Rulebook on measures and the manner of implementing protection against injuries caused by sharp objects for healthcare workers

Ovim pravilnikom propisuju se mjere zaštite od nastanka povreda oštrim predmetima za zdravstvene radnike, zdravstvene saradnike koji imaju zasnovan radni odnos, kao i druga lica koja nijesu u radnom odnosu, ali obavljaju određene poslove zdravstvene zaštite (lica na stručnom osposobljavanju, studenti i učenici koji obavljaju praksu, lica na volonterskom radu, angažovana po ugovoru o djelu i sl.), kao i lica koja rukuju medicinskim otpadom, koji mogu da se povrijede oštrim predmetom tokom obavljanja tih poslova (u daljem tekstu: zdravstveni radnik), kao i način sprovođenja ovih mjera.

Izrazi koji se u ovom pravilniku koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Mjere zaštite od nastanka povreda oštrim predmetima tokom primjene zdravstvenih procedura, liječenja ili drugih postupaka u vezi sa pružanjem zdravstvene zaštite na obuhvaćenim radnim mjestima u zdravstvenim ustanovama čiji je osnivač država, odnosno opština, domaće i strano fizičko i pravno lice, kao i u ustanovama socijalne i dječje zaštite i drugim subjektima koji pružaju zdravstvenu zaštitu, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zdravstvena zaštita (u daljem tekstu: poslodavac) primjenjuju se u skladu sa zakonima kojim se uređuje zaštita i zdravlje na radu, zaštita stanovništva od zaraznih bolesti, opštim propisima o radu, kao i ovim pravilnikom.

Mjere zaštite od nastanka povreda oštrim predmetima sprovode se radi sprječavanja i smanjivanja povreda zaposlenih na radu, u cilju zaštite zdravlja zaposlenih i pacijenata, kao i obezbjeđivanja kvaliteta zdravstvene zaštite.

Mjere zaštite od nastanka povreda oštrim predmetima preduzimaju se radi obezbjeđivanja visokog nivoa zaštite u radnom okruženju, sprječavanja povreda zaposlenih oštrim predmetima (uključujući i ubodne incidente) koji se koriste u pružanju zdravstvene zaštite, uspostavljanja integrisanog pristupa u okviru koga se utvrđuju opšti principi za procjenu i prevenciju rizika, osposobljavanje, informisanje, podizanje svijesti i praćenje, kao i sprovođenje neposredne primjene zaštitnih mjera i smanjenja rizika od nastanka povreda i infekcija na radu, uključujući očuvanje fizičkog i mentalnog zdravlja zdravstvenih radnika i odgovarajuću organizaciju rada i radnog okruženja.

U cilju sprječavanja, otklanjanja i smanjenja rizika od povreda oštrim predmetima, od pojave i prenosa zaraznih bolesti prouzrokovanih tim povredama, poslodavac preduzima, mjere zaštite po hijerarhiji, u skladu sa procjenom rizika i obezbjeđuje korišćenje adekvatne zaštitne opreme, bezbjedne uslove za rad, uključujući i psihosocijalne uslove, organizaciju rada i odgovarajuće radno okruženje, radi obezbjeđivanja najvišeg nivoa zaštite na radnom mjestu.

Mjere iz st. 1 i 3 ovog člana poslodavac obezbjeđuje planiranjem, podizanjem svijesti, obavještavanjem i osposobljavanjem, prevencijom i praćenjem zaštite i zdravlja zaposlenih, uključujući i procjenu rizika od povreda oštrim predmetima.

Mjere zaštite od nastanka povreda oštrim predmetima zasnivaju se na principima utvrđenim Okvirnim sporazumom o sprječavanju povreda oštrim predmetima u bolničkom sektoru i zdravstvu koji je zaključen između HOSPEEM (Evropskog udruženja poslodavaca u bolničkom sektoru i zdravstvu) i EPSU (Evropska federacija sindikata javnih službi), priznatih evropskih socijalnih partnera u bolničkom sektoru i zdravstvu.

Zaštita od povreda oštrim predmetima podrazumijeva planiranje i primjenu zaštitnih mjera, saradnju poslodavca i zaposlenih, kao i njihovih predstavnika izabranih u skladu sa propisima o zaštiti i zdravlju na radu, opštim propisima o radu i ovim pravilnikom.

Svi zaposleni, u okviru svojih mogućnosti, u skladu sa obrazovnim sposobnostima i poznavanjem mjera zaštite, u skladu sa aktima poslodavca dužni su da brinu o svojoj zaštiti i zdravlju, kao i o zaštiti i zdravlju drugih zaposlenih i pacijenata.

Poslodavac preduzima mjere prevencije, radi sprječavanja povreda i/ili prenošenja infekcija povezanih sa pružanjem zdravstvene zaštite i obavljanjem postupaka neposredno povezanih sa bolničkom i drugom zdravstvenom zaštitom, uključujući korišćenje najbezbjednije opreme, na osnovu procjene rizika.

Radi otklanjanja i smanjenja rizika od povreda oštrim predmetima i pojave infekcija povezanih sa njima, poslodavac zaposlenim obezbjeđuje obuke, odgovarajuću zaštitnu opremu i bezbjedno radno okruženje, odgovarajuće psiho-socijalne uslove i organizaciju rada, preduzimanje preventivnih mjera, kao i potpuno i redovno obavještavanje o mjerama zaštite, uključujući procjenu rizika.

Procjenu rizika od povreda ili izloženosti zarazi na radnim mjestima na kojima može doći do povrede oštrim predmetima, poslodavac sprovodi u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita na radu, zakonom kojim se uređuju bolničke infekcije zbog izloženosti biološkim agensima pri radu i ovim pravilnikom.

Poslodavac najmanje jednom godišnje sprovodi procjenu rizika radnih mjesta na kojim se koriste igle, skalpeli i drugi oštri predmeti.

Procjena rizika obuhvata radna mjesta na kojima postoji mogućnost ugrožavanja zaštite i zdravlja zaposlenih, sve situacije u kojima može doći do povrede oštrim predmetima i kontakta sa potencijalno infektivnim materijalom (krv, tečnost, tkivo) koji može da sadrži patogene, do kontakta sa krvlju zaraženog lica ili drugim tjelesnim tečnostima i tkivima, koji mogu da sadrže krv zaraženog lica.

Prilikom procjene rizika uzimaju se u obzir izloženost, zaštitna oprema i organizacija radnog okruženja, tehnologija koja se primjenjuje, organizacija rada, uslovi rada, nivo kvalifikacija i drugi uslovi radne sredine.

Prilikom procjene rizika utvrđuje se efikasnost primjene mjera zaštite i postojanje rizika od nastanka povreda oštrim predmetima i nakon njihovog preduzimanja.

Rezultati procjene rizika se dokumentuju i poslodavac ih čuva najmanje pet godina.

Ako se procjenom rizika utvrdi da postoji rizik za zaštitu i zdravlje zaposlenih zbog izlaganja biološkim agensima za koje postoji efikasna vakcina, zaposlenima se obezbjeđuje vakcinacija i edukacija o značaju sprovođenja vakcinacije, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita stanovništva od zaraznih bolesti.

Poslodavac je dužan da zdravstvenim radnicima koji u svom radu koriste oštre predmete obezbijedi odgovarajuće osposobljavanje o aktivnostima i postupcima vezanim za prevenciju i postupanje u slučaju povreda oštrim predmetima, uključujući:

1) pravilnu upotrebu medicinskih instrumenata sa integrisanim zaštitnim mehanizmima za zaštitu od povreda;

2) uvođenje u posao svakog novozaposlenog i privremeno zaposlenog zdravstvenog radnika;

3) rizik povezan sa izlaganjem krvi i tjelesnim tečnostima;

4) mjere prevencije, standardne mjere opreza, sigurne sisteme rada, postupke pravilne upotrebe oštrih predmeta i zbrinjavanje povrijeđenih, značaj imunizacije u cilju prevencije određenih bolesti;

5) postupke izvještavanja, neposrednog djelovanja i praćenja njihovog značaja,

6) mjere koje se preduzimaju u slučaju povrede oštrim predmetom.

Osposobljavanje iz stava 1 ovog člana sprovodi se prije početka rada i periodično tokom trajanja zaposlenja, u skladu sa procjenom rizika, a najmanje jednom u šest godina.

Osposobljavanje i edukaciju vrše doktori medicine – specijalisti epidemiologije i higijene, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita stanovništva od zaraznih bolesti, o čemu poslodavac vodi evidenciju.

Poslodavac prati realizaciju i efekte preduzetih mjera, na osnovu evidencije koju vodi o prijavama povreda i incidenata izazvanih oštrim predmetima.

Povredu oštrim predmetom, zdravstveni radnik i poslodavac odmah prijavljuju licu odgovornom za zaštitu na radu, odnosno nadležnoj zdravstvenoj ustanovi, u skladu sa propisom kojim se uređuje prijavljivanje zaraznih bolesti i bolničkih infekcija i aktom poslodavca.

U skladu sa rezultatima procjene rizika od povreda oštrim predmetima i/ili infekcije, poslodavac preduzima sljedeće mjere zaštite za sprječavanje rizika:

1) utvrđivanje i sprovođenje bezbjednih standardnih operativnih postupaka upotrebe i zbrinjavanja oštrih medicinskih instrumenata, injekcione opreme za jednokratnu upotrebu i zaraženog otpada;

2) ukidanje nepotrebne upotrebe oštrih predmeta uvođenjem promjena u praksu, obezbjeđivanjem medicinskih instrumenata sa sigurnosno-zaštitnim mehanizmima;

3) zabranu vraćanja zaštitne kapice na iglu;

4) obezbjeđivanje dostupnosti i korišćenje lične zaštitne opreme;

5) uvođenje standardnih operativnih postupaka čuvanja i skladištenja oštrih predmeta i dostupnost propisanog standardnog operativnog postupka u pisanoj formi i njegovo objavljivanje u neposrednoj blizini prostora gdje se oštri predmeti koriste ili nalaze, u skladu sa procjenom rizika;

6) postavljanje i jasno označavanje tehnički bezbjednih kontejnera za odlaganje upotrijebljenih oštrih predmeta i injekcione opreme, u neposrednoj blizini prostora u kojima se koriste oštri predmeti i injekciona oprema za jednokratnu upotrebu;

7) sprječavanje rizika od infekcije sprovođenjem bezbjednog procesa rada, u skladu sa zakonom kojim se uređuje prijavljivanje zaraznih bolesti i bolničkih infekcija.

Osposobljavanje za rad na bezbjedan način u vezi povreda oštrim predmetima, obezbjeđuje poslodavac i sastoji se od teorijske i praktične edukacije, o:

1) pravilnoj upotrebi medicinskih instrumenata radi zaštite od povreda;

2) riziku povezanim sa izlaganjem krvi i tjelesnim tečnostima;

3) mjerama prevencije, uključujući standardne mjere opreza i korišćenje lične zaštitne opreme, bezbjedne procese rada, postupke pravilne upotrebe, čuvanja i skladištenja oštrih predmeta, kao i o važnosti imunizacije;

4) mjerama koje treba preduzeti u slučaju povreda;

5) postupcima izvještavanja, neposrednim aktivnostima i značaju njihovog praćenja.

Edukaciju iz stava 1 ovog člana poslodavac sprovodi prije početka rada zdravstvenog radnika na poslovima povezanim sa zdravstvenom zaštitom, kao i periodično, u skladu sa godišnjim planom i procjenom rizika koji utvrđuje poslodavac, a najmanje jednom u šest godina.

Edukacija u bolnicama sprovodi se u skladu sa zakonom kojim se uređuje prijavljivanje zaraznih bolesti i bolničkih infekcija.

O edukaciji zaposlenih poslodavac vodi evidenciju.

Poslodavac obezbjeđuje praćenje zdravstvenog stanja i sprovođenje prethodnih i periodičnih zdravstvenih pregleda zaposlenih koji su izloženi opasnosti od povrede oštrim predmetima ili biološkim agensima u obavljanju poslova, kod kojih rezultati procjene rizika ukazuju na rizik po zdravlje ili bezbjednost, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita i zdravlje na radu, kao i obavljanje zdravstvenih pregleda, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita stanovništva od zaraznih bolesti.

Pored mjera iz stava 1 ovog člana, poslodavac zdravstvenim radnicima koji su izloženi opasnosti od povrede oštrim predmetima obezbjeđuje i vakcinaciju kada se procjenom rizika utvrdi da postoji rizik za bezbjednost i zdravlje nakon uboda oštrim predmetom zbog izlaganja biološkim agensima, kao i edukaciju o značaju vakcinacije, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita stanovništva od zaraznih bolesti.