Rulebook on detailed conditions and manner of adapting buildings for access and movement of persons with reduced mobility and persons with disabilities

Ovim pravilnikom propisuju se bliži uslovi i način prilagođavanja javnih, stambenih, stambeno-poslovnih i poslovnih objekata za pristup, kretanje, boravak rad i bezbjedna evakuacija lica smanjene pokretljivosti i lica sa invaliditetom (u daljem tekstu: pristupačnost).

Pristupačnost i prilagođavanje objekata iz člana 1 ovog pravilnika za nesmetan pristup, kretanje, boravak, rad, i bezbjednu evakuaciju lica smanjene pokretljivosti i lica sa invaliditetom obezbjeđuje se izradom tehničke dokumentacije i izgradnjom objekata na način da sadrže obavezne elemente pristupačnosti i/ili da ispunjavaju uslove za upotrebu pomagala.

Ako su obavezni elementi pristupačnosti dio puta za evakuaciju u slučaju opasnosti, radi obezbjeđivanja pristupačnosti i jednostavnog prilagođavanja iz stava 1 ovog člana, moraju se ispuniti i zahtjevi u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita i spašavanje.

Grafički prikaz oznaka pristupačnosti i upotrebe pomagala i obaveznih elemenata pristupačnosti, dat je u Prilogu 1 koji je sastavni dio ovog pravilnika.

Oznake pristupačnosti treba da budu odgovarajuće veličine i postavljene na lako uočljivom mjestu.

Izrazi koji se u ovom pravilniku koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja:

1) lice smanjene pokretljivosti je lice koje ima privremene ili trajne smetnje pri kretanju usljed invalidnosti, starosti, trudnoće ili drugih razloga;

2) lice sa invaliditetom je lice koje ima dugoročna fizička, mentalna, intelektualna ili senzorna oštećenja koja u sadejstvu sa različitim barijerama mogu otežati puno i efektivno učešće ovih lica u društvu na osnovu jednakosti sa drugima;

3) pomagala za lica smanjene pokretljivosti i lica sa invaliditetom su pomagala koja služe za orijentaciju i kretanje tih lica;

4) pomagala za orijentaciju su bijeli štap i pas vodič;

5) prepreka je komunikacijska i orijentaciona smetnja koja lice smanjene pokretljivosti može ometati i/ili sprječavati u nesmetanom pristupu, kretanju, boravku i radu;

6) stambeni objekat je objekat sa deset i više stanova namijenjenih za stanovanje;

7) stambeno-poslovni objekat je objekti mješovite namjene za stanovanje i poslovanje, koji ima deset i više stanova;

8) pristupačni objekat je objekat, dio objekta ili oprema (rampa, stepenište, lift, vertikalno-podizna platforma, koso-podizna sklopiva platforma, ulazni prostor, komunikacije, WC, kupatilo, kuhinja, soba, učionica, radni prostor, stan/apartman, kafana, restoran, kabina za presvlačenje, tuš kabina, ulaz u vodu na plaži i na bazenu, mjesto u gledalištu, telefon, tekstofon, faks, bankomat, električne instalacije, kvake na vratima i prozorima, pult, induktivna petlja ili transmisioni obruč, oglasni pano, orijentacioni plan za kretanje u objektu, stajalište i peron, parking mjesto, javna pješačka površina, semafor, pješački prelaz, pješačko ostrvo i rakrsnica) koji sadrže obavezne elemente pristupačnosti u skladu sa ovim pravilnikom;

9) obavezni elementi pristupačnosti su sastavni dio tehničke dokumentacije koja se izrađuje za potrebe građenja objekta, kojima se određuje veličina, svojstva, instalacije, uređaji i druga oprema objekata radi obezbjeđivanja pristupa, kretanja, boravka, rada i bezbjedne evakuacije lica sa invaliditetom i lica smanjene pokretljivosti pod istim uslovima kao i drugim licima;

10) oznake pristupačnosti su oznake kojima se označavaju primijenjeni obavezni elementi pristupačnosti;

11) jednostavno prilagodljivi stan je stan koji se po potrebi može jednostavno prilagoditi za upotrebu licima smanjene pokretljivosti i licima sa invaliditetom, a da se ne utiče na upotrebljivost objekta;

12) vizuelno-svjetlosna najava je upozorenje i obavještenje licu sa oštećenjem sluha putem svjetlosnih signala;

13) zvučna najava je upozorenje i obavještenje licu sa oštećenjem vida putem zvuka;

14) induktivna petlja ili transmisioni obruč je instalacija koja se ugrađuje u objekat radi otklanjanja šumova iz okoline i poboljšanja kvaliteta zvuka;

15) taktilna površina je završna reljefna obrada hodne površine za kretanje lica smanjene pokretljivosti odnosno lica sa invaliditetom;

16) taktilna crta vođenja je površina hodne površine namijenjena usmjeravanju kretanja lica sa oštećenjem vida, koja se na kraju puta vođenja i na mjestu promjena smjera vođenja označava promjenom u strukturi reljefne obrade;

17) taktilna crta upozorenja je površina hodne površine koja se postavlja radi upozorenja lica sa oštećenjem vida na opasnost od vozila;

18) taktilno polje upozorenja je površina hodne površine koja služi za upozorenje i obavještavanje lica sa oštećenjem vida o promjeni nivoa kretanja;

19) tekstofon je prilagođeni telefon za lica sa oštećenjem sluha, pomoću kojeg oba sagovornika komuniciraju pisanim putem;

20) tipski element je predmet koji služi za razgraničavanje javne pješačke površine od kolovoza, biciklističke staze i/ili parkirališta, a može biti različitog oblika i namjene (žardinjera za cvijeće, zid, klupa i slično);

21) javna pješačka površina je trotoar, pješačka staza, pješački trg, pasarela, pješački prolaz, pješački most i slično.

Javni objekti i poslovni objekti su:

1) objekti trgovačke, ugostiteljske i/ili turističke namjene: robna kuća; trgovački i uslužni centar; samoposluživanje uslužne površine 200 m² i više; tržnica; ugostiteljski objekti za pripremanje hrane, pića i napitaka sa 80 i više sjedećih mjesta; disko klub i noćni klub površine najmanje 200 m²; turistički informativni centar; turistička agencija površine 200 m² i više; prihvatni objekat nautičkog turizma; hotel; hostel i turističko naselje; kamp za 500 i više gostiju;

ugostiteljski objekti za pružanje usluge pripremanja i usluživanja hrane, pića i napitaka uz brzu saobraćajnicu ili autoput; motel uz brzu saobraćajnicu ili autoput i trgovačko-ugostiteljski sadržaj uz pumpu za gorivo;

2) objekti poštanske i/ili telekomunikacione namjene: poštanska sala za rad sa strankama; telekomunikacioni centar za pružanje usluga korisnicima; objekti u kojima se nude telekomunikacione usluge telefoniranja i faksiranja;

3) objekti za pružanje finansijskih usluga - banke;

4) objekti zakonodavne, sudske, izvršne, upravne i druge namjene: Skupština Crne Gore; organi sudske vlasti; Vlada Crne Gore; organi državne i lokalne uprave;

5) objekti zdravstvene, rehabilitacione, socijalne i dječje zaštite: ustanove zdravstvene, rehabilitacione, socijalne i dječje zaštite; apoteka i prodavnica ortopedskih pomagala; ambulanta; dom zdravlja; bolnica; lječilište; zatvoreni bazen u lječilištu; otvoreni bazen u lječilištu; lječilišna plaža; zatvoreno lječilišno kupatilo/banja; dom za stare osobe sa zajedničkim sanitarnim jedinicama; dom za stare osobe hotelskog tipa (soba/TWC); dom za stare osobe apartmanskog tipa i narodna kuhinja;

6) objekti u kojima često borave lica sa invaliditetom: objekti u kojima se nalaze poslovne prostorije saveza, društava i/ili udruženja lica sa invaliditetom; ustanova za vaspitanje i obrazovanje lica sa invaliditetom; ustanova za rehabilitaciju; ustanova za smještaj lica sa invaliditetom;

7) objekti vaspitne i obrazovne namjene: dječji vrtić; škola; visoko-obrazovna institucija; učenički i studentski dom sa zajedničkim sanitarnim čvorom; učenički i studentski dom hotelskog tipa; studentska apartmanska naselja;

8) objekti kulturne namjene: biblioteka; kulturni centar; kongresni centar; muzej, galerija, izložbeni prostor površine 300 m² i više; bioskop, pozorište i koncertna dvorana;

9) objekti saobraćajne namjene: aerodrom; autobuska i željeznička stanica; autobusko stajalište, željeznički peron; putnička zgrada u trajektnim i brodskim pristaništima; odmorište uz magistralni put, brzu saobraćajnicu ili autoput; javno parkiralište; javna garaža; benzinska pumpa;

10) objekti sportsko - rekreacione namjene: sportski teren; sportska dvorana i gradski bazen;

11) objekti zabavne namjene: zabavni park; zoološki i botanički vrt;

12) objekti vjerske namjene: obredna dvorana; vjerski i dobrotvorni centar;

13) objekti za izvršavanje krivičnih sankcija: zatvor i vaspitni zavod;

14) prostori i površine javne namjene: pješački trg, ulica, staza u parku, dječjem igralištu i na šetalištu; pješački prolaz, pasarela i pješački most i ulični prelaz;

15) objekti ostale namjene: sajamski i izložbeni centar; javni WC; objekat u kome je obavezno izvođenje četiri ili više WC jedinica za javnu upotrebu; kapela, mrtvačnica i krematorijum i javno sklonište.

Ako se stambeni objekat koristi za poslovne namjene, u zavisno od vrste djelatnosti koja se u tom prostoru obavlja, na taj objekat se primjenjuju odredbe ovog pravilnika kojima se propisuju uslovi za stambeno poslovne objekte.

Radi upotrebe pomagala za lica smanjene pokretljivosti i lica sa invaliditetom, potrebno je da se ispune uslovi u pogledu prostora potrebnog za:

- kretanje lica koja koriste invalidska kolica koji je dat u Prilogu 1, grafički prikaz broj 2;

- upotrebu štapa, štaka, hodalica koji je dat u Prilogu 1, grafički prikaz broj 3;

- upotrebu bijelog štapa i psa vodiča koji je dat u Prilogu 1, grafički prikaz broj 4.

Ako za određeni objekat nije određen obavezni element pristupačnosti, tehnička dokumentacija mora da sadrži rješenja za upotrebu pomagala za lica sa invaliditetom.

Obavezni elementi pristupačnosti su:

– elementi pristupačnosti za savladavanje visinskih razlika;

– elementi pristupačnosti samostalnog života;

– elementi pristupačnosti javnog saobraćaja.

Obavezni elementi pristupačnosti primjenjuju se izborom najpovoljnijeg rješenja u odnosu na namjenu i druge osobine objekta.

Pristupačna taktilna površina izvodi se reljefnom obradom visine najviše do 5 mm u odnosu na osnovnu podlogu na način da ne otežava kretanje invalidskih kolica, da je prepoznatljiva na dodir stopala ili bijelog štapa, da je kontrastne boje u odnosu na osnovnu podlogu, da ne zadržava vodu, snijeg i nečistoću, i da se lako održava.

Pristupačna taktilna površina za unutrašnje prostore može biti izrađena i od materijala podobnih za unutrašnju obradu ili oblaganje podova, prepoznatljiva na dodir stopala ili bijelog štapa, kontrastne boje u odnosu na osnovnu podlogu i da se lako održava.

Pristupačna taktilna površina iz stava 1 ovog člana, orjentaciono je data u Prilogu 1, grafički prikaz broj 5.

Dimenzije taktilne površine i mjesta na kojima je obavezna njena primjena određena su u zavisnosti od svakog elementa pristupačnosti propisanog ovim pravilnikom.

Taktilna crta vođenja, taktilna crta upozorenja i/ili taktilno polje upozorenja, moraju da imaju karakteristike propisane za taktilnu površinu.

Za potrebe savladavanja visinskih razlika prostora kojim se kreću lica smanjene pokretljivosti i lica sa invaliditetom mogu se koristiti sljedeći elementi pristupačnosti: rampa, stepenište, lift, vertikalno-podizna platforma i koso-podizna sklopiva platforma.

Rampa se koristi kao element pristupačnosti za potrebe savladavanja visinske razlike u unutrašnjem ili spoljašnjem prostoru.

Rampa mora da ima:

1) dopušteni nagib do 1:20 (5%), svijetlu širinu od najmanje 120 cm u spoljašnjem prostoru, odnosno najmanje 90 cm u unutrašnjem prostoru;

2) odmorišni podest najmanje dužine od 150 cm na najviše 12 m dužine rampe;

3) čvrstu, površinu obrađenu protiv klizanja;

4) izvedenu ogradu sa rukohvatima na nezaštićenim dijelovima;

5) rukohvate koji su presjeka 4 cm, oblikovani na način da se mogu obuhvatiti dlanom, postavljeni na dvije visine - od 60 i od 90 cm, produženi u odnosu na nagaznu površinu rampe za 30 cm, sa zaobljenim završetkom, koji su dati u Prilogu 1, grafički prikaz broj 7;

6) na ogradi rampe koja se nalazi u spoljašnjem prostoru rukohvata izvedene od materijala koji nije osjetljiv na termičke promjene;

7) ogradu ispunjenu staklom uočljivo obilježenu; i

8) oznake pristupačnosti koje su u Prilogu 1, grafički prikaz broj 1 (slike 1.4, 1.6 i 1.7).

Rampa i uslovi iz stava 2 ovoga člana dati su u Prilogu 1, grafički prikaz broj 6.

Izuzetno od stava 2 tačka 1 ovog člana, za visinsku razliku do 76 cm, dopušteni nagib rampe može biti do 1:12 (8,3%).

Stepenište mora da ima:

1) visinu stepenice najviše 15 cm;

2) širinu nagazne površine stepenice najmanje 33 cm;

3) svijetlu širinu stepenišnog kraka u unutrašnjem prostoru najmanje 110 cm;

4) svijetlu širinu stepenišnog kraka u spoljašnjem prostoru najmanje 120 cm;

5) ivicu nagazne površine stepenice obrađenu vizuelno kontrastno i protiv klizanja u širini od najmanje 2 cm;

6) rukohvate na zaštitnoj ogradi stepeništa izvedene u kontinuitetu cijelom dužinom stepeništa, a na početku i na kraju stepeništa produžene u odnosu na nagaznu površinu stepenice za 30 cm, sa zaobljenim završetkom;

7) rukohvate na ogradi stepeništa izvedene na način da se mogu obuhvatiti dlanom;

8) rukohvate na ogradi stepeništa u spoljašnjem prostoru izvedene od materijala koji nije osjetljiv na termičke promjene;

9) prostor ispod početnog stepenišnog kraka ograđen ogradom visine 70 cm do mjesta gdje je visina stepenišnog kraka 210 cm ili pod ispod stepenišnog kraka denivelisan podizanjem za najmanje 3 cm, do mjesta gdje je visina stepenišnog kraka 210 cm, na način koji je dat u Prilogu 1, grafički prikaz broj 9;

10) obilježenu ogradu ispunjenu staklom;

11) pred prvom i iza posljednje stepenice izvedeno taktilno polje upozorenja, u punoj širini stepenišnog kraka, širine najmanje 40 cm u skladu sa članom 9 ovog pravilnika;

12) oznake pristupačnosti koje su date u Prilogu 1, grafički prikaz broj 1 (slike 1.2, 1.4, 1.5 i 1.8).

Stepenište i uslovi iz stava 1 ovog člana dati su u Prilogu 1, grafički prikaz broj 8.

Stav 1 tač. 1, 2, 3, 4, 6, 7 i 8 ovog člana ne odnose se na izgrađene objekte.

Lift se koristi kao element pristupačnosti za potrebe savladavanja visinske razlike, i primjenjuje se za savladavanje visinske razlike veće od 120 cm u unutrašnjem ili spoljašnjem prostoru.

Lift mora da ima:

1) unutrašnje dimenzije lifta najmanje 110 x 140 cm;

2) vrata svijetle širine najmanje 90 cm;

3) vrata lifta koja se otvaraju klizno ili prema spolja u odnosu na kabinu lifta;

4) komandnu ploču postavljenu u rasponu visine od 90 do 120 cm;

5) komandnu ploču sa tasterima kontrastno izvedenim, reljefno prepoznatljivih brojeva etaža i drugih informacija na Brajevom pismu;

6) rukohvat u liftu na visini od 90 cm;

7) vizuelno-svjetlosnu i zvučnu najavu spratova;

8) kada se nalazi u objektima iz člana 6 stav 1 tač. 5 i 6 ovog pravilnika, i govorno najavljivanje spratova;

9) od ulaznih vrata objekta do lifta postavljenu taktilnu crtu vođenja širine od 15 cm do 40 cm, u smjeru vođenja;

10) oznake pristupačnosti koje su date u Prilogu 1, grafički prikaz broj 1 (slike 1.2, 1.3 i 1.9);

Lift i uslovi iz stava 2 ovog člana dati su u Prilogu 1, grafički prikaz broj 10.

Kada se savladavanje visinske razlike obezbjeđuje sa više liftova, najmanje jedan lift mora da ispunjava uslove iz stava 2 ovog člana.

Izuzetno od stava 2 tač. 1 i 2 ovog člana, za izgrađene objekte koji imaju ugrađen lift, unutrašnja dimenzija lifta može da bude najmanje 110 x 120 cm, a svijetla širina vrata najmanje 80 cm.

Vertikalno-podizna platforma se koristi kao element pristupačnosti za potrebe savladavanja visinske razlike veće od 120 cm u unutrašnjem ili spoljašnjem prostoru, ako se to ne može postići pristupačnim liftom ili drugim elementom pristupačnosti propisanim ovim pravilnikom.

Vertikalno-podizna platforma mora da ima:

1) spoljna dimenzija platforme veličine najmanje 110 x 140cm;

2) bočne stranice platforme zatvorene do visine od 120 cm;

3) ulazna vrata širine korisnog prostora namanje 90 cm koja se otvaraju klizno ili zaokretno prema spolja;

4) oznaku pristupačnosti koja je data u Prilogu 1, grafički prikaz broj 1 (slika 1.10).

Vertikalno-podizne platforme i uslovi iz stava 2 ovog člana dati su u Prilogu 1, grafički prikaz broj 11.