Rulebook on rules and procedures for UAS operations in U-space airspace and the provision of U-space services

1. Ovom Regulativom se utvrđuju pravila i procedure za sigurne operacije UAS-a u U-space vazdušnom prostoru, za sigurnu integraciju UAS-a u sistem vazduhoplovstva i za pružanje U-space usluga.

2. Ova Regulativa se primjenjuje, unutar geografskih zona za UAS-e koje su države članice uspostavile kao U-space vazdušni prostor, na:

(a) operatore UAS-a;

(b) pružaoce U-space usluga;

(c) pružaoce usluga zajedničkog informisanja.

3. Ova Regulativa se ne primjenjuje na operacije UAS-a koje se obavljaju:

(a) u okviru vazduhoplovno-modelarskih klubova i udruženja koji su dobili autorizaciju u skladu sa članom 16 Sprovedbene regulative (EU) 2019/947;

(b) u potkategoriji A1 „otvorene” kategorije operacija bespilotnim vazduhoplovom koji:

(i) ako je riječ o privatno izrađenom UAS-u, ima maksimalnu dozvoljenu masu na polijetanju, uključujući korisni teret, manju od 250 g i najveću operativnu brzinu manju od 19 m/s; ili

(ii) je svrstan u klasu C0 i usklađen je sa zahtjevima te klase kako je određeno u Dijelu 1 Priloga Delegirane regulative (EU) 2019/945; ili

(c) u skladu sa pravilima instrumentalnog letenja iz tačke SERA.5015 Sprovedbene regulative (EU) br. 923/2012.

Za potrebe ove Regulative primjenjuju se značenja izraza iz Sprovedbene regulative (EU) br. 923/2012, Sprovedbene regulative (EU) 2017/373, Delegirane regulative (EU) 2019/945 i Sprovedbene regulative (EU) 2019/947. Primjenjuju se i sljedeća značenja izraza:

(1) „U-space vazdušni prostor” je geografska zona za UAS-e koju su odredile države članice u kojoj su operacije UAS-a dozvoljene samo uz podršku U-space usluga;

(2) „U-space usluga” je usluga koja se oslanja na digitalne usluge i automatizaciju funkcija namijenjena za pružanje podrške sigurnom, bezbjednom i efikasnom pristupu U-space vazdušnom prostoru za velik broj UAS-a;

(3) „procjena rizika vazdušnog prostora” je procjena operativnih, sigurnosnih i bezbjednosnih rizika kojom se uzimaju u obzir potrebni nivoi sigurnosnih performansi kako je određeno u Evropskom planu sigurnosti vazduhoplovstva i Nacionalnom programu sigurnosti iz čl. 6 i 7 Regulative (EU) 2018/1139, vrsta, složenost i gustina saobraćaja, lokacija, apsolutne visine ili relativne visine i klasifikacija vazdušnog prostora;

(4) „usluga zajedničkog informisanja” je usluga koja se sastoji od širenja statičkih i dinamičkih podataka kako bi se obezbijedilo pružanje U-space usluga za upravljanje saobraćajem bespilotnih vazduhoplova;

(5) „glavno mjesto poslovanja” je glavno sjedište ili registrovana kancelarija pružaoca U-space usluga ili usluga zajedničkog informisanja u državi članici u kojem se obavljaju glavne finansijske funkcije i operativni nadzor pružaoca usluga;

(6) „dinamička rekonfiguracija vazdušnog prostora” je privremena modifikacija U-space vazdušnog prostora zbog prilagođavanja kratkoročnih promjena u potražnji u saobraćaju sa posadom, prilagođavanjem geografskih granica tog U-space vazdušnog prostora.

1. Ako države članice odrede U-space vazdušni prostor, zbog sigurnosnih, bezbjednosnih razloga, zaštite ličnih podataka ili ekoloških razloga, takvo određivanje mora da se potkrijepi procjenom rizika vazdušnog prostora.

2. Sve operacije UAS-a u U-space vazdušnom prostoru podliježu barem sljedećim obaveznim U-space uslugama:

(a) usluzi mrežne identifikacije iz člana 8 ove regulative;

(b) usluzi geosvjesnosti iz člana 9 ove regulative;

(c) usluzi autorizacije leta UAS-a iz člana 10 ove regulative;

(d) usluzi saobraćajnih informacija iz člana 11 ove regulative.

3. Za svaki U-space vazdušni prostor, na osnovu procjene rizika vazdušnog prostora iz stava 1 ovog člana, države članice mogu da zahtijevaju dodatne U-space usluge odabrane iz usluga iz čl. 12 i 13 ove regulative.

4. Za svaki U-space vazdušni prostor, na osnovu procjene rizika vazdušnog prostora iz stava 1 ovog člana i korišćenjem kriterijuma utvrđenih u Prilogu I ove regulative, države članice određuju:

(a) zahtjeve u pogledu sposobnosti i performansi UAS-a;

(b) zahtjeve u pogledu performansi U-space usluga;

(c) primjenljive operativne uslove i ograničenja vazdušnog prostora.

5. Države članice pružaocima U-space usluga omogućavaju pristup relevantnim podacima, ako je to potrebno za primjenu ove Regulative, u odnosu na:

(a) sistem za registraciju operatora UAS-a države članice u kojoj pružaoci U-space usluga pružaju svoje usluge, a koji je naveden u članu 14 Sprovedbene regulative (EU) 2019/947; i

(b) sisteme za registraciju operatora UAS-a drugih država članica u bazi podataka iz člana 74 Regulative (EU) 2018/1139.

6. Države članice stavljaju na raspolaganje informacije o U-space vazdušnom prostoru u skladu sa članom 15 stav 3 Regulative (EU) 2019/947, kao i putem svojih usluga vazduhoplovnog informisanja.

7. Ako države članice odluče da uspostave prekogranični U-space vazdušni prostor, zajednički odlučuju o:

(a) određivanju prekograničnog U-space vazdušnog prostora;

(b) pružanju prekograničnih U-space usluga;

(c) pružanju prekograničnih usluga zajedničkog informisanja.

Ako država članica odredi U-space vazdušni prostor unutar kontrolisanog vazdušnog prostora, dužna je da obezbijedi primjenu dinamičke rekonfiguracije vazdušnog prostora unutar tog U-space vazdušnog prostora kako je utvrđeno u tački ATS.TR.237 Sprovedbene regulative (EU) 2021/665 o

izmjeni Regulative (EU) 2017/373 kako bi se osiguralo da vazduhoplovi sa posadom kojima je pružena usluga kontrole letjenja ostanu odvojeni od UAS-a.

1. Države članice stavljaju na raspolaganje sljedeće podatke kao dio usluga zajedničkog informisanja za svaki U-space vazdušni prostor:

(a) horizontalne i vertikalne granice U-space vazdušnog prostora;

(b) zahtjeve utvrđene u skladu sa članom 3 stav 4;

(c) spisak sertifikovanih pružalaca U-space usluga u U-space vazdušnom prostoru, sa sljedećim informacijama o:

(i) identifikaciji i kontakt detaljima aktivnih pružalaca U-space usluga;

(ii) U-space uslugama koje se pružaju;

(iii) serifikacionim ograničenjem/ima, ako postoje;

(d) podatke o svim susjednim U-space vazdušnim prostorima;

(e) UAS geografske zone relevantne za U-space vazdušni prostor koje države članice objavljuju u skladu sa Sprovedbenom regulativom (EU) 2019/947;

(f) statička i dinamička ograničenja vazdušnog prostora koja su odredili relevantni organi i kojima se trajno ili privremeno ograničava obim vazdušnog prostora u U-space vazdušnom prostoru u kojem mogu da se obavljaju operacije UAS-a.

2. Države članice obezbjeđuju da su relevantni operativni podaci iz tačke ATS.OR.127 Sprovedbene regulative (EU) 2021/665 o izmjeni Regulative (EU) 2017/373, kao i podaci koji proizlaze iz dinamičke rekonfiguracije vazdušnog prostora iz tačke ATS.TR.237 navedene regulative, dostupni u okviru usluga zajedničkog informisanja svakog U-space vazdušnog prostora.

3. Pružaoci U-space usluga stavljaju na raspolaganje uslove svojih usluga u okviru usluga zajedničkog informisanja svakog U-space vazdušnog prostora u kojem pružaju svoje usluge.

4. Pružaoci usluga zajedničkog informisanja obezbjeđuju da su informacije iz st. 1, 2 i 3 ovog člana:

(a) stavljene na raspolaganje u skladu sa Prilogom II ove regulative;

(b) u skladu sa potrebnim zahtjevima u pogledu kvaliteta, latencije i zaštite podataka utvrđene u Prilogu III ove regulative.

5. Pristup uslugama zajedničkog informisanja odobrava se relevantnim organima, pružaocima usluga u vazdušnom saobraćaju, pružaocima U-space usluga i operatorima UAS-a nepristrasno, uz jednaki nivo kvaliteta, latencije i zaštite podataka.

6. Države članice mogu da odrede jedinstvenog pružaoca usluga zajedničkog informisanja, na isključivoj osnovi, za pružanje usluga zajedničkog informisanja u svim ili nekim U-space vazdušnim prostorima koji su u njihovoj nadležnosti. U tom slučaju se informacije iz st. 1 do 3 ovog člana stavljaju na raspolaganje jedinstvenom pružaocu usluga zajedničkog informisanja koji ih zatim pruža u skladu sa stavom 5 ovog člana.

7. Takav jedinstveni pružalac usluga zajedničkog informisanja mora da ispunjava zahtjeve iz st. 4 i 5 ovog člana i mora da bude sertifikovan u skladu sa Poglavljem V ove Regulative.

8. Država članica koja imenuje jedinstvenog pružaoca usluga zajedničkog informisanja bez odlaganja obavještava Agenciju Evropske unije za sigurnost vazduhoplovstva (u daljem tekstu: „Agencija“) i druge države članice o svakoj odluci u vezi sa sertifikatom jedinstvenog pružaoca usluga zajedničkog informisanja. Agencija u bazu podataka iz člana 74 Regulative (EU) 2018/1139 unosi informacije o svim odlukama o kojima su države članice dale obavještenje u skladu sa ovim stavom.

1. Pri obavljanju operacija u U-space vazdušnom prostoru operatori UAS-a:

(a) obezbjeđuju da je UAS kojim će da upravljaju u U-space vazdušnom prostoru usklađen sa zahtjevima u pogledu sposobnosti i performansi utvrđenim u skladu sa članom 3 stav 4 tačka (a) ove regulative;

(b) obezbjeđuju da se tokom njihovih operacija koriste potrebne U-space usluge iz člana 3 st. 2 i 3 ove regulative i da postoji usklađenost sa njihovim zahtjevima;

(c) usklađuju se sa primjenljivim operativnim uslovima i ograničenjima vazdušnog prostora iz člana 3 stav 4 tačka (c) ove regulative.

2. Operatori UAS-a mogu sami sebi da pružaju U-space usluge. U tom slučaju se za potrebe ove Regulative smatraju pružaocima U-space usluga.

3. Prije obavljanja operacija u U-space vazdušnom prostoru, operatori UAS-a moraju da budu usklađeni sa zahtjevima iz Sprovedbene regulative (EU) 2019/947 uključujući, prema potrebi, da imaju operativnu autorizaciju ili sertifikat koji je izdao nadležni organ države članice registra i moraju da budu usklađeni sa operativnim ograničenjima koja je utvrdila država članica u bilo kojoj geografskoj zoni za UAS-e.

4. Prije svakog individualnog leta operator UAS-a podnosi zahtjev za autorizaciju leta svojem pružaocu U-space usluga, putem usluge autorizacije leta UAS-a iz člana 10 ove regulative, u skladu sa Prilogom IV ove regulative.

5. Kada je spreman za početak leta, operator UAS-a upućuje pružaocu U-space usluga zahtjev za aktiviranje autorizacije leta UAS-a. Nakon što od pružaoca U-space usluga primi potvrdu aktivacije autorizacije leta UAS-a, operator UAS-a ima pravo da započne let.

6. Operatori UAS-a moraju da budu usklađeni sa autorizacijom leta UAS-a, uključujući pragove odstupanja od autorizacije iz člana 10 stav 2 tačka (d) ove regulative, kao i sve njegove izmjene. Pružalac U-space usluga može da izmijeni autorizaciju tokom bilo koje faze leta i u tom slučaju mora o tome da obavijesti operatore UAS-a.

7. Ako operatori UAS-a ne mogu da budu usklađeni sa pragovima odstupanja od autorizacije leta UAS-a iz člana 10 stav 2 tačka (d) ove regulative, zahtijevaju novu autorizaciju leta UAS-a.

8. Operatori UAS-a moraju da obezbijede mjere i procedure za nepredviđene situacije. Te mjere i procedure za nepredviđene situacije stavljaju na raspolaganje pružaocima U-space usluga.

1. U-space usluge pružaju pravna lica koja su sertifikovana kao pružaoci U-space usluga u skladu sa Poglavljem V ove regulative.

2. Pružaoci U-space usluga odgovorni su za pružanje U-space usluga iz člana 3 st. 2 i 3 ove regulative operatorima UAS-a tokom svih faza operacija u tom U-space vazdušnom prostoru.

3. Pružaoci U-space usluga uspostavljaju aranžmane sa pružaocima usluga u vazdušnom saobraćaju kako bi se obezbijedila odgovarajuća koordinacija aktivnosti, kao i razmjena relevantnih operativnih podataka i informacija u skladu sa Prilogom V ove regulative.

4. Pružaoci U-space usluga postupaju sa podacima o vazdušnom saobraćaju nepristrasno, bez ograničavanja ili ometanja, nezavisno od njihovog pošiljaoca ili primaoca, sadržaja, primjene ili usluge ili terminalne opreme.

5. Pružaoci U-space usluga:

(a) međusobno razmjenjuju sve informacije koje su relevantne za sigurno pružanje U-space usluga;

(b) pridržavaju se zajedničkog bezbjednog interoperabilnog otvorenog protokola komunikacije i koriste najnovije informacije koje su stavljene na raspolaganje u skladu sa Prilogom II ove regulative;

(c) obezbjeđuju da se informacije razmjenjuju u skladu sa zahtjevima u pogledu kvaliteta, latencije i zaštite podataka utvrđenim u Prilogu III ove regulative;

(d) obezbjeđuju pristup razmijenjenim informacijama i njihovu neophodnu zaštitu.

6. Pružaoci U-space usluga izvještavaju nadležni organ o:

(a) početku rada nakon prijema sertifikata iz člana 14 ove regulative;

(b) prestanku i naknadnom ponovnom pokretanju operacija, ako je primjenljivo.

1. Usluga mrežne identifikacije omogućava stalnu obradu daljinske identifikacije UAS-a tokom trajanja leta i pruža daljinsku identifikaciju UAS-a autorizovanim korisnicima iz stava 4 ovog člana na objedinjen način.

2. Usluga mrežne identifikacije omogućava autorizovanim korisnicima primanje poruka koje sadrže:

(a) registracioni broj operatora UAS-ova;

(b) jedinstveni serijski broj bespilotnog vazduhoplova ili, ako je bespilotni vazduhoplov privatno izrađen, jedinstveni serijski broj nadogradnje;

(c) geografski položaj UAS-a, njegovu apsolutnu nadmorsku visinu i relativnu visinu iznad površine ili tačke polijetanja;

(d) smjer rute izmjeren u smjeru kazaljke na satu u odnosu na geografski sjever i brzinu UAS-a u odnosu na tlo;

(e) geografski položaj pilota bespilotnog vazduhoplova, a ako nije raspoloživ, tačke polijetanja;

(f) status nužde UAS-a;

(g) vrijeme u kojem su poruke generisane.

3. Informacije koje se pružaju u okviru usluge mrežne identifikacije ažuriraju se uz učestalost koju određuje nadležni organ.

4. Autorizovani korisnici su:

(a) opšta javnost u pogledu informacija koje se smatraju javnim u skladu sa primjenljivim pravilima Unije i nacionalnim pravilima;

(b) drugi pružaoci U-space usluga kako bi se obezbijedila sigurnost operacija u U-space vazdušnom prostoru;

(c) predmetni pružaoci usluga u vazdušnom saobraćaju;

(d) ako je imenovan, jedinstveni pružalac usluga zajedničkog informisanja;

(e) relevantni nadležni organi.

1. Operatorima UAS pruža se usluga geosvjesnosti koja se sastoji od sljedećih informacija o geosvjesnosti:

(a) informacije o primjenljivim operativnim uslovima i ograničenjima vazdušnog prostora u U-space vazdušnom prostoru;

(b) geografske zone za UAS-e relevantne za U-space vazdušni prostor;

(c) privremena ograničenja koja se primjenjuju na korišćenje vazdušnog prostora u U-space vazdušnom prostoru.

2. Pružaoci U-space usluga blagovremeno šalju informacije iz geosvjesnosti kako bi operatori UAS-a mogli da riješe nepredviđene situacije i situacije u slučaju nužde i uključuju vrijeme njihovog ažuriranja zajedno sa brojem verzije ili važećim vremenom, ili oboje.

1. Pružaoci U-space usluga izdaju operatorima UAS-a autorizaciju leta za svaki pojedinačni let, utvrđujući uslove tog leta, putem usluge autorizacije leta UAS-a.

2. Ako od operatora UAS-a prime zahtjev za autorizaciju leta UAS-a, pružaoci U-space usluga moraju:

(a) da provjere da li je zahtjev za autorizaciju leta UAS-a potpun i ispravan i da li je podnesen u skladu sa Prilogom IV ove regulative;

(b) da prihvate zahtjev za autorizaciju leta UAS-a ako se let na osnovu autorizacije leta UAS-a vremenski i prostorno ne podudara ni sa jednim drugim prijavljenim autorizacijama leta UAS-a unutar istog U-space vazdušnog prostora u skladu sa pravilima o prioritetu iz stava 8 ovog člana;

(c) da obavijesti operatora UAS-a o prihvatanju ili odbijanju zahtjeva za autorizaciju leta UAS-a;

(d) pri obavještavanju operatora UAS-a o prihvatanju zahtjeva za autorizaciju leta UAS-a da navede dozvoljene pragove odstupanja od autorizacije leta UAS-a.

3. Pri izdavanju autorizacije leta UAS-a, pružaoci U-space usluga koriste, ako je primjenljivo, meteorološke informacije dobijene od službe meteorološkog informisanja iz člana 12 ove regulative.

4. Ako pružaoci U-space usluga ne mogu da daju autorizaciju leta UAS-a u skladu sa zahtjevom operatora UAS-a, pružaoci U-space usluga mogu operatoru UAS-a da predlože alternativnu autorizaciju leta.

5. Po prijemu zahtjeva za aktivaciju autorizacije leta UAS-a iz člana 6 stav 5 ove regulative, pružaoci U-space usluga bez neopravdanog odlaganja potvrđuju aktivaciju autorizacije leta UAS-a.

6. Pružaoci U-space usluga uspostavljaju odgovarajuće aranžmane za rješavanje konfliktnih zahtjeva za autorizaciju leta UAS-a koje su različiti pružaoci U-space usluga primili od operatora UAS-a.

7. Pružaoci U-space usluga provjeravaju zahtjeve za autorizaciju leta UAS-a u odnosu na ograničenja u U-space vazdušnom prostoru i privremena ograničenja vazdušnog prostora.

8. Prilikom obrade zahtjeva za autorizaciju leta UAS-a, pružaoci U-space usluga daju prednost UAS-ima koji obavljaju specijalne operacije iz člana 4 Sprovedbene regulative (EU) br. 923/2012.

9. Ako dva zahtjeva za autorizaciju leta UAS-a imaju isti prioritet, obrađuju se prema redosljedu prijave.

10. Pružaoci U-space usluga kontinuirano provjeravaju postojeće autorizacije leta u odnosu na nova dinamička ograničenja vazdušnog prostora, kao i informacije o saobraćaju vazduhoplova sa posadom koje dijele relevantne jedinice usluga u vazdušnom saobraćaju, a posebno u pogledu vazduhoplova sa posadom za koje se zna ili pretpostavlja da su u stanju nužde, uključujući nezakonito ometanje i ažuriraju ili oduzimaju autorizacije koje mogu da budu neophodne zbog okolnosti.

11. Pružaoci U-space usluga izdaju jedinstveni broj autorizacije za svaku autorizaciju leta UAS-a. Tim se brojem omogućava identifikacija autorizovanog leta, operatora UAS-a i pružaoca U-space usluga koji izdaje autorizaciju leta UAS-a.