svih faktora u procesu rada, sa ciljem da se utvrde mogući uzroci nastanka povreda na radu, profesionalnih bolesti ili bolesti u vezi sa radom profesionalno izloženih lica i lica odgovornih za sprovođenje mjera zaštite od nejonizujućih zračenja, kao i utvrđivanje mogućnosti, odnosno načina sprječavanja, otklanjanja ili smanjenja rizika od štetnog dejstva nejonizujućih zračenja.

Rizik iz stava 1 ovog člana je vjerovatnoća nastanka povrede, oboljenja ili oštećenja zdravlja profesionalno izloženih lica i lica odgovornih za sprovođenje mjera zaštite od nejonizujućih zračenja.

Radi smanjenja ili uklanjanja rizika izloženosti elektromagnetnom i/ili optičkom zračenju izrađuje se procjena rizika.

Procjena rizika sadrži:

1) opšte podatke;

2) podatke o postojećem stanju;

3) način i postupak procjene rizika;

4) metode koje se koristi za izradu procjene rizika;

5) analizu rezultata sprovedene procjene rizika sa grafičkim i/ili tabelarnim prilozima, dijagramima i šemama;

6) reviziju procjene rizika (izmjene i dopune); i

7) zaključke o sprovednoj procjeni rizika.

Opšti podaci sadrže naročito:

1) ime i adresu odnosno naziv i sjedište imaoca izvora nejonizujućih zračenja (elektromagnetno polje i/ili optičko zračenje) (u daljem tesktu:imaoc izvora);

2) dokaz o upisu imaoca izvora u Centralni registar privrednih subjekata (u daljem tekstu: CRPS);

3) djelatnost imaoca izvora;

4) odobrenje za obavljanje djelatnosti u skladu sa posebnim propisom;

5) broj zaposlenih;

6) način obavljanja stručnih poslova zaštite na radu;

7) naziv ovlašćenog lica za izradu procjene rizika;

8) podaci o zaposlenim licima koja obavljaju poslove izrade procjene rizika i imaocu izvora koji učestvuje u izradi procjene rizika.

Podaci o postojećem stanju obuhvataju:

1) opis građevinskog objekta u kojem se nalaze prostorije za rad i pomoćne prostorije kao i objekta na otvorenom prostoru sa svim pripadajućim instalacijama;

2) sredstva za rad koja se koriste u procesu rada;

3) sredstva i opremu lične zaštite na radu;

4) uslove radne sredine;

5) konstrukcije, pomoćne konstrukcije i objekte za kolektivnu zaštitu na radu;

6) opis glavnih tehnoloških procesa po lokacijama uključujući unutrašnji transport, održavanje i postupke održavanja sredstava za rad;

7) broj zaposlenih:

- naziv radnih mjesta;

- broj zaposlenih žena, mlađih od 18 godina života i lica sa invaliditetom;

- poslovi sa posebnim uslovima rada (povećanim rizikom);

- raspored radnog vremena (dnevni, nedjeljni, rad u smjenama, rad u turnusu);

- rad duži od punog radnog vremena (prekovremeni rad);

- skraćeno radno vrijeme zbog otežanih uslova rada;

8) podatke za posljednje tri godine o:

- broju teških i kolektivnih povreda i povreda koje mogu izazvati smrt na radu;

- broju slučajeva profesionalnih bolesti;

- broju poremećaja u procesu rada koji su mogli izazvati štetne posljedice po sigurnost i zdravlje profesionalno izloženih lica i lica odgovornih za sprovođenje mjera zaštite od nejonizujućih zračenja.

Podaci o postojećem stanju proizvodnih ili drugih kapaciteta koje koristi imalac izvora dobijaju se iz:

- evidencija o zaštiti na radu;

- uputstava proizvođača o načinu upotrebe i održavanja sredstava za rad;

- dokaza o pregledu i ispitivanju sredstava za rad;

- dokaza o ispitivanju radne sredine;

- zapisnika o nadzoru rada imaoca izvora i preduzetim mjerama.

Procjenjivanje rizika vrši se za svaku prepoznatu, odnosno utvrđenu opasnost ili štetnost od nejonizujućih zračenja.

Procjenjivanje rizika iz stava 1 ovog člana, vrši se i upoređivanjem dobijenih rezultata mjerenja za elektromagnetna polja i/ili optičko zračenje sa dozvoljenim vrijednostima a u skladu sa propisima kojima su uređene granice izlaganja elektromagnetnim poljima za stanovništvo i profesionalno izložena lica i određivanje granica najvećeg dopuštenog nivoa izlaganja optičkom zračenju.

Rizik se procjenjuje na osnovu:

- učestalosti i trajanja izloženosti profesionalno izloženih lica i lica odgovornih za sprovođenje mjera zaštite od nejonizujućih zračenja;

- nastanka opasnog događaja;

- tehničkih i drugih mogućnosti za njihovo izbjegavanje odnosno ograničenje.

Procjena rizika može da sadrži i obrazloženje imaoca izvora ukoliko se zbog prirode i opsega rizika povezanih sa elektromagnetnim zračenjem i/ili optičkim zračenjem, ne zahtijeva dalja detaljnija procjena rizika.

„Procjena rizika, uključujući detaljniju procjenu kada je ona potrebna zbog prirode i obima rizika, vrši se primjenom odgovarajućih metoda mjerenja, proračuna i/ili procjene nivoa izloženosti, u zavisnosti od vrste nejonizujućeg zračenja, i to:

- za izloženost elektromagnetnim poljima — u skladu sa odgovarajućim evropskim i međunarodnim standardima, praktičnim smjernicama Evropske komisije, naučno potvrđenim metodama dozimetrije, tehničkom dokumentacijom proizvođača i drugim relevantnim nacionalnim i međunarodnim naučnim i stručnim smjernicama, uzimajući naročito u obzir metode mjerenja i proračuna za procjenu graničnih vrijednosti izloženosti, prostorno usrednjavanje spoljašnjih električnih i magnetnih polja, nesigurnosti mjerenja, proračuna i modelovanja, neujednačenu i višefrekventnu izloženost, primjenu metode ponderisanog vrha i multifrekventnog sumiranja, kombinovane termičke i netermičke efekte, dokumentovane radne procedure, zdravstveni nadzor i medicinske preglede;

- za izloženost vještačkom optičkom zračenju — u skladu sa važećim IEC standardima za lasersko zračenje, preporukama Međunarodne komisije za osvjetljenje (CIE) i standardima Evropskog komiteta za standardizaciju (CEN) za nekoherentno vještačko optičko zračenje, a kada određene situacije izloženosti nijesu obuhvaćene tim standardima i preporukama, odnosno do donošenja odgovarajućih standarda ili praktičnih smjernica Evropske unije, korišćenjem dostupnih nacionalnih ili međunarodnim naučno zasnovanih smjernica, uzimajući naročito u obzir nivo, raspon talasnih dužina i trajanje izloženosti, granične vrijednosti izloženosti optičkom zračenju, međusobno djelovanje optičkog zračenja i fotosenzibilizirajućih hemijskih supstanci, indirektne uticaje, višestruke izvore izloženosti, klasifikaciju lasera i sličnu klasifikaciju drugih vještačkih izvora optičkog zračenja koji mogu prouzrokovati štetu sličnu laserima klase 3B ili 4, podatke proizvođača i informacije dobijene putem zdravstvenog nadzora.”

Procjena rizika i mjere za obezbjeđivanje zaštite na radu trudnica i dojilja vrši se prema Obrascu 1 koji je sastavni dio ovog pravilnika.

Procjena rizika izloženosti elektromagnetnim poljima obuhvata:

1) nivo, frekventni spektar, trajanje i vrstu izloženosti elektromagnetnim poljima, uključujući raspodjelu izloženosti po tijelu izloženog lica i po prostoru, odnosno zapremini radnog mjesta;

2) granične vrijednosti izloženosti za zdravstvene efekte, granične vrijednosti izloženosti za senzorne efekte i vrijednosti upozorenja, u skladu sa propisom kojim se uređuju granice izlaganja elektromagnetnim poljima za stanovništvo i izložena lica;

3) uticaj na zdravlje i sigurnost izloženih lica i lica odgovornih za sprovođenje mjera zaštite od nejonizujućih zračenja, uključujući naročito osjetljive rizične grupe;

4) direktne biofizičke efekte elektromagnetnih polja;

5) sve indirektne uticaje, kao što su:

- interferencija sa medicinskom elektronskom opremom i napravama, uključujući stimulatore rada srca i druge implantate;

- probojni rizik feromagnetnih predmeta u statičkim magnetnim poljima sa gustinom magnetnog fluksa većom od 3 mT;

- pokretanje električnih eksplozivnih naprava (detonatora);

- požari i eksplozije, koji su posljedica zapaljivanja lako zapaljivih materijala zbog iskri koje proizvode indukciona polja, dodirne struje ili električno pražnjenje;

6) postojanje alternativne radne opreme projektovane za smanjivanje nivoa izloženosti elektromagnetnim poljima;

7) odgovarajuće podatke sakupljene tokom zdravstvenog pregleda, uključujući objavljene podatke;

8) višestruke izvore izloženosti;

9) istovremenu izloženost poljima različitih frekvencija;

10) posebne rizike za izložena lica sa aktivnim ili pasivnim implantiranim medicinskim sredstvima, kao što su srčani pejsmejkeri, zatim sa medicinskim sredstvima koja se nose na tijelu, kao što su insulinske pumpe, kao i za trudnice;

11) procjenu višefrekventne i neujednačene izloženosti primjenom naučno potvrđenih metoda dozimetrije;

12) nesigurnosti mjerenja, proračuna i modelovanja;

13) tehničku dokumentaciju, uputstva proizvođača opreme i relevantne praktične smjernice Evropske komisije.

Procjena rizika izloženosti optičkom zračenje obuhvata:

1) nivo, raspon talasne dužine i trajanje izloženosti vještačkim izvorima optičkog zračenja;

2) granične vrijednosti izloženosti optičkom zračenju u skladu sa propisom kojim su uređene granice najvećeg dopuštenog nivoa izlaganja optičkom zračenju;

3) sve uticaje na zdravlje i sigurnost profesionalno izloženih lica i lica odgovornih za sprovođenje mjera zaštite od nejonizujućih zračenja, kao i posebno osjetljive rizične grupe;

4) sve moguće uticaje na zdravlje i sigurnost profesionalno izloženih lica i lica odgovornih za sprovođenje mjera zaštite od nejonizujućih zračenja, koji su posljedica međusobnog uticaja optičkog zračenja i fotosenzibilizirajućih hemijskih supstanci na radnom mjestu;

5) sve indirektne uticaje, kao što su privremeno sljepilo, eksplozija ili požar;

6) alternativne radne opreme, koja je projektovana za smanjenje nivoa izloženosti vještačkom optičkom zračenju;

7) primjerene informacije dobijene putem zdravstvenog pregleda, uključujući objavljene informacije, u najvećoj mogućoj mjeri;

8) višestruke izvore izloženosti vještačkom optičkom zračenju;

9) klasifikaciju koja se primjenjuje na laser u skladu sa odgovarajućom IEC normom i sve slične klasifikacije u odnosu na sve vještačke izvore optičkog zračenja koji bi mogli prouzrokovati štetu sličnu onoj od lasera klase 3.B ili 4.;

10) informacije koje pružaju proizvođači izvora optičkog zračenja kao i pripadajuće radne opreme, u skladu sa odgovarajućim direktivama Evropske unije.

Revizija procjene rizika vrši se:

1) kada mjere koje se utvrde za sprječavanje, otklanjanje ili smanjenje rizika nijesu odgovarajuće ili ne odgovaraju procijenjenom stanju;

2) kada je procjena rizika zasnovana na podacima koji nijesu ažurni;

3) kada postoje mogućnosti i načini za unaprjeđenje, odnosno dopunu procijenjenih rizika;

4) u slučaju adaptacije, rekonstrukcije, havarije, generalnog remonta;

5) u slučaju teške, kolektivne povrede i povrede koja može izazvati smrt na radu;

6) u slučaju pojave svake nove opasnosti ili štetnosti, odnosno promjene nivoa rizika u procesu rada;

7) u slučaju promjene i proširenja djelatnosti;

7a) kada rezultati zdravstvenog nadzora, medicinskih pregleda ili novih naučnih saznanja ukažu na potrebu izmjene procjene rizika;

7b) kada izloženo lice prijavi privremene simptome povezane sa izloženošću elektromagnetnim poljima, uključujući čulne percepcije i uticaje na funkcionisanje centralnog nervnog sistema u glavi izazvane vremenski promjenljivim magnetnim poljima, kao i efekte statičkog magnetnog polja, kao što su vrtoglavica i mučnina, ako ti simptomi ukazuju na potrebu izmjene procjene rizika i preventivnih mjera;

8) na osnovu naloga nadležne inspekcije;

9) u slučaju izmjene propisa iz oblasti zaštite od nejonizujućih zračenja.

Zaključak o procjeni rizika sadrži, naročito:

- sva radna mjesta na kojima je izvršena procjena rizika;

- radna mjesta koja su utvrđena kao radna mjesta sa posebnim uslovima rada (povećanim rizikom);

- prioritete u otklanjanju rizika;

- plan mjera za sprječavanje, otklanjanje ili smanjenje nivoa rizika na radnim mjestima iz alineje 2 ovog stava;

- izjavu imaoca izvora sa procjenom rizika, kod kojih nijesu utvrđene opasnosti ili rizici, a za koje je neophodno odrediti zaštitne mjere;

- izjavu imaoca izvora, sa procjenom rizika, kod kojih su utvrđene opasnosti ili rizici, a za koje je neophodno odrediti zaštitne mjere.

Izjave iz stava 1 al. 5 i 6 ovog člana, date su na Obrascima 2 i 3 koji su sastavni dio ovog pravilnika.

Procjena rizika vrši se i prema međunarodno prihvaćenim metodama (SME, Kinney, WKO, AUVA, BG, OZEPA i dr).

Izbor metoda za procjenu rizika zavisi od vrste radnog mjesta, načina rada, tehničke složenosti radnih aktivnosti i dr.

Danom početka primjene ovog pravilnika prestaju da važe odredbe Pravilnika o načinu i postupku procjene rizika na radnom mjestu („Službeni list RCG“, broj 43/07), u dijelu koji se odnosi na nejonizujuća zračenja.

Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore“, a primjenjivaće se od 1. jula 2015. godine.