Закон о защите депозитов

Ovim zakonom uređuje se sistem zaštite depozita položenih kod kreditnih institucija, status, nadležnosti i poslovanje Fonda za zaštitu depozita (u daljem tekstu: Fond) i druga pitanja od značaja za zaštitu depozita.

Ciljevi zaštite depozita su:

1) zaštita deponenata od gubitka depozita u slučaju nastupanja zaštićenog slučaja;

2) očuvanje povjerenja deponenata i

3) doprinos stabilnosti bankarskog i ukupnog finansijskog sistema.

Sistemom zaštite depozita obuhvataju se depoziti položeni kod kreditne institucije prije ili na dan nastanka zaštićenog slučaja, u eurima i/ili u valuti koja nije euro, a čija se isplata garantuje u skladu sa ovim zakonom.

Kreditna institucija sa sjedištem u Crnoj Gori, kojoj je Centralna banka Crne Gore (u daljem tekstu: Centralna banka) dala dozvolu za rad, je dužna da učestvuje u sistemu zaštite depozita na način utvrđen ovim zakonom.

Filijala kreditne institucije sa sjedištem u Crnoj Gori, koja posluje u državi članici, je dužna da učestvuje u sistemu zaštite depozita utvrđenom ovim zakonom, ako nije uključena u sistem zaštite depozita koji se primjenjuje u državi članici domaćinu.

Filijala kreditne institucije sa sjedištem u Crnoj Gori, koja posluje u trećoj državi, je dužna da učestvuje u sistemu zaštite depozita utvrđenom ovim zakonom, ako nije uključena u sistem zaštite depozita u trećoj državi.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeće značenje:

1) depozit je potražni novčani saldo koji je rezultat sredstava na računu ili privremenih stanja, koja su nastala iz uobičajenih bankarskih transakcija, a koja je kreditna institucija dužna da isplati u skladu sa zakonom i ugovorenim uslovima, uključujući oročene depozite i štedne depozite, osim ako se:

a) postojanje depozita može dokazati samo instrumentom utvrđenim zakonom kojim se uređuje tržište kapitala, odnosno ako se radi o štednom proizvodu koji se evidentira pomoću potvrde o depozitu koja je izdata na ime; ili

b) glavnica depozita ne može isplatiti po nominalnoj vrijednosti; ili

c) glavnica depozita može naplatiti samo po nominalnoj vrijednosti prema posebnom jemstvu ili ugovoru kreditne institucije ili treće strane;

2) kreditna institucija je privredno društvo čija je djelatnost primanje depozita ili drugih povratnih sredstava od javnosti i odobravanje kredita za svoj račun;

3) filijala je organizacioni dio kreditne institucije bez svojstva pravnog lica, koji obavlja sve ili samo dio poslova kreditne institucije;

4) sistem zaštite depozita je skup pravila i postupaka za zaštitu depozita, koji na svojoj teritoriji primjenjuje i priznaje određena država, a u Crnoj Gori to je sistem zaštite depozita uređen ovim zakonom;

5) imenovani organ je organ koji upravlja sistemom zaštite depozita u određenoj državi, a u Crnoj Gori je Fond;

6) nadležni organ je organ nadležan za superviziju kreditnih institucija u određenoj državi, a u Crnoj Gori je Centralna banka;

7) nedostupan depozit je depozit koji je dospio i za koji je zatražena isplata, ali koji kreditna institucija nije isplatila u skladu sa zakonskim ili ugovorenim uslovima, koji su primjenjivi u tom slučaju;

8) zajednički račun je račun koji je otvoren na ime dva ili više lica, ili preko kojeg dva ili više lica imaju prava koja se ostvaruju putem deponovanih potpisa jednog ili više tih lica;

9) deponent je fizičko ili pravno lice koje ima depozit kod kreditne institucije, ili u slučaju zajedničkog računa svaki od vlasnika depozita;

10) država članica je država članica Evropske unije i država potpisnica Ugovora o Evropskom ekonomskom prostoru;

11) matična država članica je država članica Evropske unije i država potpisnica Ugovora o Evropskom ekonomskom prostoru u kojoj je kreditna institucija dobila dozvolu za rad;

12) država članica domaćin je država članica koja nije država u kojoj je kreditna institucija dobila odobrenje za rad, a u kojoj kreditna institucija ima filijalu ili u kojoj pruža usluge;

13) treća država je, do pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji, svaka strana država, a nakon pristupanja, država koja nije država članica Evropske unije i država potpisnica Ugovora o Evropskom ekonomskom prostoru.

14) strateški plan je dokument, koji uređuje osnovne smjernice dugoročnog razvoja, u skladu sa promjenama koje su se desile ili će se desiti u okruženju i moguće pravce djelovanja, radi dostizanja postavljenih ciljeva.

Zaštićeni slučaj nastaje na dan donošenja rješenja Savjeta Centralne banke o:

1) nedostupnosti depozita, ili

2) otvaranju stečajnog postupka nad kreditnom institucijom.

Savjet Centralne banke donosi rješenje o nedostupnosti depozita kada utvrdi da kreditna institucija ne može i neće biti u mogućnosti da isplati dospjeli depozit za koji je zatražena isplata usljed finansijske nemogućnosti.

Savjet Centralne banke može, kada utvrdi da su ispunjeni uslovi iz stava 2 ovog člana, da donese rješenje o nedostupnosti depozita i za depozite koji su položeni kod kreditne institucije nad kojom je otvoren postupak likvidacije, ako zakonom nije drugačije uređeno.

Rješenje o nedostupnosti depozita, Centralna banka je dužna da donese bez odlaganja, a najkasnije u roku od pet radnih dana od dana utvrđivanja da kreditna institucija nije isplatila dospjele depozite za koje je zatražena isplata.

Centralna banka bez odlaganja, a najkasnije narednog radnog dana od dana donošenja dostavlja Fondu rješenje o nedostupnosti depozita, odnosno rješenje o otvaranju stečajnog postupka za određenu kreditnu instituciju.

Isplatu garantovanog depozita vrši Fond, u skladu sa ovim zakonom.

Zaštićenim depozitima, smatraju se svi depoziti koje u kreditnoj instituciji imaju deponenti, osim depozita koji se u skladu sa stavom 2 ovog člana ne smatraju zaštićenim depozitima.

Zaštićenim depozitima ne smatraju se:

1) depoziti pravnih lica koja se bave poslovima osiguranja i reosiguranja u skladu sa zakonom kojim se regulišu poslovi osiguranja i reosiguranja;

2) depoziti državnih organa i organizacija i organa i organizacija opštine, odnosno drugog oblika organizovanja lokalne samouprave;

3) depoziti fondova za obavezno zdravstveno, penzijsko i socijalno osiguranje u skladu sa zakonima kojim se uređuje obavezno zdravstveno, penziono i socijalno osiguranje;

4) depoziti dobrovoljnih penzionih fondova i društava za upravljanje penzionim fondovima u skladu sa zakonom kojim se uređuje poslovanje dobrovoljnih penzionih fondova;

5) depoziti investicionih društava u skladu sa zakonom kojim se uređuje tržište kapitala;

6) depoziti investicionih fondova i društava za upravljanje investicionim fondovima u skladu sa zakonom kojim se uređuje tržište kapitala;

7) depoziti kreditnih institucija, bez obzira na njihovo sjedište, koji glase na njihovo ime i koji se vode za njihov račun;

8) depoziti finansijskih institucija u skladu sa zakonom kojim se uređuje poslovanje kreditnih institucija;

9) depoziti subjekata za zajednička ulaganja u skladu sa zakonom kojim se uređuje tržište kapitala;

10) depoziti koji proizlaze iz transakcija za koju je pravosnažnom sudskom odlukom utvrđeno da je povezana sa pranjem novca ili finansiranjem terorizma;

11) depoziti lica koji ne glase na ime, odnosno depoziti čiji vlasnik nije identifikovan do dana nastupanja zaštićenog slučaja;

12) obaveze iz dužničkih hartija od vrijednosti i drugih finansijskih instrumenata koje je izdala ili čiju isplatu garantuje kreditna institucija u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj;

13) instrumenti deponenata kreditne institucije u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj, koji su uključeni u regulatorni kapital kreditne institucije u skladu sa zakonom kojim se uređuje poslovanje kreditnih institucija.

Garantovani depozit je dio zaštićenog depozita kod kreditne institucije koji ne prelazi nivo pokrića utvrđen ovim zakonom.

Garantovani depozit obračunava se pojedinačno za svakog deponenta, na način što se ukupna sredstva deponenta po svim depozitima na dan nastanka zaštićenog slučaja, uključujući i kamatu, umanjuju za iznos dospjelih obaveza tog deponenta prema kreditnoj instituciji nad kojom je nastupio zaštićeni slučaj.

Kamatom na depozite iz stava 2 ovog člana smatra se dospjela kamata i kamata na oročene depozite obračunata od zadnjeg redovnog obračuna do dana nastupanja zaštićenog slučaja primjenom ugovorene kamatne stope, a bez uslova dostizanja pune ugovorene ročnosti.

Fond obračunava i vrši isplatu garantovanog depozita do iznosa od 100.000 eura po deponentu, bez obzira na broj i visinu depozita koje deponent posjeduje kod kreditne institucije u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj.

Izuzetno od stava 4 ovog člana, depoziti koji predstavljaju privremeni visoki saldo zaštićeni su u dodatnom iznosu do 30.000 eura, šest mjeseci nakon knjiženja ili od trenutka kada ti depoziti postanu pravno prenosivi.

Depozitima koji predstavljaju privremeni visoki saldo, u smislu stava 5 ovog člana smatraju se depoziti koji potiču od:

1) prodaje stambene nepokretnosti u kojoj je deponent imao prebivalište,

2) transakcija vezanih za: sklapanja braka, razvod, otpremnine za penzionisanje, otpuštanje, invaliditet ili smrt;

3) isplate naknade iz osiguranja ili odštete za žrtve krivičnih djela ili grešaka pravosudnih organa, državnih organa, organa državne uprave i organa lokalne samouprave.

Rješenje o ispunjavanju uslova za isplatu depozita koji predstavljaju privremeni visoki saldo donosi direktor Fonda.

Protiv rješenja iz stava 7 ovog člana može se pokrenuti upravni spor.

Način dokazivanja ispunjenosti uslova iz stava 6 ovog člana propisuje Fond.

Pravo na isplatu garantovanog depozita imaju deponenti čiji su depoziti, koji se smatraju zaštićenim depozitima u skladu sa članom 6 stav 1 ovog zakona, položeni prije ili na dan nastanka zaštićenog slučaja, kod kreditne institucije u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj, do visine pokrića iz člana 7 st. 4 i 5 ovog zakona.

Pravo na isplatu iz stava 1 ovog člana nemaju deponenti koji posjeduju depozite koji se ne smatraju zaštićenim depozitima u skladu sa članom 6 stav 2 ovog zakona.

Isplata garantovanog depozita vrši se u eurima, a depoziti u valuti koja nije euro preračunavaju se u euro po kursu te valute važećem na dan nastanka zaštićenog slučaja, sa kursne liste koju objavljuje Centralna banka.

Pravo na isplatu garantovanog depozita nema deponent kome je u toku postupka likvidacije kreditne institucije isplaćen iznos do visine garantovanog depozita, a nad kojom je, nakon te isplate, otvoren stečajni postupak.

Pravo na isplatu garantovanog depozita zastarijeva protekom tri godine od dana nastanka zaštićenog slučaja.

Obračun garantovanog depozita vrši se srazmjerno udjelu vlasnika zajedničkog računa, po svim depozitima položenim prije ili na dan nastanka zaštićenog slučaja, kod kreditne institucije u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj.

Udjeli svih deponenata u sredstvima na zajedničkom računu određuju se jednako između vlasnika računa, osim ako vlasnici računa dostave dokaz da njihovi udjeli nijesu jednaki.

Pri obračunavanju iznosa garantovanog depozita, depoziti fizičkih lica na računima otvorenim radi obavljanja samostalne djelatnosti, uključuju se u ukupni iznos obračuna tog fizičkog lica do visine pokrića iz člana 7 st. 4 i 5 ovog zakona.

Depozitom jednog deponenta, u smislu ovog zakona, smatraju se sredstva na svim računima društva bez svojstva pravnog lica, svim računima ostavioca ili svim računima suvlasničkih zajednica.

Ako je deponent nastupao kao zastupnik trećeg lica, pravo na isplatu garantovanog depozita utvrđuje se u odnosu na zastupano lice, prema ukupnim depozitima zastupanog lica kod kreditne institucije u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj, ako je kreditna institucija provjerila i utvrdila identitet zastupanog lica prije dana nastupanja zaštićenog slučaja.

Depozit na kojem je zasnovano založno pravo uključuje se u obračun garantovanog depozita deponenta, s tim što deponent ne može da raspolaže dijelom garantovanog depozita na kojem je zasnovano založno pravo sve dok ta sredstva tereti založno pravo.

Ako je na depozitu ili dijelu depozita uvedena mjera ograničenja raspolaganja koju je odredio nadležni organ, u garantovani depozit deponenta se uračunavaju i ta sredstva, s tim da deponent ne može da raspolaže sa tim dijelom garantovanog depozita, sve dok ta mjera traje.

Način vođenja evidencija stvarnih vlasnika depozita i iznosa sredstava iz st. 3 i 5 ovog člana propisuje Centralna banka.

Za učešće u sistemu zaštite depozita kreditna institucija je dužna da plaća premiju za zaštitu depozita, u skladu sa ovim zakonom.

Depozite može da prima samo kreditna institucija koja je dio sistema zaštite depozita.

Kreditna institucija uključuje se u sistem zaštite depozita uplatom početne premije.

Učešće u sistemu zaštite depozita i obaveza plaćanja premije prestaju oduzimanjem dozvole za rad kreditne institucije.

Centralna banka je dužna da bez odlaganja, a najkasnije narednog radnog dana od izdavanja dozvole za rad kreditnoj instituciji obavijesti Fond.

Ako kreditna institucija ne uplati premiju za zaštitu depozita, Fond će o tome obavijestiti Centralnu banku.

Depoziti položeni kod filijale, koju je u Crnoj Gori osnovala kreditna institucija sa sjedištem u državi članici, zaštićeni su u skladu sa propisima matične države članice.

Isplatu garantovanog depozita deponentima filijale iz stava 1 ovog člana u slučaju nastupanja zaštićenog slučaja, vrši Fond u ime i za račun imenovanog organa matične države članice u kojem je ta kreditna institucija član.

Isplata garantovanog depozita iz stava 2 ovog člana vrši se u skladu sa sporazumom o saradnji koji je zaključio Fond sa imenovanim organom matične države članice.

Fond vrši isplatu garantovanog depozita iz stava 2 ovog člana, ako su mu uplaćena finansijska sredstva neophodna za isplatu deponenata filijale iz stava 1 ovog člana, u skladu sa uputstvom imenovanog organa matične države članice u kojem je ta kreditna institucija član.

Fond nije odgovoran za postupanje koje je u skladu sa uputstvom imenovanog organa matične države članice.

Fond vrši isplatu garantovanog depozita iz stava 2 ovog člana i u slučaju da nije zaključen sporazumom o saradnji sa imenovanim organom matične države članice.

Troškovi za postupanje iz stava 2 ovog člana padaju na teret imenovanog organa matične države članice.

Odredbe ovog zakona primjenjuju se na filijalu iz stava 1 ovog člana, ukoliko je uključena u sistem zaštite depozita u Crnoj Gori.

Fond je dužan da sarađuje i razmjenjuje podatke i informacije, potrebne za isplatu garantovanog depozita deponentima filijale iz člana 11 stav 1 ovog zakona, sa imenovanim organom matične države članice u kojem je ta kreditna institucija član.

Razmjena podataka o deponentima vrši se u skladu sa propisima o zaštiti ličnih podataka.

Fond obavještava Evropsku agenciju za bankarstvo o svakom sporazumu o saradnji koji je zaključio sa imenovanim organom depozita matične države članice.

Ako Fond i imenovani organ matične države članice ne mogu da postignu dogovor ili ako postoji spor oko tumačenja sporazuma, svaka od strana u sporazumu može uputiti pitanje Evropskoj agenciji za bankarstvo.

Filijala, koju je u Crnoj Gori osnovala kreditna institucija sa sjedištem u trećoj državi, je dužna da učestvuje u sistemu zaštite depozita u trećoj državi u kojoj je sjedište te kreditne institucije, ako sistem zaštite depozita u trećoj državi pruža zaštitu depozita najmanje u obimu i visini utvrđenom ovim zakonom.

Ako sistem zaštite depozita u trećoj državi u koji je uključena filijala iz stava 1 ovog člana prestane da pruža zaštitu depozita najmanje u obimu i/ili visini utvrđenom ovim zakonom, ta filijala je dužna da se uključi u sistem zaštite depozita u Crnoj Gori.

Filijala iz stava 1 ovog člana je dužna da bez odlaganja, a najkasnije u roku od tri radna dana, obavijesti Fond i Centralnu banku o svakoj promjeni nivoa i/ili obima zaštite depozita iz stava 2 ovog člana.

Isplatu garantovanog depozita deponentima filijale koju je u Crnoj Gori osnovala kreditna institucija sa sjedištem u trećoj državi, a koja je uključena u sistem zaštite depozita u trećoj državi, u slučaju nastupanja zaštićenog slučaja, može da izvrši Fond u ime i za račun imenovanog organa treće države u kojem je ta kreditna institucija član.

Isplata garantovanog depozita iz stava 4 ovog člana može se izvršiti samo ako je Fond sa imenovanim organom treće države zaključio sporazum o saradnji.

Fond vrši isplatu garantovanog depozita iz stava 4 ovog člana, ako su mu uplaćena finansijska sredstva neophodna radi isplate deponenata filijale kreditne institucije sa sjedištem u trećoj državi, koja posluje u Crnoj Gori, u skladu sa uputstvom imenovanog organa treće države u kojem je ta kreditna institucija član.

Fond nije odgovoran za postupanje koje je u skladu sa uputstvom imenovanog organa treće države.

Troškovi za postupanje iz stava 4 ovog člana padaju na teret imenovanog organa treće države.

Ako filijala kreditne institucije koja posluje u državi članici domaćinu prestane da bude član sistema zaštite depozita u Crnoj Gori i pridruži se drugom sistemu zaštite depozita u državi članici domaćinu, premije te filijale kreditne institucije plaćene tokom posljednjih 12 mjeseci prije pridruživanja drugom sistemu za zaštitu depozita, osim vanrednih premija iz člana 38 ovog zakona, prenose se na sistem zaštite depozita kojem je filijala pridružena, proporcionalno učešću te filijale u ukupnom iznosu garantovanih depozita.

Ako se spajanjem, podjelom ili odvajanjem kreditne institucije, njene aktivnosti prenesu na kreditnu instituciju sa sjedištem u države članice i postanu predmet drugog sistema zaštite depozita, premije koje je ta kreditna institucija platila sistemu zaštite depozita u Crnoj Gori tokom posljednjih 12 mjeseci prije prenosa, osim vanrednih premija iz člana 38 ovog zakona, prenose se na drugi sistem zaštite depozita proporcionalno iznosu prenesenih garantovanih depozita.

U slučaju iz st. 1 i 2 ovog člana kreditna institucija je dužna da obavijesti Centralnu banku i Fond najmanje šest mjeseci prije dana planiranog za pridruživanje drugom sistemu zaštite depozita i da plaća premije Fondu u skladu sa čl. 35 i 38 ovog zakona do dana prestanka članstva u Fondu.