Law on nature protection

Ovim zakonom uređuju se uslovi i način zaštite i očuvanja prirode.

Ovaj zakon ne primjenjuje se:

1) na patogene; i

2) na genetičke resurse za koje su pristup i podjela dobiti uređeni specijalizovanim međunarodnim instrumentima koji su usklađeni sa ciljevima Konvencije o biološkoj raznovrsnosti i Protokola iz Nagoje.

Zaštita prirode sprovodi se radi:

1) očuvanja i unaprjeđivanja biološke, geološke i predione raznovrsnosti;

2) očuvanja i unaprjeđivanja prirodnih dobara;

3) usklađivanja ljudskih aktivnosti, ekonomskih i društvenih razvojnih planova, programa i projekata sa održivim korišćenjem obnovljivih i racionalnim

korišćenjem neobnovljivih prirodnih vrijednosti i resursa, radi njihovog trajnog očuvanja;

4) sprečavanja aktivnosti sa štetnim uticajem na prirodu koje su posljedica zavisnosti ekonomskog rasta i upotrebe prirodnih resursa;

5) očuvanja zaštićenih prirodnih dobara;

6) očuvanja prirodnih svojstava zemljišta, očuvanja kvaliteta, količine i dostupnosti vode, uključujući i kvalitet morske vode i obale.

Očuvanje i zaštita prirode i upravljanje zaštićenim prirodnim dobrima su djelatnosti od javnog interesa.

Zaštita prirode obuhvata:

1) zaštitu i očuvanje flore, faune, gljiva, njihovih staništa i geomorfoloških pojava;

2) proglašavanje zaštićenih prirodnih dobara i njihovo upravljanje radi očuvanja i unaprjeđenja stanja;

3) zaštitu svih ugroženih, rijetkih autohtonih vrsta;

4) utvrđivanje i procjenu stanja pojava i procesa u prirodi;

5) sprovođenje mjera zaštite i očuvanja prirode;

6) utvrđivanje smjernica i uslova za zaštitu prirode u prostorno planskoj dokumentaciji, na svim nivoima razvojnih i regulacionih planova, koncesionim dokumentima, razvojnim programima i programima upravljanja prirodnim resursima (rudarstvu, energetici, saobraćaju, vodoprivredi, poljoprivredi, šumarstvu, lovstvu, ribarstvu, turizmu, akvakulturi i drugim djelatnostima od uticaja na prirodu);

7) sprovođenje mjera zaštite i očuvanja prirode koje imaju za cilj eliminisanje i ublažavanje negativnih uticaja na staništa i vrste;

8) uspostavljanje sistema upravljanja zaštićenim prirodnim dobrima;

9) povezivanje i usklađivanje sistema zaštite prirode sertifikovanim međunarodnim ugovorima i preuzetim obavezama;

10) podsticanje naučnog i stručnog rada u oblasti zaštite i očuvanja prirode;

11) podsticanje održive valorizacije usluga ekosistema.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu obuhvataju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) alohtona vrsta je strana vrsta divljih biljaka, životinja i/ili gljiva koja je u ekosisteme Crne Gore dospjela namjernim ili nenamjernim unošenjem;

2) areal je prirodno područje rasprostranjenosti divljih vrsta biljaka, životinja i/ili gljiva;

3) autohtona vrsta je vrsta divljih biljaka, životinja i/ili gljiva koja je prirodno rasprostranjena u ekosistemima Crne Gore;

4) banka gena je specijalizovana kolekcija živog biljnog i životinjskog materijala i gljiva, koja se sakuplja, skladišti i razmnožava u strogo kontrolisanim i specifičnim uslovima;

5) biološka raznovrsnost (biodiverzitet) je raznovrsnost svih živih organizama koji su sastavni djelovi ekosistema, a uključuje raznovrsnost unutar vrsta, između vrsta, životnih zajednica kao i raznovrsnost ekosistema;

6) biotehnologija je svaka tehnološka primjena koja koristi biološke sisteme, žive organizme ili njihove derivate kako bi se napravili ili izmijenili proizvodi ili procesi za specifične namjene;

7) cirkus sa živim životinjama je putujuća predstava koja kombinuje akrobatske, klovnovske i tačke sa dresiranim životinjama;

8) crvena knjiga je javno dostupna naučna studija sa pregledom procjene ugroženosti divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva urađena u skladu sa kategorijama ugroženosti i kriterijumima za procjenu ugroženosti Međunarodne unije za očuvanje prirode (IUCN);

9) crvena lista je spisak ugroženih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva urađen u skladu sa kategorijama ugroženosti i kriterijumima za procjenu ugroženosti Međunarodne unije za očuvanje prirode (IUCN);

10)derivat je bilo koji obrađeni dio biljke, životinje ili gljive, kao i njihove tjelene tečnosti organskog porijekla koji u većini slučajeva nije prepoznatljiv na prvi pogled (kozmetički , prehrambeni proizvodi)

11)dio (djelovi) su organski ili neorganski djelovi biljaka, životinja ili gljiva bilo svježi ili obrađeni a koji su prepoznatljivi na prvi pogled (koža, djelovi kože, rogovi, zubi, kljove, kandže, perje, kosa, jaja, meso, drvo (paneli, klipovi, pilotina), korijenje, listovi, cvjetovi, plodovi, krtole, sjeme, proizvodi kao što su muzički instrumenti (gitara, violina, gudalo, dirke) koža ili drugi odjevni predmeti i dodaci (kaiš, ručne torbe, cipele i novčanici);

12) divlje vrste biljaka, životinja i/ili gljiva su vrste i podvrste koje nijesu nastale pod uticajem čovjeka kao posljedica vještačkog odabira (odabir i uzgoj u svrhu dobijanja pasmina pripitomljenih životinja i sorti kultivisanih biljaka) ili genetičke modifikacije nasljednog materijala tehnikama moderne biotehnologije;

13)dužna pažnja je način postupanja fizičkih ili pravnih lica koji podrazumijeva obavezu pristupa genetičkim resursima i tradicionalnom znanju povezanom sa genetičkim resursima kao i obavezu pravedne raspodjele koristi na osnovu međusobno dogovorenih ugovornih uslova, u skladu sa zakonom;

14) ekološka mreža (Natura 2000 i Emerald) je skup područja koja se proglašavaju u cilju zaštite i očuvanja određenih stanišnih tipova i vrsta od interesa za Crnu Goru i Evropsku uniju, koja su određena u skladu sa ovim zakonom i potvrđenim međunarodnim ugovorima;

15) ekološki integritet područja ekološke mreže je očuvana prirodna struktura područja, radi obezbjeđenja ekoloških funkcija neophodnih za dugotrajni opstanak ciljnih stanišnih tipova i vrsta tog područja;

16) ekološki koridor je ekološka veza koja omogućava kretanje populacijama živih organizama sa jednog lokaliteta na drugi i doprinosi genetičkoj povezanosti populacija vrsta;

17)ekosistem je dinamična cjelina zajednica biljaka, životinja, gljiva i mikroorganizama i njihove nežive okoline koji međusobno djeluju kao funkcionalna jedinica te uključuje stanišne tipove, staništa vrsta i populacije vrsta.

18)ekosistemski pristup je integrisano upravljanje ljudskim aktivnostima u svrhu održavanja prirodne očuvanosti i integriteta ekosistema i preduzimanje mjera na

smanjenju i sprječavanju negativnih uticaja na ekosistem, u cilju održavanja i održivog korišćenja usluga ekosistema;

19) endemična vrsta je vrsta divljih biljaka, životinja ili gljiva koja je veoma ograničena u svom prirodnom rasprostranjenju;

20) ex situ očuvanje je način čuvanja, gajenja i razmnožavanja komponenata biološke raznovrsnosti van njihovih prirodnih nalazišta (staništa), prihvatilištima, akvarijumima, terarijumima, laboratorijama, botaničkim baštama i geološke raznovrsnosti (stijena, ruda, minerala, kristala i fosila) u muzejima i zbirkama pojedinaca;

21) eutanazija je indukovana smrt životinje koja je izvršena na human način;

22)genetička raznovrsnost (diverzitet) je ukupna raznovrsnost gena sadržanih u svim pojedinačnim vrstama divljih biljaka, životinja, gljiva, algi i mikroorganizama;

23) genetički resurs je genetički materijal stvarne ili potencijalne vrijednosti;

24)genetički materijal je bilo koji materijal živih organizama (biljaka, životinja, gljiva, algi, mikroorganizama) koji sadrži funkcionalne jedinice nasljeđa;

25)geološki objekat (minerali, kristali i stijene) je objekat na i ispod površine zemlje oblikovan dugotrajnim prirodnim procesima (geotektonski procesi, vulkanske, magmatske, hidrogeološke aktivnosti i rad lednika);

26) geonasljeđe su sve geološke, geomorfološke, pedološke i posebne arheološke vrijednosti nastale tokom formiranja litosfere, njenog morfološkog uobličavanja i međuzavisnosti prirode i ljudskih kultura;

27) holotip je originalni primjerak divlje vrste biljaka, životinja ili gljiva na osnovu kojeg se vrši opis vrste i određuje njen naziv;

28) in situ očuvanje je očuvanje prirodnih ekosistema i staništa, održavanje i revitalizacija divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva sposobnih za opstanak u prirodnoj sredini, očuvanje kultivisanih biljaka i domaćih životinja u sredini u kojoj su razvili svoje specifičnosti i očuvanje pojava geodiverziteta na mjestu nastanka ili nalazišta stijena, ruda, minerala, kristala i fosila;

29) indikatorska vrsta je vrsta divljih biljaka, životinja i gljiva čiji ekološki status ukazuje na status drugih vrsta i opšte stanje u ekosistemu, a koje su osjetljive na promjene uslova u životnoj sredini i koriste se za procjenu opšteg stanja;

30) introdukcija je namjerno ili nenamjerno unošenje pojedinih divljih vrsta biljaka, životinja ili gljiva na teritoriju i u ekosisteme koje do tada nijesu prirodno nastanjivale;

31) invazivne strane vrste su strane vrste biljaka, životinja ili gljiva čije uvođenje i širenje, mijenja i može ugroziti ekosisteme, staništa i vrste;

32) ilegalna trgovina vrstama je trgovina koja se obavlja u prekograničnom prometu ili u državi, a bez neophodnih potvrda o porijeklu, pasoša ili dozvole;

33) iščezla vrsta je vrsta divljih biljaka, životinja ili gljiva koja je nestala sa teritorije Crne Gore prije više godina, ili za koju se opravdano sumnja da je nestala;

34)korišćenje genetičkih resursa je sprovođenje istraživanja i razvoja na genetičkom i/ili biohemijskom sastavu genetičkih resursa, uključujući i primjenu biotehnologije;

35) korisnik genetičkih resursa je fizičko ili pravno lice koje koristi genetičke resurse ili tradicionalno znanje povezano sa genetičkim resursima;

36) kristal je mineral koji ima pravilnu unutrašnju građu i pravilan spoljašnji oblik i ogleda se u geometrijski pravilnim, glatkim i sjajnim površinama;

37) međunarodno priznat sertifikat o usklađenosti je dokaz da je genetičkim resursima na koje se sertifikat odnosi, pristupljeno na način koji je u skladu sa prethodno argumentovanim pristankom i međusobno dogovorenim uslovima, kao i zakonom ili propisima kojima je uređen pristup i raspodjela koristi koji važe u državi iz koje je strana ugovornica koja daje prethodno argumentovan pristanak za pristup genetičkim resursima;

38) međusobno dogovoreni uslovi se utvrđuju ugovorom zaključenim između imaoca genetičkih resursa ili tradicionalnog znanja povezanog sa genetičkim resursima i korisnika genetičkog resursa, kojim su utvrđeni konkretni uslovi za pravičnu raspodjelu koristi koja proizlazi iz korišćenja genetičkih resursa ili tradicionalnog znanja povezanog sa genetičkim resursima, koji može uključivati i dodatne uslove korišćenja, kao i uslove za naknadnu primjenu i komercijalizaciju;

39) migratorna vrsta je vrsta ili podvrsta divlje životinje čija cjelokupna populacija ili bilo koji geografski izdvojeni znatni dio populacije redovno prelazi nacionalne granice;

40) mineral je samorodni homogeni hemijski elemenat ili jedinjenje u vidu kristalizovane ili amorfne materije, određene strukture, oblika i sastava, osim mineralnih sirovina;

41) mjere posebnog režima saobraćaja obuhvataju područje, ograničenja inteziteta saobraćaja, vrsta prevoznih sredstava, pogonskih agregata, vrijeme trajanja ograničenja, mogućnost naknade za prevozna sredstva koja se koriste za kopneni, morski i vazdušni saobraćaj u području posebnog režima saobraćaja;

42) najbolja praksa je kombinacija postupaka, instrumenata ili mehanizama, koje udruženje korisnika genetičkih resursa ili druge zainteresovane strane razvijaju i nadgledaju;

43) očuvanje i zaštita prirodnih staništa i vrsta su mjere koje se sprovode za njihovo dugoročno održavanje;

44) odomaćena vrsta je vrsta divljih biljaka, životinja ili gljiva koja je odvojena od procesa prirodne selekcije i podvrgnuta režimu vještačke selekcije;

45) odluka o preventivnoj zaštiti je skup mjera i uslova kojima se određuje rok preventivne zaštite, upravljač, način i stepen zaštite, korišćenja, uređenja i unapređenja preventivno zaštićenog područja, koju donosi nadležni organ;

46) održivo korišćenje prirodnih resursa je korišćenje prirodnih resursa na način i u obimu koji ne dovodi dugoročno do njihovog smanjenja;

47) opasna divlja vrsta životinje je divlja vrsta životinje koja zbog svojih bioloških ili fizioloških specifičnosti, i/ili ponašanja, može prouzrokovati ozbiljnu povredu ili smrt ljudi ili domaćih životinja;

48) paleontološki objekat je geološki objekat kod kojeg se u stijenskoj masi nalaze sačuvani ostaci živih bića koja su nekada naseljavala zemlju (fosili), kao i tragovi njihove životne aktivnosti;

49) pećinski nakit je nakit nastao taloženjem kalcijum-karbonata ili drugog jedinjenja u speleološkim objektima (stalaktiti, stalagmiti, stalagnati, stubovi, kadice, salivi i heliktiti);

50) pećinski sediment je riječni ili drugi materijal (pijesak, šljunak, glina, blokovi stijena) nataložen ili na drugi način odložen u speleološkim objektima;

51) područje je geografski ograničen prostor;

52) podvrsta je grupa jedinki ili populacija jedne vrste koja je morfološki i geografski jasno odvojena od druge grupe jedinki ili populacija iste vrste, a koje ne moraju biti međusobno reproduktivno izolovane;

53) ponovni izvoz je izvoz jedinke koja je prethodno uvezena u Crnu Goru;

54) ponovno uvođenje u prirodu (reintrodukcija) je naseljavanje vrsta biljaka, životinja ili gljiva na njihovo prirodno stanište, odnosno na području gdje je vrsta nekada živjela, a čiji ekološki uslovi još uvijek omogućavaju opstanak njihovih populacija kao divlje vrste;

55) populacija je prostorno i vremenski integrisana grupa jedinki iste vrste biljaka, životinja ili gljiva koja raspolaže zajedničkim skupom nasljednih faktora, naseljava određeno područje, pripada određenom ekosistemu, a u okviru koje su jedinke međusobno povezane prvenstveno odnosima reprodukcije;

56) povoljni status očuvanosti stanišnog tipa je stanje stanišnog tipa u kojem je njegovo područje rasprostranjenosti stabilno ili je u porastu i kada se struktura i funkcije neophodne za njegovo dugoročno održavanje održavaju i prisutni su ili će biti prisutni u bliskoj budućnosti i kada je status očuvanja njihovih tipičnih vrsta povoljan;

57) povoljni status očuvanosti vrste je stanje u kojem divlje vrste biljaka, životinja ili gljiva imaju perspektivu dugoročnog opstanka u svom prirodnom staništu, pri čemu se područje rasprostranjenosti vrste vremenom ne smanjuje niti postoji vjerovatnoća da će se u predvidljivoj budućnosti smanjiti i pri čemu će se obezbijediti postojanje dovoljno velikog staništa za održavanje njenih populacija na dugoročnoj osnovi;

58) praćenje stanja prirode (monitoring) je plansko, sistematsko i kontinuirano praćenje stanja prirode, odnosno djelova biološke i predione raznovrsnosti;

59) predio (pejzaž) je dio prostora čiji je karakter rezultat međusobnog djelovanja prirodnih i/ili ljudskih faktora;

60) prediona raznovrsnost je strukturiranost prostora nastala u interakciji (međudejstvu) prirodnih i/ili stvorenih predionih elemenata određenih bioloških, klimatskih, geoloških, geomorfoloških, pedoloških, hidroloških, kulturno-istorijskih i socioloških obilježja;

61) prekogranični promet je uvoz ,i unošenje sa mora na teritoriju Crne Gore, izvoz ili ponovni izvoz sa teritorije Crne Gore i tranzit preko teritorije Crne Gore primjeraka divljih vrsta, njihovih djelova i derivata;

62) prenošenje je svaki vid namjerne fizičke promjene lokacije primjeraka koja se vrši unutar teritorije Crne Gore;

63) prihvatilište za divlje životinje je prostor u kojem privremeno ili trajno borave živi primjerci divljih vrsta životinja koji su pronađeni napušteni, iscrpljeni, bolesni, povrijeđeni, ranjeni ili otrovani, u svrhu njihovog liječenja i oporavka radi povratka u prirodu, kao i živi primjerci divljih vrsta životinja oduzeti ili zaplijenjeni od strane nadležnih organa zbog prekograničnog prometa, trgovine, uzgoja ili držanja u zatočeništvu suprotno ovom zakonu, propisima donijetim na osnovu ovog zakona i/ili potvrđenim međunarodnim ugovorima;

64) primjerak je živa ili neživa jedinka vrste divljih biljaka, životinja ili gljiva, njihov dio ili derivat za koja se na osnovu pratećih dokumenata (pakovanje, oznake ili etikete) ili drugih okolnosti, može utvrditi da su djelovi ili derivati životinja, biljaka, ili gljiva;

65) prioritetna vrsta je vrsta divljih biljaka, životinja ili gljiva koje su ugrožene i za čije je očuvanje, zbog veličine njihove rasprostranjenosti u prirodi odgovorna Crna Gora i Evropska unija, u skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorima;

66) prioritetni stanišni tip je stanišni tip od posebnog interesa za čiju zaštitu je odgovorna Evropska unija i Crna Gora u skladu sa ovim zakonom i potvrđenim međunarodnim ugovorima;

67) prirodni resursi su prostor, neobnovljivi (mineralne sirovine, treset, nafta, minerali, zemni gas) i obnovljivi (vode, šume, obnovljivi gasovi, obnovljivo zemljište, obala i kanali, biološka dobra) djelovi prirode koje čovjek koristi u privredne svrhe;

68) prirodno dobro je resurs koji potiče iz prirode i postoji bez ljudskog djelovanja, kao što su voda, vazduh, zemljište, šume i rudna bogatstva. Koristi se za zadovoljenje ljudskih potreba i ima ekološku, ekonomsku i društvenu vrijednost;

69) prirodno stanište je kopneno ili morsko područje, koje je određeno po geografskim, abiotskim i biotskim osobinama, bez obzira da li su prirodna ili poluprirodna;

70) pristup je pribavljanje genetičkih resursa ili tradicionalnog znanja povezanog sa genetičkim resursima u zemlji koja je strana ugovornica Protokola iz Nagoje;

71) projekat, odnosno planirani zahvat je građenje, rekonstrukcija, instaliranje, demontaža i uklanjanje objekata, postrojenja ili sistema, sanacija, uređenje terena i

plaža, eksploatacija mineralnih sirovina, voda, šuma i ostalih prirodnih resursa, kao i druge aktivnosti kojima se vrši privremeno ili trajno djelovanje čovjeka koje može značajno negativno uticati na prirodu;

72) promet divljih vrsta biljaka, životinja ili gljiva je kupoprodaja, unos, iznos, uvoz, izvoz, reeksport i unos sa mora divljih vrsta biljaka, životinja ili gljiva, njihovih prepoznatljivih djelova ili derivata u Crnu Goru i iz Crne Gore;

73) ranjiva vrsta je vrsta divljih životinja, biljaka ili gljiva koja nije ni krajnje ugrožena ni ugrožena, ali joji prijeti opasnost da će u prirodnim uslovima biti ugrožena u bliskoj budućnosti;

74) reliktna vrsta je vrsta divljih životinja, biljaka ili gljiva koja je u dalekoj prošlosti imala široko rasprostranjenje, a čiji je sadašnji areal sveden na prostorno male djelove, odnosno ostatke nekadašnjeg;

75) režim zaštite je skup mjera i uslova kojima se određuje način i stepen zaštite, korišćenja, uređenja i unaprjeđenja zaštićenog prirodnog dobra;

76) rijetka vrsta je vrsta divljih životinja, biljaka i/ili gljiva sa malom populacijom koja nije ugrožena ili ranjiva, ali rizik za to postoji. Vrsta se nalazi na ograničenim geografskim područjima ili je u manjem broju rasprostranjena na širem području;

77) rizik u prirodi je mogućnost da će neka aktivnost posredno ili neposredno prouzrokovati štetu prirodi;

78) speleološki objekat je prirodno formirana podzemna šupljina u obliku kanala, hodnika ili dvorana različitih dimenzija, nagiba i izgleda nastala prirodnim procesima prvenstveno u krečnjacima i dolomitima i drugim stijenama;

79) speleološki registar je baza podataka o speleološkim objektima;

80) stanišni tip su sva prirodna staništa sličnih ili istih biotičkih i abiotičkih karakteristika;

81) stanište vrste je okruženje koje karakterišu specifični abiotski i biotski faktori u kojima vrsta živi u bilo kojoj fazi biološkog ciklusa;

82) status očuvanosti prirodnog staništa je rezultat skupa uticaja koji djeluju na stanišni tip i njegove tipične vrste, a koji mogu uticati na dugoročnu prirodnu rasprostranjenost, strukturu i funkcije staništa i na dugoročni opstanak tipičnih vrsta tog stanišnog tipa;

83) status očuvanosti vrste je rezultat skupa uticaja koji djeluju na tu vrstu i koji bi mogli uticati na dugoročnu prirodnu rasprostranjenost i brojnost populacije;

84) tipična vrsta je vrsta divljih biljaka, životinja i gljiva čije prisustvo ili odsustvo je od značaja za ostatak biogenocenoze (ekosistema);

85) tradicionalno znanje povezano sa genetičkim resursima je znanje koje posjeduje autohtona ili lokalna zajednica, a koje je relevantno za korišćenje genetičkih resursa i koje je kao takvo definisano međusobno dogovorenim uslovima koji se primjenjuju pri korišćenju tih resursa;

86) tranzit je transport primjerka divlje vrste biljaka, životinja ili gljivai preko teritorije Crne Gore, koje se dopremaju poznatom primaocu van teritorije Crne Gore koji se odvija pod nadzorom nadležnih institucija;

87) udruženje korisnika genetičkih resursa je organizacija koja zastupa interese korisnika genetičkih resursa i koja je uključena u razvoj i nadgledanje najboljih praksi;

88) ugrožena vrsta je vrsta divljih biljaka, životinja i gljiva kojoj prijeti opasnost da će iščeznuti u prirodnim uslovima u bliskoj budućnosti;

89) unos sa mora je unošenje u Crnu Goru pojedinih divljih vrsta biljaka ili životinja, koje su uzete u morskom okruženju i unose se direktno iz morskog okruženja, koje nije pod jurisdikcijom ni jedne države, uključujući vazdušni prostor iznad mora, morsko dno i podmorje;

90) upravljanje je plansko sprovođenje mjera očuvanja, zaštite, unapređenja, korišćenja i praćenja stanja prirodnih vrijednosti, radi ostvarivanja ciljeva zaštite i održivog korišćenja prostora.

91) uzgoj podrazumijeva preduzete mjere koje obezbjeđuju održavanje i namjerno povećavanje broja jedinki u vještačkim uslovima;

92) uzgojeni primjerak je primjerak koji nije uzet iz prirode i koji je nastao u vještačkim uslovima;

93) vrsta je grupa prirodnih populacija u okviru kojih se jedinke međusobno slobodno ukrštaju i daju potomstvo, a reproduktivno su izolovane od drugih vrsta;

94) zamka je sredstvo namijenjeno za zadržavanje ili hvatanje životinja kojim se sprječava njihovo slobodno kretanje;

95) zaštićeno područje je geografski jasno definisan prostor kojim se upravlja radi dugoročne zaštite prirode, pratećih ekosistemskih usluga i kulturnih vrijednosti;

96) zaštitni pojas (zaštitna zona) je prostor izvan granica zaštićenog područja, koji se može odrediti prilikom ustanovljavanja tih područja, radi sprječavanja, odnosno ublažavanja spoljnih negativnih uticaja na ta područja;

97) zbirka je skup uzoraka genetičkih resursa i povezanih informacija koje su prikupljene i skladištene u posjedu javnih ili privatnih subjekata;

98) zelene površine su livade, pašnjaci, šuma, građevinsko zemljište;

99) stanište unutar zaštićenog prirodnog dobra je stanište vrsta za koje je neko područje klasifikovano kao posebno zaštićeno područje ili svako prirodno stanište ili stanište vrsta za koje je neko područje određeno kao posebno područje očuvanja.

Zaštitu i očuvanje prirode u okviru svojih prava i obaveza, obezbjeđuju i aktivno sprovode: organi državne uprave, organi uprave, organi lokalne samouprave i lokalne uprave, upravljači zaštićenih prirodnih dobara, pravna lica, međunarodne organizacije koje djeluju na teritoriji Crne Gore, nevladine organizacije i građani (u daljem tekstu: subjekti zaštite).

Nevladine organizacije učestvuju u zaštiti i očuvanju prirode u skladu sa svojim programima.

Država podstiče učešće nevladinih organizacija u donošenju i realizaciji odluka i mjera od značaja za zaštitu i očuvanje prirode.

Dokumenti očuvanja i zaštite prirode su:

1) Strategija biodiverziteta;

2) Planovi upravljanja i godišnji programi upravljanja zaštićenim prirodnim dobrima;

3) Studije zaštite i studije revizije zaštićenih područja;

4) Crvene knjige i crvene liste;

5) Lokalni akcioni planovi za biodiverzitet.

Planovi i programi iz stava 1 tačka 1 moraju biti usklađeni sa strateškim dokumentom kojim se kreira politika zaštite i očuvanja prirode i biodiverziteta.

Strateški dokument kojim se kreira politika zaštite i očuvanja prirode i biodiverziteta se izrađuje u skladu s propisima kojima je uređena oblast o postupku izrade, usklađivanju i praćenju sprovođenja strateških dokumenata.

Strateškim dokumentom iz stava 3 se mogu utvrditi akcioni planovi za vrste.

Lokalni akcioni planovi za biodiverzitet, radi sprovođenja strateškog dokumenta kojim se kreira politika zaštite i očuvanja prirode i biodiverziteta i očuvanja i zaštite prirode na lokalnom nivou donose nadležni organi lokalne samouprave.

Lokalni akcioni plan za biodiverzitet donosi se za period od pet godina.

Lokalni akcioni plan za biodiverzitet sadrži:

1) opis prirodnih vrijednosti područja jedinice lokalne samouprave;

2) podatke o zaštićenim prirodnim dobrima na tom području;

3) podatke o mjerama zaštite prirodnih vrijednosti područja;

4) negativan uticaj na zaštićena prirodna dobra;

5) finansijska sredstva za sprovođenje mjera zaštite prirode;

6) izazove zaštite i sprovođenja mjera zaštite prirode;

7) mjere i aktivnosti za sprovođenje plana sa utvrđenim prioritetima i druge elemente od značaja za zaštitu prirode.

Izvještaj o realizaciji lokalnog akcionog plana za biodiverzitet svake godine sačinjava nadležni organ lokalne uprave i dostavlja organu uprave.

Mjere očuvanja i zaštite prirode su:

1) održivo korišćenje prirodnih resursa;

2) kontrola korišćenja prirodnih resursa;

3) očuvanje postojećih prirodnih karakteristika ekosistema na osjetljivim područjima;

4) sprovođenje mjera definisanih dokumentima iz člana 10 ovog zakona;

5) ublažavanje štetnih posljedica prirodnih katastrofa i klimatskih promjena, štetnih posljedica izazvanih aktivnostima u prirodi i korišćenjem prirodnih dobara;

6) sprovođenje podsticajnih mjera za zaštitu i očuvanje prirode.

Radnje, aktivnosti i djelatnosti u prirodi planiraju se i izvode na način da se izbjegnu ili na najmanju mjeru svedu ugrožavanje i nanošenje štete prirodi.

Pravno i fizičko lice dužno je da radnje, aktivnosti i djelatnosti koje obavlja u prirodi vrši na način kojim se izbjegava ugrožavanje i oštećenje prirode.

Zabranjeno je obavljanje djelatnosti i/ili zahvata za koje je naučno dokazano ili procijenjeno da imaju trajno štetni uticaj na životnu sredinu.

Zabranjeno je korišćenje prostora, prirodnih resursa i prirodnih dobara na način kojim se prouzrokuje trajno narušavanje biološke raznovrsnosti.

Zabranjeno je paljenje vegetacije radi krčenja i čišćenja zelenih površina.

Zabranjeno je korišćenje pirotehničkih sredstava u zaštićenim područjima.

Zbog negativnog uticaja saobraćaja na prirodu mogu da se uvedu mjere posebnog režima saobraćaja za određena područja.

Mjere posebnog režima saobraćaja za određena područja predlaže organ državne uprave nadležan za bezbjednost saobraćaja, na inicijativu organa državne uprave nadležnog za poslove zaštite prirode (u daljem tekstu: Ministarstvo).

Mjere posebnog režima saobraćaja za određena područja propisuje Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada).