Law on air traffic

Ovim zakonom uređuju se uslovi za obavljanje vazdušnog saobraćaja u vazdušnom prostoru Crne Gore (u daljem tekstu: crnogorski vazdušni prostor), uslovi za sigurnost i bezbjednost vazdušnog saobraćaja, upravljanje vazdušnim saobraćajem i druga pitanja od značaja za vazdušni saobraćaj.

(1) Vazdušni saobraćaj je letenje vazduhoplova i kretanje vazduhoplova po operativnim površinama aerodroma.

(2) Civilni vazdušni saobraćaj je sav vazdušni saobraćaj, osim vojnog vazdušnog saobraćaja.

Ovaj zakon primjenjuje se na:

1) sve aktivnosti u vezi sa civilnim vazdušnim saobraćajem koji se obavlja na teritoriji Crne Gore i u crnogorskom vazdušnom prostoru, kao i na vazduhoplove registrovane u Registru civilnih vazduhoplova Crne Gore (u daljem tekstu: Registar) koji se nalaze izvan teritorije i crnogorskog vazdušnog prostora ako propisima države na čijoj se teritoriji vazduhoplov nalazi nije drukčije određeno;

2) strane vazduhoplove koji koriste crnogorski vazdušni prostor, u skladu sa zaključenim međunarodnim ugovorima;

3) vojne aerodrome, ako je to propisano ovim zakonom i državne vazduhoplove kada obavljaju letove u skladu sa pravilima i procedurama Međunarodne organizacije civilnog vazduhoplovstva (ICAO).

Obezbjeđivanje sigurnosti, bezbjednosti, redovnosti i ekspeditivnosti vazdušnog saobraćaja je u javnom interesu.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Pojedini izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) aerodrom je određena površina na kopnu ili na vodi, na nepokretnoj strukturi, nepokretnoj strukturi na moru ili plutajućoj strukturi, uključujući sve objekte, instalacije i opremu na njemu, u cjelini ili djelimično namijenjeno za slijetanje, polijetanje i površinsko kretanje vazduhoplova;

2) aerodromski slot je odobrenje koje koordinator aerodroma dodjeljuje za korišćenje čitave aerodromske infrastrukture neophodne za obavljanje vazdušnog saobraćaja, na koordinisanom aerodromu, za određeni dan i vrijeme, u svrhu slijetanja ili polijetanja vazduhoplova;

3) Agencija Evropske unije za sigurnost vazduhoplovstva (u daljem tekstu: EASA) je agencija Evropske unije osnovana u cilju razvijanja zajedničkih standarda sigurnosti i obezbjeđivanja njihove jedinstvene primjene u Evropi;

4) aktivno naoružanje je svako naoružanje koje može bez dodatnih radnji i postupaka da se upotrijebi u trenutku;

5) avion je vazduhoplov teži od vazduha, koji se pokreće motorom i uzgon u letu dobija pretežno zbog aerodinamičkih reakcija na površinama koje u određenim uslovima leta ostaju nepokretne;

6) ATM/ANS obuhvata upravljanje vazdušnim saobraćajem i usluge u vazdušnoj plovidbi;

7) balon je vazduhoplov lakši od vazduha koji nije na motorni pogon i održava let korišćenjem plina koji je lakši od vazduha ili gorionika koji je u vazduhoplovu, uključujući plinske balone, toplovazdušne balone, miješane balone i, iako su na motorni pogon, toplovazdušne vazdušne brodove;

8) bespilotni vazduhoplov je svaki vazduhoplov koji samostalno obavlja operacije ili je projektovan da samostalno obavlja operacije ili da se njime daljinski upravlja bez pilota u vazduhoplovu;

9) bezbjednosni pregled je korišćenje sredstava kojima se sprečava unošenje zabranjenih predmeta;

10) bezbjednosna provjera predstavlja provjeru identiteta lica, podataka o prethodnom zaposlenju i obrazovanju, uključujući eventualni kazneni dosije i bilo koje druge bezbjednosne informacije relevantne za procjenu podobnosti lica;

1) bezbjednosna zona ograničenog pristupa su djelovi kontrolisane zone aerodroma, koji su po prioritetu označeni kao rizična područja i u kojima se, pored kontrole pristupa, primjenjuju i druge bezbjednosne kontrole;

2) crnogorski vojni vazduhoplovi su vazduhoplovi upisani u Registar vojnih vazduhoplova Crne Gore;

3) Čikaška konvencija je Konvencija o međunarodnom civilnom vazduhoplovstvu i njeni aneksi, potpisana u Čikagu 7. decembra 1944. godine;

4) dio je bilo koji element proizvoda kako je utvrđeno projektom tog tipa proizvoda;

5) događaj je svaki događaj povezan sa sigurnošću koji ugrožava ili koji bi, ukoliko nije ispravljen ili riješen, mogao da ugrozi vazduhoplov, osobe u njemu ili bilo koje lice, a posebno uključuje nesreću ili ozbiljnu nezgodu;

6) država registra (State of Registry) je država u čiji je registar upisan vazduhoplov;

7) državni vazduhoplovi su vazduhoplovi kojima se pod kontrolom i odgovornošću države obavljaju vojne, carinske ili policijske aktivnosti, aktivnosti traganja i spašavanja, protivpožarne aktivnosti, aktivnosti nadzora granice, aktivnosti obalne straže ili slične aktivnosti i usluge, koje u javnom interesu preduzima tijelo s nadležnostima javnog organa ili koje se preduzimaju u njegovo ime;

8) ECAA sporazum (ECAA Agreement) je multilateralni sporazum između Evropske zajednice i njenih država članica i Republike Albanije, Bosne i Hercegovine, Republike Bugarske, Republike Hrvatske, Bivše Jugoslovenske Republike Makedonije, Republike Island, Republike Crne Gore, Kraljevine Norveške, Rumunije, Republike Srbije i Misije privremene uprave Ujedinjenih nacija na Kosovu o uspostavljanju zajedničkog evropskog vazduhoplovnog područja;

9) efektivna kontrola je odnos uspostavljen pravima, ugovorima ili drugim sredstvima koja posebno ili zajednički, uvažavajući relevantne činjenice ili zakone, daju mogućnost za sprovođenje direktnog ili indirektnog uticaja na pravno ili fizičko lice, posebno putem prava upotrebe cjelokupne imovine ili dijela imovine pravnog ili fizičkog lica ili prava ili ugovora koji obezbjeđuju odlučujući uticaj na sastav, glasanje ili odluke organa pravnog lica ili na neki drugi način obezbjeđuju odlučujući uticaj na vođenje poslovanja pravnog ili fizičkog lica;

10) EUROCONTROL je evropska organizacija osnovana Međunarodnom konvencijom o saradnji u cilju postizanja sigurnosti vazdušne plovidbe;

11) fleksibilna upotreba vazdušnog prostora je koncept upravljanja vazdušnim prostorom koji se primjenjuje u području Evropske konferencije civilnog vazduhoplovstva (ECAC) u skladu sa posebnim propisom EUROCONTROL-a kojim se uređuje fleksibilna upotreba vazdušnog prostora;

12) formalna procjena dokumentacije je postupak kojim se utvrđuje da li podnijeta dokumentacija za dobijanje odgovarajućih dozvola, sertifikata, odobrenja i drugih upravnih akata koje izdaje Agencija za civilno vazduhoplovstvo sadrži sve propisane djelove u skladu sa ovim zakonom i propisima donijetim za sprovođenje ovog zakona;

13) funkcionalni sistem je kombinacija procedura, ljudskih resursa i opreme, uključujući hardver i softver, organizovanih da obavljaju određenu funkciju u okviru ATM/ANS usluga i drugih ATM mrežnih funkcija;

14) geografska zona za sisteme bespilotnih vazduhoplova (u daljem tekstu: UAS geografska zona) je dio vazdušnog prostora uspostavljen od strane nadležnog organa kako bi se olakšale, ograničile ili zabranile operacije sistema bespilotnih vazduhoplova u cilju upravljanja rizicima koji proizilaze iz tih operacija, a odnose se na sigurnost, privatnost, zaštitu ličnih podataka, bezbjednost ili životnu sredinu;

15) glavni istražilac (Investigator in charge) je lice koje je na osnovu svojih kvalifikacija odgovorno za organizaciju, sprovođenje i kontrolu istrage nesreća, ozbiljnih nezgoda i nezgoda vazduhoplova;

16) helikopter je vazduhoplov teži od vazduha, koji se pokreće motorom, a održava se u letu reakcijom vazduha na jedan ili više motorom pokretanih rotora čije se ose nalaze u uglavnom vertikalnom položaju;

17) indikator sigurnosti je parametar koji se upotrebljava za praćenje i ocjenjivanje učinka sigurnosti;

18) informaciona bezbjednost je očuvanje povjerljivosti, integriteta, autentičnosti i dostupnosti mrežnih informacionih sistema;

19) istraga (investigation) je proces sproveden u svrhu sprečavanja nesreća, ozbiljnih nezgoda i nezgoda vazduhoplova, koji uključuje prikupljanje i analizu informacija, donošenje zaključaka, uključujući utvrđivanje uzroka i/ili faktora koji doprinose i, prema potrebi, davanje sigurnosnih preporuka;

20) izjava (declaration) je svaka pisana izjava dostavljena u skladu sa ovim zakonom pod isključivom odgovornošću pravnog ili fizičkog lica na koje se primjenjuje ovaj zakon, a kojom se potvrđuje usaglašenost sa primjenjivim zahtjevima iz ovog zakona i propisa za sprovođenje ovog zakona u vezi sa pravnim ili fizičkim licem, proizvodom, dijelom, neugrađenom opremom, opremom za daljinsko upravljanje bespilotnim vazduhoplovom, aerodromskom sigurnosnom opremom, sistemom ATM/ANS, sastavnog dijela ATM/ANS ili uređaja za simuliranje leta;

21) jedinica za upravljanje vazdušnim prostorom (Airspace Management Cell – AMC) je jedinica koja je odgovorna za svakodnevno upravljanje vazdušnim prostorom u nadležnosti jedne ili više država;

22) jedrilica je vazduhoplov teži od vazduha koji se u vazduhu održava reakcijom vazduha u odnosu na aerodinamički profil krila i čiji let ne zavisi od motora;

23) kabotaža je pravo stranog prevoznika države potpisnice Čikaške konvencije da obavlja prevoz putnika, tereta i/ili pošte, uz naknadu, u vazdušnom prevozu bez zaustavljanja između mjesta unutar teritorije Crne Gore;

24) komercijalne operacije su sve operacije vazduhoplova koje se pružaju uz novčanu ili drugu vrstu naknade, koje su dostupne javnosti ili koje se, ako nijesu dostupne javnosti, obavljaju u skladu sa ugovorom između operatora vazduhoplova i korisnika usluge, pri čemu korisnik usluge nema kontrolu nad operatorom vazduhoplova;

25) komercijalna specijalizovana operacija je svaka operacija koja nije operacija komercijalnog vazdušnog prevoza, pri kojoj se vazduhoplov koristi za specijalizovane aktivnosti poput poljoprivrede, građevinarstva, fotografisanja, nadzora, posmatranja i patroliranja, oglašavanja u vazduhu, probnih letova nakon održavanja;

26) komercijalna specijalizovana operacija visokog rizika je svaka komercijalna specijalizovana operacija vazduhoplova koja se izvodi iznad oblasti gdje postoji vjerovatnoća da sigurnost trećih lica na zemlji može da bude ugrožena u vanrednom slučaju, ili, ako to utvrdi Agencija za civilno vazduhoplovstvo, mjesta gdje se izvodi operacija, svaka komercijalna specijalizovana operacija vazduhoplova, koja zbog svoje specifične prirode i lokalnih uslova u kojima se odvija, predstavlja visok rizik, naročito po treća lica koja se nalaze na zemlji;

27) komercijalni vazdušni prevoz (CAT) su operacije vazduhoplovom za prevoz putnika, tereta i/ili pošte uz novčanu ili drugu vrstu naknade;

28) komponenta je motor, propeler, dio ili uređaj;

29) kontinuirana plovidbenost vazduhoplova su postupci koji obezbjeđuju da u svakom trenutku operativnog vijeka vazduhoplov ispunjava važeće zahtjeve za plovidbenost i da omogućava sigurne vazdušne operacije;

30) kontrola pristupa je korišćenje sredstava kojima se sprečava pristup neovlašćenih lica i/ili vozila;

31) kontrolisana zona aerodroma je područje za kretanje na aerodromu, okolnom terenu i objekti ili njihovi djelovi kojima je pristup kontrolisan;

32) kvalifikovani subjekt je akreditovano pravno ili fizičko lice kojem Agencija za civilno vazduhoplovstvo može da dodijeli određene poslove sertifikacije ili nadzora, pod kontrolom i odgovornošću Agencije za civilno vazduhoplovstvo u skladu sa ovim zakonom;

33) lokalni dan je vremenski period od 24 sata koji počinje u 00:00 sati po lokalnom vremenu;

34) lokalni let je let koji ne uključuje prevoz putnika, tereta i/ili pošte između različitih aerodroma ili drugih tačaka određenih za slijetanje;

35) manevarska površina je dio aerodroma, osim platforme, određen za polijetanje, slijetanje ili kretanje vazduhoplova prije polijetanja i nakon slijetanja;

36) međunarodni aerodrom je aerodrom utvrđen kao dolazni ili odlazni aerodrom u međunarodnom vazdušnom saobraćaju na kojem se sprovode postupci kontrole kretanja, granične kontrole, carine i drugo;

37) međunarodni standard je svaka specifikacija fizičkih svojstava, konfiguracije, materijala, sposobnosti ili karakteristika, osoblja ili postupaka, čija je istovjetna primjena prihvaćena kao neophodna za sigurno, redovno i nesmetano odvijanje vazdušnog saobraćaja koje država mora da ispuni;

38) međunarodni vazdušni saobraćaj je saobraćaj koji se obavlja u vazdušnom prostoru iznad teritorija dvije ili više država;

39) Međunarodna organizacija civilnog vazduhoplovstva (ICAO) je specijalizovana agencija Ujedinjenih nacija, osnovana Čikaškom konvencijom u svrhu razvijanja standarda, tehnologije i podsticanja i razvoja međunarodnog vazdušnog saobraćaja;

40) nadležna kontrola letenja je oblasni centar kontrole, prilazna kontrola ili aerodromska kontrola vazdušnog saobraćaja;

41) nalog za plovidbenost je dokument kojim se nalažu akcije koje treba obaviti na vazduhoplovu kako bi se ponovo uspostavio prihvatljivi nivo sigurnosti, kada postoji dokaz da je nivo sigurnosti vazduhoplova bio narušen;

42) nesreća je događaj u vezi sa operacijom vazduhoplova sa posadom, od trenutka kada se neko lice ukrca u vazduhoplov sa namjerom da obavi let do trenutka iskrcavanja svih lica iz vazduhoplova ili u slučaju bespilotnog vazduhoplova, od trenutka kada je vazduhoplov spreman za pokret u svrhu leta do trenutka vraćanja vazduhoplova u stanje mirovanja na kraju leta i osnovna pogonska grupa je prestala sa radom, pri čemu je:

a) smrt ili teška tjelesna povreda nastala kao posljedica toga što je lice bilo u vazduhoplovu, ili u direktnom kontaktu sa bilo kojim dijelom vazduhoplova, uključujući i djelove koji su se odvojili od vazduhoplova, ili bilo direktno izloženo mlaznom udaru, izuzev ako su povrede nastale zbog prirodnih uzroka, samopovređivanjem ili su ih nanijela druga lica ili kada su nanesene slijepim putnicima koji se skrivaju izvan područja koje je putnicima i posadi uobičajeno na raspolaganju; ili

b) događaj u kojem je vazduhoplov ili njegova struktura oštećena tako da negativno utiče na strukturnu snagu, rad ili letne karakteristike vazduhoplova, i potrebne su veće popravke ili zamjena oštećene komponente, osim za oštećenja ili prestanak rada motora koja se odnose samo na jedan motor, uključujući njegov poklopac ili dodatke, odnosno propelere, vrhove krila, antene, davače, davače napadnog ugla, gume, kočnice, točkove, aerodinamičku oplatu, panele, vrata stajnog trapa,

vjetrobranska stakla, oplata vazduhoplova, kao što su mala udubljenja ili rupe, ili manja oštećenja lopatica glavnog rotora, repnog rotora, stajnog trapa; ili

c) događaj u kojem je vazduhoplov nestao ili je potpuno nedostupan;

43) nezgoda je događaj koji nije nesreća, a vezan je za operacije vazduhoplova, koji utiče ili je mogao da utiče na sigurnost operacija;

44) objavljivanje na način uobičajen u vazdušnom saobraćaju je objavljivanje u Zborniku vazduhoplovnih informacija (AIP), Dodatku na AIP (SUPP), Hitnim vazduhoplovnim obavještenjima (NOTAM), Vazduhoplovnom informativnom cirkularu (AIC) ili drugim posebnim publikacijama;

45) obilježen prostor je prostor koji je posredstvom kontrole pristupa odvojen od bezbjednosno-zaštićenih zona aerodroma ili kao označen prostor sam čini bezbjednosno-zaštićenu zonu aerodroma, odvojenu od drugih bezbjednosno-zaštićenih zona aerodroma;

46) ograničenja u vazdušnom prostoru su opasna, uslovno zabranjena ili zabranjena područja za letenje vazduhoplova;

47) opasno područje je utvrđeni volumen vazdušnog prostora unutar kojeg se, u zavisnosti od slučaja, u određenom vremenu mogu odvijati aktivnosti opasne za letenje vazduhoplova;

48) operator sistema bespilotnog vazduhoplova (u daljem tekstu: operator UAS) je svako pravno ili fizičko lice koje upravlja ili namjerava da upravlja jednim ili sa više sistema bespilotnih vazduhoplova;

49) operativna licenca je odobrenje koje nadležni organ izdaje vazdušnom prevozniku za obavljanje usluga vazdušnog saobraćaja kako je navedeno u operativnoj licenci;

50) operativna površina je dio aerodroma određen za polijetanje, slijetanje ili kretanje vazduhoplova, koji se sastoji od manevarske površine i platforme;

51) operativni vazdušni saobraćaj (Operational Air Traffic - OAT) su letovi državnih vazduhoplova koji se obavljaju u skladu sa posebno utvrđenim postupcima koji odstupaju od pravila i postupaka za opšti vazdušni saobraćaj (GAT);

52) operator aerodroma je pravno ili fizičko lice koje upravlja aerodromom ili koje namjerava da upravlja jednim ili više aerodroma;

53) operator vazduhoplova je pravno ili fizičko lice, odnosno državni organ koji vrši operacije vazduhoplovom ili namjerava vršiti operacije vazduhoplovom;

54) opšti vazdušni saobraćaj (General Air Traffic - GAT) su svi letovi civilnih vazduhoplova, kao i letovi državnih vazduhoplova koji se obavljaju u skladu sa pravilima i procedurama Međunarodne organizacije civilnog vazduhoplovstva (ICAO);

55) ovlašćeni predstavnik (Accredited Representative) je lice koje država odredi na osnovu njegovih kvalifikacija radi učestvovanja u istrazi koju sprovodi druga država, koje se obično određuje iz nadležnog organa za istragu nesreća, ozbiljnih nezgoda i nezgoda vazduhoplova;

56) ozbiljna nezgoda je nezgoda koja uključuje okolnosti koje ukazuju da je postojala velika vjerovatnoća događanja nesreće, a koja je povezana sa operacijom vazduhoplova i koja se desila, u slučaju vazduhoplova sa posadom, od trenutka kada se neko lice ukrca u vazduhoplov sa namjerom da obavi let do trenutka iskrcavanja svih lica iz vazduhoplova ili u slučaju bespilotnog vazduhoplova, od trenutka kada je vazduhoplov spreman za pokret u svrhu leta do trenutka vraćanja vazduhoplova u stanje mirovanja na kraju leta i osnovna pogonska grupa je prestala sa radom;

57) pilot bespilotnog vazduhoplova je fizičko lice odgovorno za sigurno upravljanje letom bespilotnog vazduhoplova koje upravlja njegovim komandama leta, bilo ručno

ili, kada bespilotni vazduhoplov leti na automatski način, praćenjem njegovog kursa letenja uz mogućnost intervencije i promjene kursa u svakom trenutku;

58) plan leta je skup određenih informacija o namjeravanom letu ili dijelu leta vazduhoplova koje se podnose nadležnoj jedinici za usluge u vazdušnom saobraćaju;

59) područje letnih informacija je vazdušni prostor određenih dimenzija u kojem se pružaju usluge letnih informacija i obavlja uzbunjivanje;

60) područje sa ograničenom gradnjom je područje određeno zaštitnim ravnima koje se uspostavlja u zavisnosti od referentnog koda i kategorije poletno-sletne staze aerodroma;

61) posada vazduhoplova su lica koja se nalaze u vazduhoplovu kao članovi letačke posade, lica koja se prevoze u pilotskoj kabini, koja je odredio operator vazduhoplova, kako bi osposobljavala ili nadzirala osposobljavanje, iskustvo, vještinu i sprovodila periodične provjere koje se zahtijevaju na osnovu propisa i članovi kabinske posade, kao i druga lica koja po nalogu operatora vazduhoplova vrše aktivnosti od značaja za sigurnost izvođenja operacija;

62) površine za ograničenje postavljanja/izgradnje vazduhoplovnih prepreka su površine koje definišu granice do kojih objekti mogu da se nalaze u vazdušnom prostoru;

63) preporučena praksa je svaka specifikacija fizičkih svojstava, konfiguracije, materijala, sposobnosti ili karakteristika, osoblja ili postupaka, čija je istovjetna primjena prihvaćena kao poželjna za sigurno, redovno i nesmetano odvijanje vazdušnog saobraćaja, a koje države nastoje da ispune u skladu sa odredbama Čikaške konvencije;

64) proizvod je vazduhoplov, motor ili propeler;

65) platforma je dio aerodroma određen za prihvat i otpremu vazduhoplova, putnika, tereta ili pošte, snabdijevanje vazduhoplova gorivom i mazivom i parkiranje i održavanje vazduhoplova;

66) poletno-sletna staza je utvrđena pravougaona površina na zemlji, vodi ili objektu namijenjena za polijetanje i slijetanje vazduhoplova;

67) poznati pošiljalac je pošiljalac koji je ovlašćen da šalje teret i poštu za svoj račun i čije procedure ispunjavaju zajednička pravila i standarde bezbjednosti u vazduhoplovstvu, dovoljne da omoguće prevoz tereta i pošte bilo kojim vazduhoplovom;

68) poznati snabdjevač zaliha namijenjenih potrošnji na aerodromu je snabdjevač čije procedure ispunjavaju zajednička pravila i standarde bezbjednosti u vazduhoplovstvu, dovoljne da omoguće isporuku zaliha namijenjenih potrošnji na aerodromu u bezbjednosno-zaštićene zone aerodroma;

69) psihoaktivne supstance su alkohol, opijati, kanabinoidi, sedativi i hipnotici, kokain, ostali psihostimulansi, halucinogene supstance i isparljivi rastvarači, osim kofeina i duvana;

70) putnici neprihvatljivog ponašanja su putnici koji ne poštuju pravila ponašanja na aerodromu ili u vazduhoplovu ili ne poštuju uputstva aerodromskog osoblja ili članova posade i time narušavaju javni red i mir i disciplinu na aerodromu ili u vazduhoplovu;

71) red letenja je utvrđeno vrijeme polijetanja i slijetanja vazduhoplova u redovnom vazdušnom prevozu;

72) regulisani agent je avio-kompanija, agencija, špediter ili drugi subjekt koji obavlja bezbjednosne kontrole tereta ili pošte;

73) regulisani snabdjevač zaliha namijenjenih potrošnji tokom leta je snabdjevač čije procedure ispunjavaju zajednička pravila i standarde bezbjednosti u vazduhoplovstvu,

dovoljne da se omogući isporuka zaliha za snabdijevanje vazduhoplova direktno na vazduhoplov;

74) sastavni dio ATM/ANS su materijalni predmeti, poput hardvera, i nematerijalni predmeti, poput softvera, od kojih zavisi interoperabilnost EATMN-a;

75) SESAR je istraživanje i razvoj za Jedinstveno evropsko nebo;

76) sertifikacija je svaki oblik priznavanja, na osnovu odgovarajuće procjene, da je pravno ili fizičko lice, proizvod, dio, neugrađena oprema, oprema za daljinsko upravljanje bespilotnim vazduhoplovom, aerodrom, aerodromska sigurnosna oprema, sistem ATM/ANS-a, sastavni dio ATM/ANS ili uređaj za simuliranje leta u skladu sa primjenjivim zahtjevima iz ovog zakona i propisa donesenih na osnovu njega putem izdavanja odgovarajućeg sertifikata kojim se potvrđuje takva usaglašenost;

77) sertifikat je svaki sertifikat, odobrenje, dozvola, autorizacija, uvjerenje, potvrda ili drugi dokument izdat kao rezultat sertifikacije kojim se potvrđuje usaglašenost sa primjenjivim zahtjevima;

78) sertifikat vazdušnog operatora (u daljem tekstu: AOC) je sertifikat koji se izdaje pravnom licu kojim se potvrđuje da oni kao operatori imaju profesionalnu sposobnost i da su organizovani na način koji omogućava sigurno izvođenje operacija navedenih u sertifikatu;

79) sigurnost je stanje u kojem su rizici povezani sa vazduhoplovnim aktivnostima, a u vezi sa, ili u direktnoj podršci operacijama vazduhoplova smanjeni i kontrolisani na prihvatljivi nivo;

80) sigurnosna direktiva (safety directive) je dokument koji donosi nadležna vlast i kojim se nalažu mjere koje se moraju sprovesti ili se utvrđuju ograničenja u cilju ponovnog uspostavljanja sigurnosti, ako dokazi pokazuju da bi u suprotnom sigurnost u vazduhoplovstvu bila ugrožena;

81) sigurnosna informacija (safety information) je sigurnosni akt koji predstavlja tumačenje regulative ili način demonstracije zadovoljenja određenog regulatornog zahtjeva;

82) sigurnosni nalog (safety order) je sigurnosni akt koji se donosi u cilju održavanja zahtijevanog nivoa sigurnosti, u slučajevima kada ne postoji zakonski osnov za donošenje odgovarajućeg propisa za sprovođenje ovog zakona ili ne postoji odgovarajući propis za sprovođenje ovog zakona, a važi do donošenja odgovarajućeg propisa za sprovođenje ovog zakona;

83) sigurnosna preporuka (safety recommendation) je predlog organa nadležnog za istragu nesreća, ozbiljnih nezgoda i nezgoda vazduhoplova, zasnovan na informacijama dobijenim u istrazi, sa namjerom sprečavanja nesreća, ozbiljnih nezgoda i nezgoda vazduhoplova i koji ni u kom slučaju nema za cilj stvaranje pretpostavke krivice ili odgovornosti za nesreću ili incident;

84) sigurnosni rizik je predviđena vjerovatnoća i ozbiljnost posljedica ili ishoda opasnosti;

85) sistem ATM/ANS je skup sastavnih djelova u vazduhu i na zemlji, kao i satelitskih uređaja, kojim se pruža podrška uslugama u vazdušnoj plovidbi u svim fazama leta;

86) sistem bespilotnog vazduhoplova (u daljem tekstu: UAS) je bespilotni vazduhoplov i oprema za daljinsko upravljanje bespilotnim vazduhoplovom;

87) sistem upravljanja sigurnošću je sistematski pristup upravljanju sigurnošću vazdušnog saobraćaja uključujući potrebne organizacione strukture, odgovornosti (accountability i responsibilities), politike i procedure;

88) složeni vazduhoplov na motorni pogon je avion sertifikovan sa najvećom dopuštenom masom pri polijetanju većom od 5.700 kg ili avion sertifikovan za konfiguraciju najvećeg dopuštenog broja putničkih sjedišta, koji je veći od 19 ili avion

sertifikovan za let sa najmanjom dopuštenom posadom, koja se sastoji od najmanje dva pilota ili avion opremljen sa jednim ili više turbomlaznih motora ili više turboelisnih motora ili helikopter sertifikovan za najveću dopuštenu masu pri polijetanju veću od 3.175 kg ili helikopter za konfiguraciju najvećeg dopuštenog broja putničkih sjedišta, koji je veći od devet ili helikopter za let sa najmanjom dopuštenom posadom koja se sastoji od najmanje dva pilota ili vazduhoplov sa nagibnim rotorom;

89) služba traganja i spašavanja je obavljanje funkcija praćenja nesreće, komunikacije, koordinacije i traganja i spašavanja, inicijalne medicinske pomoći ili medicinske evakuacije, korišćenjem javnih i privatnih resursa, uključujući vazduhoplove, brodove i ostala plovila i instalacije sa kojima se djeluje u saradnji;

90) spasilački koordinacioni centar (Rescue coordination centre - RCC) je jedinica odgovorna za promovisanje efikasnog organizovanja usluga traganja i spašavanja i za koordinaciju sprovođenja operacija traganja i spašavanja u području traganja i spašavanja;

91) spašavanje je operacija izbavljanja osoba u nevolji, pružanje inicijalnih medicinskih ili drugih potreba i njihovo premještanje na sigurno mjesto;

92) traganje je operacija koja se obično koordiniše iz Spasilačkog koordinacionog centra ili spasilačkog podcentra uz korišćenje raspoloživog osoblja i sredstava za lociranje osoba u nevolji;

93) upravljanje protokom vazdušnog saobraćaja (Air Traffic Flow Management - ATFM) je funkcija koja se obavlja radi sigurnog, redovnog i ekspeditivnog protoka vazdušnog saobraćaja, uz maksimalno korišćenje kapaciteta kontrole vazdušnog saobraćaja i uz obim saobraćaja u skladu sa kapacitetima koje su objavili određeni pružaoci usluga kontrole vazdušnog saobraćaja;

94) usluge letnih informacija (Flight Information Services - FIS) su usluge uspostavljene u svrhu pružanja savjeta i informacija potrebnih za sigurno, redovno i efikasno obavljanje letova;

95) usluge uzbunjivanja (Alerting Services - ALRS) su usluge uspostavljene u cilju obavještavanja nadležnih organizacija o vazduhoplovu kojem je potrebna pomoć traganja i spašavanja i po potrebi pružanja pomoći tim subjektima tokom traganja i spašavanja vazduhoplova;

96) uslovno zabranjeno područje je dio crnogorskog vazdušnog prostora unutar kojeg je letenje vazduhoplovom privremeno ograničeno u skladu sa unaprijed utvrđenim uslovima;

97) uzrok (cause) su radnje, propusti, događaji, uslovi ili njihova kombinacija koji su doveli do nesreće, ozbiljne nezgode ili nezgode vazduhoplova, čije utvrđivanje ne podrazumijeva određivanje krivice ili utvrđivanje administrativne, građanske ili krivične odgovornosti;

98) učinak sigurnosti označava dostignuće države, Evropske unije ili drugog subjekta u oblasti sigurnosti, kako je definisano njegovim ciljevima učinka sigurnosti i indikatorima učinka sigurnosti;

99) vazduhoplovna prepreka je nepokretni (privremeni, odnosno stalni) ili pokretni objekat ili njegov dio, koji se nalazi na površini namijenjenoj za kretanje vazduhoplova po tlu ili koji se prostire iznad površi namijenjenih za zaštitu vazduhoplova u letu ili se nalazi van tih površi i koji je procijenjen kao opasan za vazdušnu plovidbu, kao i svaki objekat relativne visine veće od 60m;

100) vazduhoplovno-modelarski klub ili udruženje je organizacija osnovana u skladu sa posebnim propisima radi obavljanja rekreativnih letova, održavanja vazduhoplovnih priredbi, sportskih aktivnosti ili takmičenja korišćenjem UAS;

101) vojni vazdušni saobraćaj je vazdušni saobraćaj u kojem učestvuju crnogorski i/ili strani vojni vazduhoplovi;

102) vrijeme leta aviona (block time) (TMG) je vrijeme od trenutka kada se vazduhoplov pomjeri sa parkirnog položaja radi polijetanja do trenutka potpunog zaustavljanja vazduhoplova na određenom parkirnom položaju i gašenja svih motora;

103) vrijeme leta helikoptera (block time) je vrijeme od trenutka početka okretanja krakova rotora helikoptera do trenutka kada helikopter zaustavi kretanje na kraju leta, a krakovi rotora se u potpunosti zaustave;

104) vazdušni prevoz je prevoz putnika, tereta i/ili pošte vazduhoplovom iz jednog mjesta u drugo;

105) vazdušni prevoznik je pravno lice kome je izdata operativna licenca;

106) vazduhoplov je svaka naprava koja se održava u atmosferi zbog reakcije vazduha, osim reakcije vazduha u odnosu na zemljinu površinu;

107) vazduhoplovno bezbjednosno osjetljive informacije su informacije koje mogu da uključuju u cjelosti ili djelove: Programa bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva, Programa obuke iz oblasti bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva, Programa kontrole kvaliteta, kao i druge relevantne propise i mjere koje se tiču bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva; programa bezbjednosti operatora aerodroma, programa bezbjednosti operatora vazduhoplova, programa bezbjednosti drugih entiteta i standardnih operativnih procedura koje opisuju specifične mjere bezbjednosti civilnog vazduhoplovstva; rezultata aktivnosti kontrole kvaliteta; informacije o prijetnji i procjeni rizika; informacije o bezbjednosnim incidentima; planova za krizne situacije; skica, slika i video zapisa koji prikazuju tačke bezbjednosne kontrole, bezbjednosnu opremu, ulaze u bezbjednosnu zonu ograničenog pristupa i druge oblasti koje bi mogle otkriti ranjivosti vazduhoplovne bezbjednosti; i mogućnosti performansi bezbjednosne opreme, uključujući standard detekcije, podešavanje kalibracije, softvera i drugo;

108) vazduhoplovna informacija (aeronautical information) je informacija koja proizilazi iz prikupljanja, analize i formatiranja vazduhoplovnih podataka;

109) vazduhoplovni podatak (aeronautical data) je formalizovan prikaz vazduhoplovnih činjenica, koncepata ili uputstava, primjeren za komunikaciju, tumačenje ili obradu;

110) vazduhoplovna priredba je organizovana vazduhoplovna aktivnost na zemlji i u vazduhu, koja je prethodno oglašena i otvorena za javnost;

111) zabranjeno područje je dio crnogorskog vazdušnog prostora unutar kojeg je letenje vazduhoplovom zabranjeno;

112) žirokopter je vrsta vazduhoplova kod kojeg se vučna sila obezbjeđuje vučnom ili potisnom elisom, a uzgon sa obrtnim krilom (rotorom), bez sopstvenog pogona.

(1) Crnogorski vazdušni prostor je prostor iznad teritorije Crne Gore: kopna, unutrašnjih morskih voda i teritorijalnog mora Crne Gore.

(2) Upotreba crnogorskog vazdušnog prostora je slobodna za sve vazduhoplove koji učestvuju u vazdušnom saobraćaju u skladu sa ovim zakonom.