Rulebook on technical requirements for building structures

Ovim pravilnikom propisuju se tehnička svojstva konstrukcije objekata (u daljem tekstu: građevinske konstrukcije), zahtjevi za izradu tehničke dokumentacije, građenje, upotrebu, održavanje, rekonstrukciju, dogradnju, nadogradnju i rušenje, odnosno uklanjanje i drugi zahtjevi za građevinske konstrukcije, kao i svojstva bitnih karakteristika koje moraju da imaju građevinski proizvodi i drugi zahtjevi za građevinske proizvode namijenjeni ugradnji u građevinske konstrukcije (u daljem tekstu: građevinski proizvodi).

Ovaj pravilnik se primjenjuje na:

1) izgradnju novih, rekonstrukciju, dogradnju i nadogradnju postojećih građevinskih konstrukcija;

2) betonske konstrukcije, čelične konstrukcije, spregnute konstrukcije od čelika i betona (u daljem tekstu: spregnute konstrukcije), drvene konstrukcije, zidane konstrukcije, geotehničke konstrukcije, aluminijumske konstrukcije i ostale;

3) konstrukcijske i nekonstrukcijske elemente objekta.

Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja:

1) građevinska konstrukcija je skup građevinskih elemenata raspoređenih i povezanih projektom na određen način, na konačnom mjestu u objektu, čija je osnovna svrha ispunjavanje osnovnih zahtjeva mehaničke otpornosti i stabilnosti, upotrebljivosti, zaštite od požara i održivog korišćenja prirodnih resursa, koji se odnosi na trajnost objekta;

2) montažni element je element koji je izrađen ili proizveden na mjestu drugačijem od konačnog mjesta u objektu: na gradilištu ili u pogonu izvan gradilišta radi ugradnje u određenu građevinsku konstrukciju ili proizveden u fabrici montažnih elemenata;

3) betonska konstrukcija je konstrukcija od nearmiranog, armiranog ili prethodno napregnutog betona;

4) čelična konstrukcija je građevinska konstrukcija koja je izrađena od konstrukcionih čelika;

5) spregnuta konstrukcija je konstrukcija izvedena od konstrukcijskih elemenata od čelika i betona, međusobno povezanih smičućim spojem;

6) drvena konstrukcija je konstrukcija izvedena od konstrukcijskih elemenata od monolitnog drveta i materijala na bazi drveta (lijepljeno lamelirano drvo, lamelirano furnirsko drvo i drugo);

7) zidana konstrukcija je konstrukcija koja se izvodi od: nearmiranih zidova zidova uokvirenih armiranobetonskim serklažima, armiranih zidova i prethodno napregnutih zidova;

8) aluminijumska konstrukcija je konstrukcija izvedena od konstrukcijskih elemenata izrađenih od aluminijumskih legura;

9) montažni zidovi su zidovi izrađeni ili proizvedeni od iste vrste elemenata za zidanje postavljenih na unaprijed određen način i povezanih malterom ili betonom na mjestu različitom od konačnog mjesta u objektu.

Izrazi koji se u ovom pravilniku koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrada tehničke dokumentacije, građenje, održavanje, uslovi korišćenja i rušenje odnosno uklanjanje objekta treba da budu u skladu sa zahtjevima propisanim ovim pravilnikom.

Ispunjavanje osnovnih zahtjeva mehaničke otpornosti i stabilnosti, upotrebljivosti, zaštite od požara i održivog korišćenja prirodnih resursa, koji se odnosi na trajnost objekta, postiže se građevinskom konstrukcijom koja ima odgovarajuća tehnička svojstva i ispunjava zahtjeve propisane ovim pravilnikom.

Tehnička svojstva građevinske konstrukcije treba da budu takva da tokom proračunskog eksploatacionog vijeka objekta, uz propisano, odnosno projektom predviđeno izvođenje i održavanje građevinske konstrukcije, bude sposobna da sa odgovarajućim stepenom sigurnosti prihvati uticaje od svih očekivanih dejstava koja mogu da nastanu tokom građenja i korišćenja, odnosno upotrebe objekta u skladu sa njegovom predviđenom namjenom.

Tokom građenja i korišćenja objekta predviđena dejstva naročito ne smiju da prouzrokuju:

1) rušenje objekta ili nekog njegovog dijela;

2) deformacije i prsline veće od dopuštenih;

3) oštećenja na drugim djelovima objekta, instalacijama ili ugrađenoj opremi kao posljedica deformacija građevinske konstrukcije većih od dopuštenih;

4) oštećenja usled događaja u obimu koji je nesrazmjeran uzroku;

5) vibracije građevinske konstrukcije koje ugrožavaju sigurnost ili izazivaju nelagodu kod korisnika objekta.

Tehnička svojstva građevinske konstrukcije iz stava 1 ovog člana treba da budu takva da se u slučaju požara sačuva nosivost i stabilnost građevinske konstrukcije ili njenog dijela tokom određenog perioda, u skladu sa posebnim propisom.

Tehnička svojstva iz st. 1 i 2 ovog člana postižu se projektovanjem i izvođenjem građevinske konstrukcije, a očuvanje tehničkih svojstava postiže se održavanjem građevinske konstrukcije, u skladu sa ovim pravilnikom.

Građevinska konstrukcija ima tehnička svojstva iz stava 1 ovog člana, ako ispunjava zahtjeve nosivosti, stabilnosti, upotrebljivosti i trajnosti i ako nema oštećenja usljed incidentnih događaja u mjeri koja nije proporcionalna osnovnom uzroku, u skladu sa standardima iz Priloga 1 i 2.

Građevinska konstrukcija ima tehnička svojstva iz stava 2 ovog člana ako ima propisanu otpornost na požar u skladu sa standardima iz Priloga 1 i 2.

Kada je, u skladu sa posebnim propisima, potrebna zaštita građevinske konstrukcije radi ispunjavanja osnovnog zahtjeva otpornosti na požar, ta zaštita je sastavni dio tehničkog rješenja građevinske konstrukcije.

Tehnička svojstva građevinske konstrukcije treba da budu takva da građevinska konstrukcija ispunjava zahtjeve iz ovog pravilnika i zahtjeve u skladu sa posebnim propisima kojima se uređuje ispunjavanje osnovnih zahtjeva za objekat.

Projektovanjem građevinskih konstrukcija treba da se predvide sva dejstva na građevinsku konstrukciju koja su posljedica načina i redosljeda građenja, predvidivih uslova uobičajene upotrebe objekta i predvidivih uticaja okruženja (klimatskih i seizmičkih), koji mogu da se jave tokom građenja i tokom proračunskog eksploatacionog vijeka objekta.

Ako standardima iz ovog pravilnika ili drugim propisom nije drugačije propisano, eksploatacioni vijek iz stava 1 ovog člana je najmanje 50 godina.

Projektovanjem građevinske konstrukcije dokazuje se da će, u skladu sa ovim pravilnikom, objekat tokom građenja i proračunskog eksploatacionog vijeka da ispunjava osnovne zahtjeve iz člana 5 stav 2 ovog pravilnika i druge osnovne zahtjeve za objekat u skladu sa posebnim propisima.

Osnovni zahtjevi za objekte iz člana 5 stav 2 ovog pravilnika ispunjavaju se verifikacijom nosivosti, stabilnosti, upotrebljivosti, trajnosti i otpornosti građevinske konstrukcije na požar, primjenom odgovarajućih proračuna za sva predviđena dejstva i uticaje na objekat i sve proračunske situacije u skladu sa standardima iz Priloga 1.

Izuzetno od stava 4 ovog člana, otpornost na požar ne dokazuje se ako posebnim propisom nije određeno vrijeme očuvanja nosivosti konstrukcije u slučaju izbijanja požara za tu vrstu objekta.

Proračuni iz stava 4 ovog člana izrađuju se primjenom odgovarajućih proračunskih postupaka koji se po potrebi dopunjavaju ispitivanjima, pri čemu treba da budu uzeti u obzir svi mjerodavni parametri.

Metode proračuna i modeli treba da odgovaraju ponašanju građevinske konstrukcije tokom građenja i upotrebe, odnosno korišćenja, uzimajući u obzir pouzdanost ulaznih podataka i tačnost proračunskog modela.

Kada je radi ispunjavanja zahtjeva iz ovog pravilnika potrebna dodatna zaštita građevinske konstrukcije, ta zaštita je sastavni dio tehničkog rješenja građevinske konstrukcije.

Za potrebe projektovanja građevinske konstrukcije prethodno se sprovode istražni radovi, a na obim, vrstu, prostorni raspored i faze potrebnih istražnih radova saglasnost daje odgovorni projektant građevinske konstrukcije.

Projekat građevinske konstrukcije treba da sadrži dokaze o nosivosti i stabilnosti privremenih i pomoćnih konstrukcija koje tokom izvođenja osiguravaju

stabilnost građevinske konstrukcije koja se izvodi i konstrukcija okolnih objekata i/ili tla.

U projektu građevinske konstrukcije se određuju potrebna ispitivanja objekta probnim opterećenjem kako bi se prije upotrebe objekta utvrdilo i ocijenilo ponašanje građevinske konstrukcije u odnosu na projektom predviđene pretpostavke.

Proračuni nosivosti, stabilnosti i upotrebljivosti građevinskih konstrukcija treba da budu sprovedeni za sva predvidiva dejstva i uticaje na objekat tokom svih faza izvođenja i upotrebe, odnosno korišćenja.

Za određivanje dejstava na građevinske konstrukcije primjenjuju se crnogorski standardi iz Priloga 1, odnosno posebna pravila za pojedine vrste konstrukcija u skladu sa ovim pravilnikom.

U slučaju dejstava koja nisu obuhvaćena standardima iz Priloga 1 mogu da se koriste i nacionalni standardi drugih država ili reference koji nijesu u suprotnosti sa standardima iz Priloga 1.

Probno opterećenje građevinske konstrukcije određuje se u projektu građevinske konstrukcije, a po potrebi razrađuje u skladu sa Prilozima 3 i 4.

Probno opterećenje se vrši kada je to predviđeno projektom građevinske konstrukcije, a naročito kod:

1) drumskih i pješačkih mostova raspona 15 m i veher;

2) željezničkih mostova raspona 10 m i veher;

3) tribina u objektima na kojima je projektom predviđeno zadržavanje 1000 ili više ljudi;

4) konstrukcija javnih objekata na kojima je projektom predviđeno zadržavanje 1000 ili više ljudi;

5) konstrukcija javnih objekata pod kojima je projektom predviđeno zadržavanje 1000 ili više ljudi;

6) konstrukcija raspona 30 m i veher;

7) nosača kranskih staza raspona 15 m i veher ili za kranove nosivosti 20 t i više;

8) sistema međuspratnih konstrukcija od prefabrikovanih montažnih elemenata koji se prvi put primjenjuju;

9) dalekovodnih stubova koji se prvi put primjenjuju;

10) rezervoara i silosa zapremine 1000 m³ i vehe;

11) rezervoara opasnih materija;

12) visokih brana (visine vehe od 15 m);

Probno opterećenje se vrši u skladu sa projektom građevinske konstrukcije i Prilozima 3 i 4.

Za projektovanje građevinskih konstrukcija primjenjuju se crnogorski standardi iz Priloga 1, odnosno posebna pravila za pojedine vrste konstrukcija propisana ovim pravilnikom.

U projektu građevinskih konstrukcije treba da budu navedeni svi datirani crnogorski standardi koji su primijenjeni.

Projektovanje specifičnih građevinskih konstrukcija koje nisu obuhvaćene crnogorskim standardima iz Priloga 1 može da se sprovede prema odgovarajućim nacionalnim standardima drugih država ili drugim referencama, ako su u skladu sa standardima iz Priloga 1.

U slučaju iz stava 3 ovog člana, odgovorni projektant treba da navede korišćene standarde (reference) i obrazloži njihovu primjenu, uz navođenje izvornih dokumenata gdje su ti standardi detaljno opisani.

Ako se dokaže da se primjenom drugih pravila projektovanja građevinskih konstrukcija koja se razlikuju od pravila datih crnogorskim standardima iz Priloga 1, odnosno posebnim pravilima propisanim ovim pravilnikom za pojedine vrste konstrukcija, ispunjavaju zahtjevi iz ovog pravilnika najmanje na nivou pouzdanosti određenoj crnogorskim standardima iz Priloga 1, odnosno posebnim pravilima propisanim ovim pravilnikom za pojedine vrste konstrukcija, mogu da se primjenjuju ta pravila..

Projekat građevinske konstrukcije, koji je sastavni dio tehničke dokumentacije, izrađuje se u skladu sa posebnim propisom kojim se uređuje obavezna sadržina tehničke dokumentacije.

Projekat građevinske konstrukcije sadrži:\n1) u tehničkom opisu:\n- opis namjene i načina upotrebe objekta, kao i uticaja okoline na svojstva građevinske konstrukcije;\n- podatke iz elaborata o prethodnim istraživanjima i podatke iz drugih elaborata, studija i podloga koji mogu uticati na svojstva građevinske konstrukcije;\n- opis građevinske konstrukcije, uključujući i temeljenje;\n- opis načina izvođenja građevinske konstrukcije i ugradnje pojedinih građevinskih proizvoda koji su od značaja za ispunjavanje tehničkih svojstava građevinske konstrukcije;\n- stepena izloženosti djelova građevinske konstrukcije;\n- opis potrebnih mjera za zaštitu od požara, uključujući podatke o dejstvu požara i analizu mogućih izvora požara;\n2) u proračunu nosivosti i upotrebljivosti:\n- podatke o predvidivim dejstvima i uticajima na objekat koji se odnose na proračun nosivosti i upotrebljivosti građevinske konstrukcije;\n- podatke o temeljnom tlu i seizmičnosti područja;\n- proračun nosivosti i upotrebljivosti građevinske konstrukcije za predvidiva dejstva i uticaje, kao i proračune pojedinih djelova građevinske konstrukcije, za sve faze transporta, prenosa, građenja i upotrebe objekta;\n- proračun ukupne stabilnosti konstrukcije;\n- proračun otpornosti građevinske konstrukcije na požar;\n3) u tehničkim uslovima i specifikacijama za izvođenje:\n- svojstva koja treba da imaju građevinski proizvodi koji se ugrađuju u građevinsku konstrukciju, uključujući zahtjeve o označavanju građevinskih proizvoda utvrđene ovim pravilnikom;\n- ispitivanja i postupke dokazivanja upotrebljivosti građevinskih proizvoda koji se izrađuju na gradilištu objekta u koji će biti ugrađeni;

- kontrolu građevinskih proizvoda, koji se ugrađuju u građevinsku konstrukciju, koju treba sprovesti prije ugradnje;\n- ispitivanja i postupke dokazivanja nosivosti i upotrebljivosti građevinske konstrukcije;\n- uslove građenja i druge zahtjeve koji treba da budu ispunjeni tokom izvođenja građevinske konstrukcije, a koji imaju uticaj na ugradnju građevinskih proizvoda i postizanje projektovanih, odnosno propisanih tehničkih svojstava građevinske konstrukcije i ispunjavanje osnovnih zahtjeva za objekat;\n- druge uslove značajne za ispunjavanje zahtjeva propisanih ovim pravilnikom i posebnim propisima.

Pored elemenata iz člana 11 ovoga pravilnika, projekat građevinske konstrukcije izvedene od montažnih elemenata treba da sadrži i:\n1) opis svojstava montažnih elemenata i načine njihove proizvodnje, odnosno izrade, kontrole tokom izrade i dokaze upotrebljivosti ako su proizvedeni ili se izrađuju prema projektu konstrukcije;\n2) tehničko rješenje prenosa i transporta montažnih elemenata (mjesta oslanjanja i vješanja i opis sistema podizanja, položaj elemenata prilikom prenosa i transporta, put transporta i drugo), kao i projektovanu težinu i dopuštena odstupanja težine elemenata;\n3) prikaz rasporeda oslonaca, potrebnih podupirača, sastava i drugih mjera za osiguranje stabilnosti i sprječavanja oštećenja montažnih elemenata tokom prenosa, transporta, ugrađivanja i spajanja;\n4) tehničko rješenje ugradnje montažnih elemenata u građevinsku konstrukciju, uključujući proračun i zahtijevana svojstva materijala spojeva i način povezivanja sa ostalim elementima građevinske konstrukcije.

Tehnička dokumentacija za rekonstrukciju, dogradnju i nadogradnju objekta, kojim se mijenja građevinska konstrukcija, pored elemenata iz člana 11 ovog pravilnika, treba da sadrži i podatke o utvrđenim zatečenim tehničkim svojstvima građevinske konstrukcije za stvarno izvedeno (postojeće) stanje.

Zatečena tehnička svojstva za postojeće stanje građevinske konstrukcije prije početka izrade tehničke dokumentacije za rekonstrukciju, dogradnju i nadogradnju utvrđuju se obaveznim pregledom objekta, uvidom u tehničku dokumentaciju objekta, uzimanjem uzoraka, ispitivanjem uzoraka i djelova građevinske konstrukcije, proračunima ili na drugi odgovarajući način.

Svojstva bitnih karakteristika građevinskih proizvoda za predviđenu upotrebu objekta, predvidiva dejstva i uticaji okoline na objekat u njegovom proračunskom eksploatacionom vijeku, određuju se u projektu građevinske konstrukcije, u okviru tehničkih uslova i specifikacija za izvođenje.

Tehnički uslovi i specifikacije za izvođenje, koji se odnose na građevinske proizvode, izrađuju se u skladu sa ovim pravilnikom i posebnim propisom kojim se uređuje sadržina, način i postupak izrade tehničke dokumentacije.

Ako je proračunski eksploatacioni vijek objekta duži od projektovanog vijeka upotrebe građevinskih proizvoda, projektom građevinske konstrukcije treba da budu određeni zahtjevi i način zamjene tog građevinskog proizvoda.