Program of mandatory animal health protection measures in 2026

U slučaju pojave naročito opasne zarazne bolesti u zemljama u okruženju ili drugim zemljama, na osnovu analize rizika i stepena opasnosti od unošenja bolesti na teritoriju Crne Gore, može se sprovoditi nadzor po posebnom programu organa državne uprave nadležnog za poslove veterinarstva (u daljem tekstu: Ministarstvo) u skladu sa epizootiološkom situacijom i preporukama WOAH i drugih relevantnih institucija iz oblasti zdravlja životinja.

U svrhu brzog reagovanja u situacijama neočekivane i iznenadne pojave naročito opasnih i opasnih zaraznih bolesti životinja ili nepoznatih ili novih bolesti, odnosno infekcija, koje se ne mogu predvidjeti, a koje zahtijevaju neodložno sprovođenje hitnih mjera radi zaštite zdravlja životinja i/ili ljudi i sprečavanja nastanka većih ekonomskih šteta, izvršiće se hitna nabavka potrebne opreme i materijala, odgovarajuće stručne aktivnosti na terenu i usluge laboratorijskih ispitivanja, a sprovođenje tih aktivnosti zavisiće od epizootiološke situacije i zahtjeva koje u tom trenutku iznenadna situacija bude nalagala, a po uputstvima i nalozima Uprave.

U svrhu potvrde ili isključivanja naročito opasnih i zaraznih bolesti domaćih životinja za koje se sumnja, odnosno potvrda bolesti obavezno prijavljuje, veterinar uzima odgovarajuće uzorke porijeklom od bolesnih i/ili uginulih životinja, prema uputstvu za uzorkovanje Specijalističke veterinarske laboratorije i dostavlja ih Specijalističkoj veterinarskoj laboratoriji na ispitivanje propisanim, odnosno metodama preporučenim od strane WOAH-a.

U svrhu potvrde ili isključivanja ili postavljanja tačne dijagnoze prilikom sumnje, pasivnog nadzora, uzorkovanja indikator životinja i po rješenju službenog veterinara, za bolesti iz ovog Programa pod tačkama: 1.3.3, 1.3.4, 1.3.5, 1.3.6, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 12, 13, 14 i 15, troškovi dostave

uzoraka se dodatno fakturišu Upravi, uzimajući u obzir udaljenost od sjedišta ambulante koja uzorkuje, do Specijalističke veterinarske laboratorije u Podgorici, tako da:

- za udaljenost 50 – 100 km cijena dostave je 5€;

- za udaljenost 100 – 150 km cijena dostave je 10€;

- za udaljenost 150 – 200km cijena dostave je 15€;

- za udaljenost 200 – 300km cijena dostave je 20€.

- za udaljenost preko 300km cijena dostave je 30€.

Naknada troškova eutanazije po rješenju službenog veterinara, za bolesti za koje troškovi eutanazije nijesu posebno navedeni, iznosi 15€ za male i 30€ za velike životinje, i podrazumijeva samo izvođenje - aplikaciju sredstva za eutanaziju životinje.

Na fakturi se posebno iskazuje količina i cijena utrošenog/ih sredstva/ava za eutanaziju životinja. Istovremeno, na fakturi se posebno iskazuje cijena izvršene mjere DDD u iznosu od 20€, ako je izvršena po nalogu službenog veterinara.

Radi ranog otkrivanja eventualne pojave slinavke i šapa (SiŠ) kod domaćih papkara, sprovodi se pasivni i nadzor bolesti, odnosno isključivanje infekcije virusom slinavke i šapa u svim slučajevima kada klinički znaci bolesti mogu upućivati na slinavku i šap (pojačana salivacija, pojava afti i erozija po sluzokoži usne šupljine, vimenu i papcima). Ovo podrazumijeva uzimanje odgovarajućih uzoraka, njihovu dostavu i dijagnostičko laboratorijsko ispitivanje u Specijalističkoj veterinarskoj laboratoriji.

Uzimanje, pakovanje i transport uzoraka vrši se u skladu sa uputstvom Specijalističke veterinarske laboratorije.

Diferencijalno-dijagnostički se vrši istovremeno laboratorijsko ispitivanje i bolesti plavi jezik, kuge malih preživara i zaraznog ektima ovaca u cilju isključivanja i ovih bolesti.

Radi održavanja statusa zemlje slobodne od slinavke i šapa, kao i održavanja ispitnih kapaciteta laboratorije, vrši se aktivni nadzor bolesti uz dijagnostičko laboratorijsko ispitivanje uzoraka prijemčivih životinja dostavljenih laboratoriji u okviru sprovođenja programa nadzora bruceloze, a u skladu sa stručnim uputstvom Uprave.

Radi ranog otkrivanja eventualne pojave kuge malih preživara (PPR) kod ovaca i koza, sprovodi se pasivni nadzor bolesti, odnosno isključivanje infekcije virusom kuge malih preživara u svim slučajevima kada klinički znaci bolesti mogu upućivati na kugu malih preživara (serozni i mukopurulentni iscjedak iz nosa i očiju, konjuktivitis, poremećaj disanja, kašalj, ezozije na sluzokoži usne šupljine, dijareja). Ovo podrazumijeva uzimanje odgovarajućih uzoraka, njihovu dostavu i dijagnostičko laboratorijsko ispitivanje u Specijalističkoj veterinarskoj laboratoriji.

Uzimanje, pakovanje i transport uzoraka vrši se u skladu sa uputstvom Specijalističke veterinarske laboratorije.

Diferencijalno-dijagnostički se vrši istovremeno laboratorijsko ispitivanje i bolesti plavi jezik, zaraznog ektima ovaca i slinavke i šapa u cilju isključivanja i ovih bolesti.

Radi utvrđivanja statusa zemlje, kao i održavanja ispitnih kapaciteta laboratorije, vrši se aktivni nadzor bolesti uz dijagnostičko laboratorijsko ispitivanje uzoraka prijemčivih životinja dostavljenih laboratoriji u okviru sprovođenja programa nadzora bruceloze, a u skladu sa stručnim uputstvom Uprave.

Radi ranog otkrivanja eventualne pojave boginja ovaca i koza, sprovodi se pasivni nadzor bolesti, odnosno isključivanje infekcije virusom boginja ovaca i koza u svim slučajevima kada klinički znaci bolesti mogu upućivati na boginje ovaca i koza (povišena tjelesna temperatura, zasušenje, kružne crvene lezije po koži glave i bezdlačnim djelovima kože, ulceracije po sluzokoži usta, iscjedak iz nosa

i očiju, naglo uginuće jagnjadi i jaradi). Ovo podrazumijeva uzimanje odgovarajućih uzoraka, njihovu dostavu i dijagnostičko laboratorijsko ispitivanje u Specijalističkoj veterinarskoj laboratoriji.

Uzimanje, pakovanje i transport uzoraka vrši se u skladu sa uputstvom Specijalističke veterinarske laboratorije.

Diferencijalno-dijagnostički se vrši istovremeno laboratorijsko ispitivanje i bolesti plavi jezik i zaraznog ektima ovaca.

Radi utvrđivanja statusa zemlje, kao i održavanja ispitnih kapaciteta laboratorije, vrši se aktivni nadzor bolesti uz dijagnostičko laboratorijsko ispitivanje uzoraka prijemčivih životinja dostavljenih laboratoriji u okviru sprovođenja programa nadzora bruceloze, a u skladu sa stručnim uputstvom Uprave.

Ispitivanje na Q groznicu vrši se u slučaju pobačaja krava, ovaca i koza cilju utvrđivanja uzroka pobačaja ili u cilju otkrivanja izvora infekcije poslije epidemije kod ljudi i osoba profesionalno izloženih infekciji, kada je to epizootiološki opravdano.

Osim od životinje koja je pobacila, veterinar uzima odgovarajuće uzorke i od životinje za koju sumnja da je izvor epidemije kod ljudi ili od životinje sa klinički izraženim simptomima koji mogu ukazivati na Q groznicu, odnosno od životinja po rješenju službenog veterinara.

Veterinar uzima odgovarajuće uzorke od životinje (krv, placenta (sa najmanje tri kotiledona) i/ili pobačeni plod i/ili vaginalni bris do osam dana nakon pobačaja, a nakon osam dana zbirni uzorak mlijeka iz svih sisa (jedna životinja – jedan uzorak) ili feces, unutrašnji organi uginule životinje (supramamarni limfni čvorovi, jetra, slezina, pluća)) i dostavlja ih Specijalističkoj veterinarskoj laboratoriji radi ispitivanja.

Uzorkovanje odgovarajućeg materijala, način postupanja i ispitivanja kod sumnje odnosno potvrde Q groznice, vrši se u skladu sa stručnim uputstvom Uprave, odnosno naredbom Ministarstva.

U slučaju pobačaja krave, ovce, koze i svinje, držalac životinje isti prijavljuje veterinaru istog dana. U cilju utvrđivanja uzročnika pobačaja zarazne etiologije, veterinar uzima odgovarajuće uzorke od životinje koja je pobacila (placentu, pobačeni plod ili organe, bris vagine i krv), dostavlja ih Specijalističkoj veterinarskoj laboratoriji radi dijagnostičkog ispitivanja.

Specijalistička veterinarska laboratorija vrši dijagnostička ispitivanja uzoraka na infekciju bakterijama B. abortus, B. melitensis, B. suis, Listeria i Campylobacter, zatim na q-groznicu, toksoplazmozu i hlamidiozu, kod goveda dodatno i na IBR/IPV, BVD i neosporozu, a kod ovaca dodatno i na B. ovis a kod svinja na Aujeckijevu bolest (pseudorabies) kod uzoraka dostavljenih putem pasivnog nadzora na klasičnu i afričku kugu svinja.

Radi obezbjeđivanja blagovremene dijagnostike zaraznih bolesti životinja (bjesnilo, klasična kuga svinja, tuberkuloza, IBR/IPV, paratuberkuloza, Q-groznica, avijarna influenca, atipična kuga živine, plavi jezik, BVDV, slinavka i šap, CAEV/Maedi-Visna, afrička kuga svinja, antraks, PPR, capripox virus, groznica Doline Rifta, bolesti pčela i dr.) obezbjeđuju se sredstva za naknadu troškova održavanje stalnih rezervi dijagnostikuma, kako bi se obezbijedilo da Specijalistička veterinarska laboratorija kontinuirano raspolaže dovoljnom količinom potrebnih reagenasa za brzo reagovanje u kriznim situacijama, s obzirom da se obim i vrijeme ispitivanja ovih bolesti ne može predvidjeti.

Naknada za čuvanje u uslovima kontrolisane temperature i raspodjelu veterinarskih ljekova i medicinskih sredstava za sprovođenje Programa mjera, isplaćuje se Specijalističkoj veterinarskoj laboratoriji.

Farmaceutski otpad se mora neškodljivo ukloniti u skladu s propisima.

Vlasnik životinje koja je usmrćena ili zaklana, stvari i sirovine koje su oštećene ili uništene prilikom sprovođenja mjera određenih za suzbijanje naročito opasnih zaraznih bolesti, za bjesnilo kod domaćih životinja u uzgoju, kao i za bolesti: antraks, bruceloza goveda, bruceloza ovaca i koza – melitokokozu, bruceloza svinja, Q groznica, trihineloza domaćih svinja, BSE, tuberkuloza goveda, enzootska leukoza goveda, skrepi, infektivna anemija konja, američka kuga pčelinjeg legla, kao i za uginule životinje za koje je potvrđeno da su uginule od ovih bolesti, ima pravo na naknadu štete u skladu sa čl. 69, 70 i 71 Zakona o veterinarstvu (“Službeni list CG”, br. 30/12, 48/15, 52/16, 43/18 i 92/25).

Period realizacije: tokom cijele godine.

Iznos sredstava: 81.005,97€

Način plaćanja: Za izvršene javne poslove isplata sredstava vrši se po ispostavljenoj fakturi Upravi za obavljeni posao. Uz fakturu se dostavlja kopija laboratorijskog izvještaja, za mjere po rješenju službenog veterinara i zapisnik službenog veterinara o sprovedenim naređenim mjerama (sa kopijom rješenja), a za obezbjeđivanje blagovremene dijagnostike iz podtačke 1.4 ove tačke dokaz o namjenskoj upotrebi sredstava.

Faktura se ispostavlja do 15. tekućeg mjeseca za prethodni mjesec.

Fakture koje nijesu blagovremeno dostavljene i koje ne prati kompletna dokumentacija neće se razmatrati.

Vlasniku koji je ostvario pravo na naknadu štete, isplata sredstava vrši se na žiro račun vlasnika, u skladu sa zakonom.

Radi blagovremenog otkrivanja, suzbijanja i iskorjenjivanja tuberkuloze kod svih goveda starijih od šest nedjelja vrši se intradermalni tuberkulinski test, u cilju otkrivanja i iskorjenjivanja ove bolesti i stvaranja uslova za dobijanje i održavanje zdravstvenog statusa gazdinstava slobodnih od tuberkuloze na teritoriji Crne Gore, u skladu sa ovim programom, Akcionim planom i posebnim programom nadzora i iskorjenjivanja infekcije kompleksom Mycobacterium tuberculosis.

Intradermalni tuberkulinski test se vrši i kod koza starijih od 12 mjeseci koje se drže na gazdinstvima zajedno sa govedima ili kada postoji epidemiološka povezanost sa zaraženim stadom goveda.

Odgovorna institucija: Uprava.

Nosilac posla: Veterinarske ambulante, Specijalistička veterinarska laboratorija, veterinarska inspekcija

Obuhvat: 57.000 goveda i 5.000 koza na teritoriji Crne Gore

Period realizacije: do 01. decembra tekuće godine.

Način izvođenja: tuberkulinizacija goveda sprovodi se u skladu sa Pravilnikom o mjerama za utvrđivanje, suzbijanje i iskorjenjivanje tuberkuloze goveda ("Službeni list CG", broj 64/08 i po uputstvu proizvođača tuberkulina i posebnim programom nadzora i iskorjenjivanja infekcije kompleksom Mycobacterium tuberculosis koji donosi Ministarstvo.

Tuberkulinizacija koza sprovodi se u skladu sa Stručnim uputstvom za sprovođenje tuberkulinizacije koza koje sačinjava Uprava i po uputstvu proizvođača tuberkulina.

Od zaklanih ili eutanaziranih goveda u slučaju sumnje na tuberkulozu, moraju se uzeti uzorci u skladu sa Pravilnikom o mjerama za utvrđivanje, suzbijanje i iskorjenjivanje tuberkuloze goveda ("Službeni list CG", broj 64/08) i dostaviti Specijalističkoj veterinarskoj laboratoriji radi bakterioloških ispitivanja na prisustvo uzročnika tuberkuloze.

Tuberkuloza goveda i koza je službeno potvrđena kada se izoluju bakterije iz Mycobacterium tuberculosis complex:

– Mycobacterium tuberculosis,

– Mycobacterium caprae,

– Mycobacterium bovis i

– Mycobacterium africanum.

Pri izvođenju tuberkulinizacije veterinar je dužan da:

- prije odlaska na gazdinstvo obezbijedi podatke o gazdinstvu i broju goveda, odnosno koza i goveda na gazdinstvu - ispis iz Veterinarskog informacionog sistema za svako gazdinstvo pojedinačno, u kojem su navedeni brojevi ušnih markica svih goveda i koza koja se nalaze na gazdinstvu u skladu sa Uputstvom o proceduri generisanja dokumenta “Zapisnik o uzorkovanju i tuberkulinskom testu” u VIS-u koje sačinjava Uprava.

- prije sprovođenja tubekulinizacije utvrdi stvarni broj goveda i koza na gazdinstvu u odnosu na broj goveda i koza iz izvoda – „Zapisnik o uzorkovanju i tuberkulinskom testu“, (upoređujući obavezno i identifikacioni broj životinje).

- na osnovu stvarno zatečenog stanja na gazdinstvu u ispis iz Veterinarskog informacionog sistema – “Zapisnik o uzorkovanju i tuberkulinskom testu“, veterinarsko osoblje upisuje, goveda mlađa od šest nedjelja i koze mlađe od 12 mjeseci, a za goveda starija od šest nedjelja i koze starije od 12 mjeseci unose se podaci o izvršenoj tuberkulinizaciji i upisuju se brojevi ušnih markica:

a) novoobilježenih životinja starosti do 4 mjeseca za goveda, odnosno do 6 mjeseci za koze,

b) novonabavljenih obilježenih grla koja posjeduju svu potrebnu dokumentaciju koja prati životinje pri kretanju kao i grla koja se više ne nalaze na gazdinstvu – popunjena Prijava kretanja, sa obaveznim potpisom vlasnika.

- na gazdinstvu izvrši pregled svih goveda i koza, prije sprovođenja tubekulinizacije;

- u ispis iz baze „Zapisnik o uzorkovanju i tuberkulinskom testu“ upisuje podatke o debljini kože prije aplikacije tuberkulina za svaku životinju pojedinačno a za goveda unosi podatke i u pasos za goveče;

Nakon isteka propisanog vremena od aplikacije tuberkulina (72 sata), veterinar očitava reakciju životinja na tuberkulin i rezultat upisuje u „Zapisnik o uzorkovanju i tuberkulinskom testu“ za

predmetno gazdinstvo, za svaku životinju pojedinačno i u pasoš za goveče. Preporučuje se da reakciju očitava isto lice, odnosno veterinar koji je i aplicirao tuberkulin.

Veterinar je dužan da držaoca životinja upozna o utvrđenim neusaglašenostima.

Svi podaci koji se odnose na stvarno stanje na gazdinstvu moraju biti upisani u Veterinarski informacioni sistem (u daljem tekstu: VIS) odmah nakon izvršenog pregleda, a najkasnije u roku od tri dana od dana utvrđivanja promjena.

Podaci o rezultatima tuberkulinskog testa moraju biti upisani u VIS najkasnije u roku od pet radnih dana od dana očitavanja reakcije, a u slučaju kada je zabilježena sumnjiva ili pozitivna reakcija na tuberkulinski test, veterinar je dužan da rezultate upiše bez odlaganja, a najkasnije u roku od 24 sata od trenutka očitavanja sumnjivog ili pozitivnog rezultata i da o tome obavijesti nadležnog službenog veterinara, u skladu s propisima.

„Zapisnik o uzorkovanju i tuberkulinskom testu“ potpisuju držalac goveda i koza i ovlašćeni veterinar na dan izvršene tuberkulinizacije i na dan čitanja tuberkulinske reakcije.

Listu potpisanu od strane vlasnika čuvaju vlasnik/držalac i veterinarska ambulanta koja je dužna da je, na zahtjev, dostavi na uvid službenom veterinaru.

Iznos sredstava: 614.455,80€

Način kontrole: Sprovođenje mjera kontroliše službeni veterinar, u skladu sa planom službenih kontrola u oblasti veterinarstva, identifikacije registracije i zaštite dobrobiti životinja.

Veterinarske ambulante su dužne da:

- dostave službenom veterinaru, a najkasnije deset dana prije početka sprovođenja mjere, plan koji mora da sadrži ime i prezime odgovornog veterinara za izvođenje tuberkulinizacije, sa tačno navedenom dinamikom izvođenja (datum i mjesto), tokom godine, u skladu sa periodom za realizaciju, odnosno blagovremeno obavjeste o izmjeni plana;

- obavijeste Upravu i službenog veterinara o svakom držaocu životinja koji odbija sprovođenje Programa mjera, suprotno članu 51 stav 1 tačka 5 Zakona o veterinarstvu (“Službeni list CG“, br. 30/12, 48/15, 52/16, 43/18 i 92/25);

- dostave Upravi, najkasnije do 15. tekućeg, za mjere izvršene u prethodnom mjesecu Izvještaj o sprovedenim poslovima po programu obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja u 2026. godini koji je dat u Prilogu 1. ovog Programa.

Način plaćanja: za izvršene javne poslove na otkrivanju i suzbijanju tuberkuloze goveda i koza isplata sredstava vrši se na osnovu blagovremeno ispostavljene fakture koju prati Izvještaj o sprovedenim poslovima po programu obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja i Izvještaj o dijagnostičkim ispitivanjima iz VIS-a sa tačnim vremenskim periodom u kojem se sprovodilo sprovođenje mjera (od-do) odnosno tačan datum izvođenja mjera sa svim pratećim podacima koje sadrži ovaj izvještaj.

U slučaju sumnjive tuberkulinske reakcije fakture treba da prati izvještaj o sprovedenim naređenim mjerama za suzbijanje tuberkuloze goveda po rješenju službenog veterinara (sa kopijom rješenja), odnosno fakture za izvršena laboratorijska dijagnostička ispitivanja.

Faktura se ispostavlja najkasnije do 15. za prethodni mjesec.

Fakture koje nijesu blagovremeno dostavljene i koje ne prati kompletna dokumentacija neće se razmatrati.

*U cijenu su uračunati troškovi prevoza i potrošnog materijala