Metodologija za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda operatora sistema i cijena, rokova i uslova za korišćenje prenosnog sistema električne energije

(1) Ovom metodologijom utvrđuju se uslovi, rokovi, način i postupak utvrđivanja regulatorno dozvoljenog prihoda operatora prenosnog sistema električne energije (u daljem tekstu: operator) i cijene po kojima se plaćaju usluge prenosa električne energije.

(2) Cijene utvrđene na osnovu ove metodologije primjenjuju se na korisnike prenosnog sistema električne energije, i to:

1) proizvođače električne energije priključene na prenosni sistem kao korisnike prenosnog sistema za potrebe prenošenja proizvedene električne energije;

2) operatore za skladištenje električne energije (u daljem tekstu: operatori skladišta);

3) ostale korisnike koje čine:

a) kupci, uključujući kupce samosnabdjevače, kupce-proizvođače i aktivne kupce, čiji su objekti priključeni na prenosni sistem;

b) operatori distributivnih sistema; i

c) operatori zatvorenih distributivnih sistema čiji su sistemi priključeni na prenosni sistem.

(3) Cijene utvrđene na osnovu ove metodologije ne primjenjuju se na tranzit električne energije.

Ova metodologija zasniva se na principima:

1) ravnoteže između interesa operatora i korisnika prenosnog sistema;

2) transparentnog i nediskriminatornog pristupa treće strane prenosnom sistemu;

3) korisnik plaća;

4) utvrđivanja cijena na transparentan i nepristrasan način na osnovu objektivnih i nediskriminatornih kriterijuma;

5) stvaranja povoljnih uslova za investiranje u prenosni sistem;

6) obezbjeđivanja da se energetska djelatnost koju obavlja operator kao javnu uslugu vrši na nediskriminatoran, transparentan i lako provjerljiv način;

7) podsticanja energetske i ekonomske efikasnosti;

8) podsticanja obavljanja energetske djelatnosti na način koji doprinosi smanjenju troškova poslovanja;

9) olakšavanja efikasne trgovine i konkurencije;

10) sprečavanja međusobnog subvencionisanja između pojedinih djelatnosti koje obavlja operator i između pojedinih korisnika ili grupa korisnika sistema;

11) nediskriminacije skladištenja energije i agregacije i nedistimulacije proizvodnje energije za sopstvene potrebe i upravljanja potrošnjom; i

12) obezbjeđivanja održivosti prenosnog sistema.

(1) Kod utvrđivanja regulatorno dozvoljenog prihoda primjenjuje se regulatorni metod „maksimalni dozvoljeni prihod“, kao vrsta ekonomske regulacije koja ima za cilj da ograniči dozvoljeni prihod operatora, stvori preduslove za poboljšanje kvaliteta i povećanje efikasnosti primjenjujući regulatorne periode koji su po pravilu duži od jedne godine, tokom kojih je operatoru dozvoljeno da zadrži uštede od smanjenja troškova poslovanja na koje može uticati, koje Regulatorna agencija za energetiku i regulisane komunalne djelatnosti (u daljem tekstu: Agencija) uzima u obzir prilikom utvrđivanja dozvoljenog prihoda za regulatorni period.

(2) Regulatorno dozvoljeni prihod ostvaruje se alokacijom elemenata regulatorno dozvoljenog prihoda u cijene za korisnike prenosnog sistema električne energije.

(3) Na cijene korišćenja prenosnog sistema električne energije ne utiče lokacija korisnika ovog sistema.

(1) U ovoj metodologiji se koriste izrazi koji imaju sljedeće značenje:

1) agregacija je djelatnost koju obavlja fizičko ili pravno lice koje kombinuje potrošnju većeg broja kupaca ili proizvedenu električnu energiju sa ciljem prodaje, kupovine ili aukcije na bilo kom tržištu električne energije;

2) aktivni kupac je krajnji kupac, ili grupa krajnjih kupaca koji djeluju zajedno, koji troše ili skladište električnu energiju koju proizvedu u vlastitom prostoru smještenom u okviru određenih granica ili van tih granica, ili koji prodaju energiju koju sami proizvode ili učestvuju u programima fleksibilnosti ili energetske efikasnosti, pod uslovom da te aktivnosti ne predstavljaju njihovu primarnu komercijalnu ili profesionalnu djelatnost;

3) dugoročna prava prenosa su fizička prava prenosa ili finansijska prava prenosa - opcija ili finansijska prava prenosa - obaveza stečena u dugoročnoj dodjeli kapaciteta za prenos električne energije;

4) godina podnošenja zahtjeva (t) je godina u kojoj operator podnosi zahtjev za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena i u kojoj Agencija utvrđuje regulatorno dozvoljeni prihod i cijene za regulatorni period, odnosno u slučaju podnošenja ovog zahtjeva u toku primjene privremenih cijena za korišćenje prenosnog sistema električne energije utvrđenih zbog nepodnošenja zahtjeva za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena u roku propisanom

zakonom kojim se uređuje način obavljanja energetskih djelatnosti (u daljem tekstu: Zakon) je godina koja prethodi godini u kojoj je započeta primjena privremenih cijena;

5) granice operativne sigurnosti su prihvatljiva operativna ograničenja za siguran rad mreže, kao što su termička ograničenja, naponska ograničenja, ograničenja struje kratkog spoja, frekvencijska ograničenja i granice dinamičke stabilnosti;

6) inflacija (I) je projektovana inflacija u Crnoj Gori, koju objavljuje nadležna institucija;

7) integracioni dalekovod je prenosni dalekovod kojim se ostvaruje veza između postrojenja na koje je elektrana priključena, a kojim upravlja operator sistema, i druge trafostanice elektroprenosnog sistema u koju je predmetni dalekovod priključen;

8) kupac-proizvođač je krajnji kupac koji djeluje u svojim prostorijama koje se nalaze unutar ograničenog područja, koji proizvodi električnu energiju iz obnovljivih izvora za sopstvenu potrošnju i koji može skladištiti ili prodavati višak energije koju je sam proizveo, pod uslovom da krajnjem kupcu koji nije domaćinstvo te aktivnosti ne predstavljaju njegovu primarnu komercijalnu ili profesionalnu djelatnost;

9) nominovani operator tržišta električne energije (NEMO) je operator tržišta koga odredi Vlada Crne Gore za obavljanje zadataka koji se odnose na jedinstveno povezivanje dan-unaprijed ili unutardnevnog tržišta električne energije;

10) obračunski period je vremenski period za koji se vrši obračun izvršenih usluga operatora, koji je, po pravilu, kalendarski mjesec;

11) objekat za skladištenje električne energije je objekat u kojem se vrši skladištenje energije u okviru elektroenergetskog sistema;

12) operator za skladištenje električne energije je energetski subjekat koje se bavi skladištenjem električne energije

13) prethodni regulatorni period je regulatorni period koji prethodi tekućem regulatornom periodu;

14) priključna snaga je odobrena aktivna priključna snaga sadržana u odgovarajućem aktu koji zaključuje korisnik sistema sa operatorom sistema;

15) prihod od zagušenja je prihod ostvaren dodjelom kapaciteta;

16) proporcionalni metod obračuna amortizacije je metod prema kojem je godišnji trošak amortizacije po osnovnom sredstvu isti u toku vijeka trajanja sredstva;

17) prosječno trajanje prekida (eng. AIT - Average Interruption Time) je opšti pokazatelj kvaliteta funkcionisanja prenosnog sistema definisan pravilima kojima se uređuje minimum kvaliteta isporuke i snabdijevanja električnom energijom;

18) prekozonski kapacitet je sposobnost međusobno povezanog sistema da prihvati prenos električne energije između zona trgovanja;

19) regulatorni period čine jedna ili više kalendarskih godina za koje se utvrđuju regulatorno dozvoljeni prihod i cijene;

20) remedijalna mjera je svaka mjera koju ručno ili automatski preduzima jedan ili više operatora prenosnih sistema električne energije radi održavanja operativne sigurnosti;

21) regionalni koordinacioni centar je tijelo zaduženo za koordinaciju aktivnosti operatora prenosnih sistema u određenom evropskom regionu u cilju unapređenja sigurnosti i koordinacije rada prenosnih sistema;

22) skladištenje električne energije je odlaganje krajnjeg korišćenja električne energije do određenog trenutka nakon proizvodnje ili pretvaranje električne energije u oblik energije koji se može skladištiti, skladištenje takve energije i naknadno pretvaranje te energije u električnu ili njena upotreba kao drugog nosioca energije;

23) subjekat odgovoran za organizaciju i upravljanje tržištem električne energije je energetski subjekat koji djelatnost organizovanja i upravljanja tržištem električne energije obavlja na osnovu licence, u skladu Zakonom;

24) tekući regulatorni period je regulatorni period u kojem se podnosi zahtjev za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena, odnosno u slučaju primjene privremenih cijena za korišćenje prenosnog sistema električne energije je regulatorni period koji prethodi godini u kojoj je započeta primjena privremenih cijena;

25) trgovina u suprotnom smjeru je prekozonska razmjena koju su pokrenuli operatori sistema električne energije između dvije zone trgovanja radi smanjenja fizičkog zagušenja.

(2) Pri izračunavanju prema formulama u ovoj metodologiji, sve vrijednosti koje se izražavaju u procentima se dijele sa 100.

(1) Regulatorno dozvoljeni prihod, koji se ostvaruje obavljanjem energetske djelatnosti na godišnjem nivou RDPt+n, izračunava se primjenom sljedeće formule i iskazuje se u eurima (€):

gdje je:

$TP_{t+n}$ - troškovi poslovanja za energetsku djelatnost iz člana 6 ove metodologije, (€);

$A_{t+n}$ - amortizacija utvrđena za regulatorne potrebe iz člana 11 ove metodologije, (€);

$PS_{t+n}$ - povrat na sredstva iz člana 12 ove metodologije, (€);

$K_{t+n}$ - korekcije po osnovu odstupanja ostvarenih energetskih i finansijskih veličina od utvrđenih, izračunate u skladu sa pravilima kojima se uređuje način vršenja korekcija, (€);

n - 1,2, ..., k;

k - broj godina regulatornog perioda.

(2) Elementi iz stava 1 ovog člana utvrđuju se u godini t za svaku godinu regulatornog perioda

(3) Regulatorno dozvoljeni prihod koji se transponuje u cijene $RDP_{t+n}^{TUT}$ je regulatorno dozvoljeni prihod iz stava 1 ovog člana, umanjen za odgovarajuće ostale prihode od

energetske djelatnosti i prihode ili dio prihoda od neenergetske djelatnosti u slučaju kada nije moguće izvršiti razdvajanje troškova koji su zajednički za pružanje tih djelatnosti u skladu sa ovom metodologijom, uz primjenu podsticaja za poboljšanje kvaliteta, a izračunava se primjenom sljedeće formule i iskazuje se u eurima (€):

gdje je:

$RDP_{t+n}$ - regulatorno dozvoljeni prihod iz stava 1 ovog člana, (€);

$OP_{t+n}$ - ostali prihodi iz člana 15 ove metodologije, (€);

$FK_{\square}$ - faktor za kvalitet iz stava 4 ovog člana.

(4) Faktor za kvalitet $FK_{\square}$ utvrđuje se u istoj vrijednosti za svaku godinu regulatornog perioda na sljedeći način:

gdje je:

$AIT_{\square}^{cilj}$ - ciljna vrijednost opšteg indikatora kvaliteta, koja je utvrđena u jednakom iznosu za svaku godinu regulatornog perioda, kao prosjek tri najniže ostvarene vrijednosti indikatora opšteg kvaliteta AIT, koji se računa u skladu sa pravilima kojima se uređuje kvalitet isporuke i snabdijevanja električnom energijom, počev od 2020. godine, zaključno sa posljednjom godinom za koju postoje konačni podaci, umanjena za 2,5%;

$AIT_{\square}^{ost}$ - prosjek ostvarenja opšteg indikatora kvaliteta AIT za posljednje tri godine za koje postoje konačni podaci, koji se izračunava u skladu sa pravilima kojima se uređuje kvalitet isporuke i snabdijevanje električnom energijom.

(5) Prilikom proračuna indikatora kvaliteta $AIT_{\square}^{cilj}$ i $AIT_{\square}^{ost}$ iz stava 4 ovog člana, ne uzimaju se u obzir prekidi napajanja nastali tuđim djelovanjem: planirani radovi u sistemu drugog operatora sistema, u postrojenjima treće strane ili drugi razlozi zbog kojih operator na zahtjev drugog operatora ili treće strane prekida napajanje.

(1) Troškovi poslovanja za energetsku djelatnost obuhvataju tehno-ekonomski opravdane troškove koji su u funkciji obavljanja energetske djelatnosti, utvrđene za svaku regulatornu godinu.

(2) Operator je dužan da troškove poslovanja evidentira u skladu sa regulatornim kontnim planom i dokaže ih računovodstvenom dokumentacijom i evidencijama koje se vode u skladu sa zakonom kojim je uređeno računovodstvo, računovodstvenim standardima koji se primjenjuju u Crnoj Gori i računovodstvenim politikama operatora.

(3) Kod utvrđivanja regulatorno dozvoljenog prihoda, u troškove poslovanja ne uključuju se:

1) kazne koje izriču nadležni organi, kao i kamate na odložena, neizvršena i druga plaćanja koja se odnose na neizvršavanje obaveza iz zaključenih ugovora;

2) troškovi po osnovu naknade šteta, koji su posledica propusta operatora;

3) troškovi po osnovu finansijskih kompenzacija isplaćenih u skladu sa pravilima kojima se uređuje kvalitet isporuke i snabdijevanja električnom energijom;

4) troškovi koji nijesu u funkciji obavljanja energetske djelatnosti.

(4) Za potrebe utvrđivanja regulatorno dozvoljenog prihoda i radi stvaranja uslova za poboljšanje efikasnosti, troškovi poslovanja se dijele na troškove na koje se:

1) može uticati,

2) djelimično može uticati, i

3) ne može uticati.

(5) Troškovi poslovanja za energetsku djelatnost utvrđuju se na osnovu dokumentacije iz člana 32 ove metodologije i dokumentacije i podataka kojima raspolaže Agencija.

(1) Troškovi poslovanja na koje se može uticati $TPu_{t+n}$ obuhvataju troškove zarada, naknada zarada i ostale lične rashode, troškove materijala, troškove proizvodnih usluga, nematerijalne troškove osim troškova poreza, doprinosa i reprezentacije i ostale rashode.

(2) Ako je suma ukupnih troškova poslovanja na koje se može uticati u posljednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda, za koje postoje konačni podaci, ostvarena u iznosu manjem od sume utvrđenih, troškovi iz stava 1 ovog člana za prvu godinu regulatornog perioda utvrđuju se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

$TPu_{t+1}$ - troškovi poslovanja na koje se može uticati utvrđeni za prvu godinu regulatornog perioda, (€);

$TPu_{t-i}^{os}$ - ostvareni troškovi poslovanja na koje se može uticati u posljednjoj godini

prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, (€);

$TPu_{t-i}^{ut}$ - utvrđeni troškovi poslovanja na koje se može uticati u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, (€);

$I_{t+1}$ - projektovana inflacija, (%);

X - faktor efikasnosti;

$Z_{s}$ - trajna promjena troškova poslovanja na koje se može uticati nastala usljed promjena zakona u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, u odnosu na utvrđene troškove u odnosnim godinama, a sastoji se od zbira parametra $Z_{s}^{z}$, koji se odnosi na troškove zarada, naknada zarada i ostale lične rashode, i parametra $Z_{s}^{o}$, koji se odnosi na troškove materijala, troškove proizvodnih usluga, nematerijalne troškove osim troškova poreza, doprinosa i reprezentacije i ostale rashode, (€);

R - trajna promjena troškova usluga tekućeg održavanja sredstava, troškova usluga obezbjeđenja i troškova premija osiguranja nastala usljed realizacije investicija u prenosni sistem na koje je Agencija dala saglasnost, u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, u odnosu na utvrđene troškove tekućeg održavanja sredstava, troškove usluga obezbjeđenja i troškove premija osiguranja, (€);

m - broj godina tekućeg regulatornog perioda.

(3) Ako je suma ukupnih troškova poslovanja na koje se može uticati u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, ostvarena u iznosu većem od sume utvrđenih, troškovi iz stava 1 ovog člana za prvu godinu regulatornog perioda utvrđuju se na osnovu sljedeće formule:

gdje je:

$TPu_{t}^{ut}$ - utvrđeni troškovi poslovanja na koje se može uticati za godinu podnošenja zahtjeva za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena, (€);

$Z_{s}$ - trajna promjena troškova poslovanja na koje se može uticati nastala usljed promjena zakona u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, u odnosu na utvrđene troškove u odnosnim godinama, a sastoji se od zbira parametra $Z_{s}^{z}$, koji se odnosi na troškove zarada, naknada zarada i ostale lične rashode, i parametra $Z_{s}^{o}$, koji se odnosi na troškove materijala, troškove proizvodnih usluga, nematerijalne troškove osim troškova poreza, doprinosa i reprezentacije i ostale rashode, (€);

R - trajna promjena troškova usluga tekućeg održavanja sredstava, troškova usluga obezbjeđenja i troškova premija osiguranja nastala usljed realizacije investicija u prenosni sistem na koje je Agencija dala saglasnost, u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, u odnosu na utvrđene troškove tekućeg održavanja sredstava, troškove usluga obezbjeđenja i troškova premija osiguranja, (€);

X - faktor efikasnosti;

$Z_{j}$ - jednokratna promjena troškova na koje se može uticati nastala usljed više sile, odnosno okolnosti koje operator nije mogao predvidjeti, spriječiti i kontrolisati, u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, u odnosu na utvrđene troškove u odnosnim godinama (€).

(4) Parametar $Z_{s}$ ($Z_{s}^{z}$ + $Z_{s}^{o}$) iz st. 2 i 3 ovog člana predlaže operator, a utvrđuje Agencija na sljedeći način:

1) parametar $Z_{s}^{z}$ koji se odnosi na troškove zarada, naknada zarada i ostale lične rashode utvrđuje se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

$FTE^{akt}$ - ostvareni dodatni radni angažman (full-time equivalent), prikazan po aktivnostima koje su zahtijevale dodatni angažman zaposlenih, a koje su uslovljene promjenom zakona;

$PZ^{u}$ - prosječni godišnji trošak zarada po zaposlenom utvrđen za poslednju godinu prethodnog regulatornog perioda i sve godine tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci;

2) parametar $Z_{s}^{o}$, koji se odnosi na troškove materijala, troškove proizvodnih usluga, nematerijalne troškove osim troškova poreza, doprinosa i reprezentacije i ostale rashode, utvrđuje se kao razlika između prosjeka ostvarenih troškova u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda, za koje postoje konačni podaci, i prosjeka utvrđenih troškova u odnosnim godinama, za svaku kategoriju troškova pojedinačno.

(5) Parametar $Z_{j}$ iz st. 2 i 3 ovog člana predlaže operator, a utvrđuje Agencija na osnovu podataka, obrazloženja i dokumentacije dostavljene u postupku utvrđivanja regulatorno dozvoljenog prihoda.

(6) Troškovi iz stava 1 ovog člana za drugu godinu regulatornog perioda utvrđuju se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

TP $u_{t+1}$ - troškovi poslovanja na koje se može uticati utvrđeni za prvu godinu regulatornog perida godinu, (€);

$Z_j$ - jednokratna promjena troškova na koje se može uticati nastala usljed više sile, odnosno okolnosti koje operator nije mogao predvidjeti, spriječiti i kontrolisati, u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, u odnosu na utvrđene troškove u odnosnim godinama, (€);

$I_{t+1}$ - projektovana inflacija, (%);

X - faktor efikasnosti.

(7) Troškovi iz stava 1 ovog člana za treću i svaku narednu godinu regulatornog perioda utvrđuju se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

TP $u_{t+n-1}$ - troškovi poslovanja na koje se može uticati utvrđeni za godinu koja prethodi regulatornoj godini za koju se utvrđuju ovi troškovi (€);

$I_{t+n}$ - projektovana inflacija (%);

X - faktor efikasnosti;

n - 3, ..., k;

k - broj godina regulatornog perioda.

(8) Faktor efikasnosti iz st. 2, 3, 6 i 7 ovog člana izračunava se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

$X_1$ - mjera neefikasnosti koja se izračunava primjenom sljedeće formule:

gdje je:

TP $u^{os}$ - prosječno ostvareni troškovi poslovanja na koje se može uticati u poslednjoj godini prethodnog regulatornog perioda i svim godinama tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, (€);

TP $u^{ut}$ - prosječno utvrđeni troškovi poslovanja na koje se može uticati za poslednju godinu prethodnog regulatornog perioda i sve godine tekućeg regulatornog perioda za koje postoje konačni podaci, (€);

$X_2$ - mjera efikasnosti postignuta primjenom novih tehnologija i iznosi 0,005.

(9) U slučaju iz stava 2 ovog člana faktor efikasnosti jednak je mjeri efikasnosti postignutoj primjenom novih tehnologija $X_2$ i iznosi 0,005.

(1) Troškovi poslovanja na koje se djelimično može uticati $TPG_{t+n}$ obuhvataju trošak za nabavku električne energije za pokrivanje opravdanih gubitaka u prenosnom sistemu (u daljem tekstu: troškovi opravdanih gubitaka).

(2) Troškovi opravdanih gubitaka $TPG_{t+n}$ izračunavaju se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

$Ce_{t+n}^{ut}$ - cijena električne energije za pokrivanje opravdanih gubitaka iz stava 6 ovog člana, koja je predmet korekcija u skladu sa pravilima kojima se uređuje način vršenja korekcija, (€/MWh);

$g_p$ - opravdana stopa gubitaka u prenosnom sistemu, koja ne uključuje gubitke po osnovu tranzita električne energije, (%);

$E_{t+n}^{OK+S}$ - količina električne energije planirana energetskim bilansom za svaku kalendarsku godinu regulatornog perioda za isporuku iz prenosnog sistema na mjestima isporuke ostalim korisnicima i operatorima za skladištenje električne energije. Količina električne energije za isporuku iz prenosnog sistema operatoru distributivnog sistema se izračunava na osnovu veličina planiranih energetskim bilansom kao zbir količina električne energije za potrebe ostalih korisnika priključenih na distributivni sistem, električne energije preuzete od strane objekata za skladištenje električne energije priključenih na distributivni sistem i električne energije za pokrivanje ukupnih gubitaka u distributivnom sistemu, umanjeno za količine električne energije proizvedene u objektima priključenim na distributivni sistem i električne energije predate od strane objekata za skladištenje električne energije priključenih na distributivni sistem, (MWh);

n - 1, 2, ..., k;

k - broj godina regulatornog perioda.

(3) Opravdanu stopu gubitaka u prenosnom sistemu iz stava 2 ovog člana za svaku godinu regulatornog perioda Agencija utvrđuje uzimajući u obzir rezultate studije gubitaka, revidovane i ažurirane u skladu sa Zakonom, koju je operator dužan da dostavi uz zahtjev za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena iz člana 32 ove metodologije.

(4) Studija iz stava 3 ovog člana obavezno treba da sadrži: prikaz postojećeg stanja, mjere i dinamiku dostizanja nivoa gubitaka utvrđenog u studiji za posmatrani period, kao i sredstva potrebna za te namjene.

(5) Ako operator ne dostavi studiju gubitaka iz stava 3 ovog člana opravdana stopa gubitaka utvrđuje se na osnovu:

1) ostvarenih gubitaka u prenosnom sistemu gost (%), koji nastaju usljed prenosa električne energije za potrebe domaće potrošnje, koji ne uključuju gubitke po osnovu tranzita električne energije i izračunavaju se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

$g^{tr}$ - koeficijent koji odražava učešće gubitaka nastalih usljed tranzita električne energije u ukupnim gubicima u prenosnom sistemu, koji se utvrđuje kao prosjek za tri godine koje prethode godini podnošenja zahtjeva za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena, na osnovu podataka Evropske mreže operatora prenosnih sistema električne energije (ENTSO-E);

$G^P$ - ukupni gubici u prenosnom sistemu, utvrđeni kao razlika ukupne energije koja uđe u prenosni sistem i energije koja izađe iz prenosnog sistema, izračunati kao prosjek ostvarenja za tri godine koje prethode godini podnošenja zahtjeva za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena, (MWh);

$E^{isp}$ - električna energija isporučena iz prenosnog sistema na mjestima isporuke ostalim korisnicima i objektima za skladištenje električne energije, koja se utvrđuje kao prosjek za tri godine koje prethode godini podnošenja zahtjeva za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena, (MWh);

2) ostvarenja gubitaka za tri godine koje prethode godini podnošenja zahtjeva za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena i njihovog obrazloženja od strane operatora;

3) ostvarenih investicija za tri godine koje prethode godini podnošenja zahtjeva za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda i cijena i planiranih investicija za regulatorni period u cilju smanjenja gubitaka, obrazložene u planu razvoja prenosnog sistema, koji je odobrila Agencija.

(6) Za potrebe utvrđivanja troškova opravdanih gubitaka iz stava 2 ovog člana, koristi se cijena električne energije za pokrivanje opravdanih gubitaka za svaku godinu regulatornog perioda $Ce^{ut}$ koja se izračunava primjenom sljedeće formule:

gdje je:

$C^{pros}$ - prosječna ponderisana cijena električne energije ostvarena na aukcijama za nabavku električne energije za pokrivanje gubitaka u prenosnom sistemu na crnogorskom berzanskom tržištu u godini t-1, t-2 i t-3;

$C_{t-n}^P$ - godišnja prosječna ponderisana cijena električne energije ostvarena na aukcijama za nabavku električne energije za pokrivanje gubitaka u prenosnom sistemu na crnogorskom berzanskom tržištu;

n - 1, 2, 3.

(1) Troškovi poslovanja na koje se ne može uticati $TPnu_{t+n}$ izračunavaju se primjenom sljedeće formule i iskazuju u eurima, (€):

gdje je:

$Tp_{t+n}$ - troškovi koji se odnose na poreze na nepokretnosti, takse i naknade u skladu sa zakonom;

$Tl_{t+n}$ - troškovi licenci;

$Tpu_{t+n}$ - troškovi pomoćnih usluga;

$Tb_{t+n}$ - troškovi koji proizlaze iz učešća na evropskim platformama za balansiranje;

$Tmu_{t+n}$ - troškovi koji nastaju na osnovu međunarodnih ugovora;

$Tžs_{t+n}$ - troškovi za zaštitu životne sredine;

$Tot_{t+n}$ - troškovi koji se odnose na naknadu za rad subjekta odgovornog za organizaciju i upravljanje tržištem električne energije;

$Tr_{t+n}$ - troškovi rezervisanja sudskih sporova, koji se odnose na troškove poreza, naknade štete trećim licima i/ili eksproprijacije;

$Tmc_{t+n}$ - troškovi koji nastaju po osnovu jedinstvenog povezivanja dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja tržišta, u skladu sa zakonom kojim se uređuje prekogranična razmjena električne energije i prirodnog gasa;

$T_{t+n}^{NEMO}$ - troškovi ili dio troškova i izdaci ili dio izdataka, koji nastaju povezivanjem tržišta dan-unaprijed i unutardnevnih tržišta, koje operator pokriva nominovanom operatoru tržišta električne energije (NEMO);

$Tgv_{t+n}$ - troškovi obezbjeđenja garancija validnosti prekozonskog kapaciteta;

$Trkc_{t+n}$ - troškovi povezani sa aktivnostima regionalnih koordinacionih centara;

$To_{t+n}$ - ostali troškovi poslovanja na koje se ne može uticati u skladu sa zakonom;

n - 1, 2, ..., k;

k - broj godina regulatornog perioda.

(2) Troškovi obezbjeđenja garancija validnosti prekozonskog kapaciteta $Tgv_{t+n}$ obuhvataju:

1) troškove nadoknada učesnicima na tržištu kojima je dodijeljen prekozonski kapacitet, a koji je naknadno ograničen zbog zagušenja u sistemu i/ili obezbjeđenja rada sistema unutar granica operativne sigurnosti;

2) troškove nadoknada učesnicima na tržištu za nenominovana dugoročna prava prenosa ili za finansijska prava prenosa ako je primjenjivo;

3) troškove nadoknade učesnicima na tržištu za slučaj razdvajanja povezanih dan-unaprijed tržišta električne energije (decoupling); i

4) troškove remedijalnih mjera (redispečinga i trgovine u suprotnom smjeru).

(3) Troškovi obezbjeđenja garancija validnosti prekozonskog kapaciteta $Trkc_{t+n}$ i troškovi povezani sa aktivnostima regionalnih koordinacionih centara $Trkc_{t+n}$ iz stava 1 ovog člana utvrđuju se kao dio troškova poslovanja na koje se ne može uticati u mjeri u kojoj se ti troškovi ne mogu pokriti prihodima po osnovu dodjele prekograničnih kapaciteta (prihodi od zagušenja) utvrđenim u skladu sa članom 15 ove metodologije.

(4) Ostali troškovi poslovanja na koje se ne može uticati u skladu sa zakonom $C_{t+n}$ iz stava 1 ovog člana obuhvataju i troškove poreza na dobit pravnih lica $TP_{t+n}^{D}$, koji se izračunavaju primjenom sljedeće formule:

gdje je:

$ROS_{t+n}$ - regulatorna osnova sredstava iz člana 13 ove metodologije, (€);

$VK_{UDIO}$ - udio vlasničkog kapitala u ukupnom kapitalu, utvrđen u iznosu od 40%, iz člana 14 ove metodologije;

$SP_{VK}$ - stopa povrata na vlasnički kapital (nominalna) iz člana 14 ove metodologije, (%);

$SP_{D}$ - stopa poreza na dobit utvrđena zakonom kojim se uređuje porez na dobit pravnih lica koja se primjenjuje na iznos dobiti koja je jednaka proizvodu $ROS_{t+n}$, $VK_{UDIO}$ i $SP_{VK}$.

(5) Troškovi iz stava 1 ovog člana utvrđuju se na osnovu dokumentacije iz člana 32 ove metodologije i dokumentacije i podataka kojima raspolaže Agencija.

(1) Troškovi poslovanja, amortizacija i povrat na sredstva, koji su zajednički za obavljanje energetskih i neenergetskih djelatnosti, alociraju se na djelatnosti na osnovu objektivnih i transparentnih pravila (ključevi), koja na predlog operatora utvrđuje Agencija.

(2) Ako za neenergetsku djelatnost nije moguće izvršiti obračun troškova iz stava 1 ovog člana, dio prihoda od neenergetske djelatnosti, alociran na ovu djelatnost po ključu, koji na predlog operatora utvrđuje Agencija, uključuje se u ostale prihode iz člana 15 ove metodologije.

(3) Predlog ključeva iz st. 1 i 2 ovog člana, sa ekonomskom analizom na osnovu koje su predloženi, operator dostavlja Agenciji u postupku odobravanja obavljanja neenergetske djelatnosti u skladu sa Zakonom.

(1) Trošak amortizacije za regulatornu godinu utvrđuje se na osnovu:

1) vrijednosti osnovnih sredstava koja su u funkciji na kraju godine t+n-2 iz člana 13 ove metodologije, uključujući osnovna sredstva nabavljena iz donacija, kao i osnovna sredstva čije je stavljanje u upotrebu planirano za godinu t+n-2, koja su odobrena od strane Agencije u postupcima davanja saglasnosti na investicione planove i odnose se na projekte od zajedničkog interesa za Energetsku zajednicu (u daljem tekstu: Zajednica) i projekte od uzajamnog interesa,

2) korisnog vijeka upotrebe osnovnih sredstava, i

3) primjene proporcionalnog metoda amortizacije.

(2) Ako je operator kao svoju računovodstvenu politiku za početno mjerenje i mjerenje nakon početnog priznavanja osnovnih sredstava odabrao model troška (model nabavne vrijednosti), Agencija pri utvrđivanju korisnog vijeka upotrebe osnovnih sredstava uzima u obzir zvanične računovodstvene politike operatora kao relevantnu referencu.

(3) Ako je operator kao svoju računovodstvenu politiku za početno mjerenje (priznavanje) i mjerenje nakon početnog priznavanja osnovnih sredstava odabrao model revalorizacije, korisni vijek upotrebe osnovnih sredstava određuje se na osnovu tehničkog i ekonomskog vijeka upotrebe različitih grupa osnovnih sredstava, koji je korišćen u posljednjoj procjeni prihvaćenoj od strane Agencije.

(1) Povrat na sredstva $PS_{t+n}$ je dio regulatorno dozvoljenog prihoda koji se ostvaruje po osnovu uloženog kapitala i izračunava se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

$ROS_{t+n}$ - regulatorna osnova sredstava iz člana 13 ove metodologije, (€);

SPK - stopa povrata na kapital iz člana 14 ove metodologije, (%);

n - 1, 2, ..., k;

k - broj godina regulatornog perioda.

(2) Povrat na sredstva utvrđen u skladu sa stavom 1 ovog člana, Agencija može rasporediti po godinama regulatornog perioda na način kojim se obezbjeđuje stabilnost cijena za korišćenje sistema električne energije i poštovanje principa iz člana 2 ove metodologije.

(1) Regulatorna osnova sredstava ROSt+n je vrijednost sredstava u odnosu na koju se računa povrat na sredstva za regulatornu godinu, a izračunava se primjenom sljedeće formule i iskazuje se u eurima, (€):

gdje je:

OSnet t+n-2 - neto vrijednost osnovnih sredstava na kraju godine t+n-2;

it+n - investicije za regulatornu godinu;

RKt+n - radni kapital za regulatornu godinu;

n - 1, 2, ..., k;

k - broj godina regulatornog perioda.

(2) Ako je operator kao svoju računovodstvenu politiku za početno mjerenje (priznavanje) i mjerenje nakon početnog priznavanja osnovnih sredstava odabrao model troška (model nabavne vrijednosti), neto vrijednosti osnovnih sredstava OSnet t+n-2 jednaka je neto vrijednosti osnovnih sredstava na kraju godine t+n-2 evidentiranih u poslovnim knjigama operatora, koje se vode za regulatorne potrebe.

(3) Ako je operator kao svoju računovodstvenu politiku za početno mjerenje (priznavanje) i mjerenje nakon početnog priznavanja osnovnih sredstava odabrao model revalorizacije, neto vrijednosti osnovnih sredstava OSnet t+n-2 jednaka je neto vrijednosti osnovnih sredstava na kraju godine t+n-2, utvrđenoj na osnovu posljednje procjene prihvaćene od strane Agencije, uključujući neto vrijednost osnovnih sredstava stavljenih u upotrebu do kraja godine t-1 koja su odobrena od strane Agencije u postupcima davanja saglasnosti na investicione planove.

(4) Ako je operator kao svoju računovodstvenu politiku za početno mjerenje (priznavanje) i mjerenje nakon početnog priznavanja osnovnih sredstava odabrao model revalorizacije, za regulatorni period nakon izvršene procjene vrijednosti osnovnih sredstava, neto vrijednost osnovnih sredstava OSnet t+n-2 utvrđuje se na sljedeći način:

1) ako je dokumentacija o izvršenoj procjeni dostavljena Agenciji najmanje šest mjeseci prije podnošenja zahtjeva iz člana 32 ove metodologije, neto vrijednost osnovnih sredstava za prvu godinu regulatornog perioda je neto vrijednost koju Agencija utvrdi na osnovu procjene;

2) ako je dokumentacija o izvršenoj procjeni dostavljena Agenciji u roku koji je kraći od šest mjeseci prije podnošenja zahtjeva iz člana 32 ove metodologije ili Agencija ne izvrši procjenu prije donošenja odluke po zahtjevu iz razloga na koje ne može uticati (pokrenut postupak u vezi sa zaštitom prava učesnika u postupku javnih nabavki, kašnjenje procjenitelja sa izvršenjem ugovorne obaveze, i sl.), neto vrijednost osnovnih sredstava za regulatorni period je neto vrijednost sredstava utvrđena na osnovu posljednje procjene prihvaćene od strane Agencije.

(5) Za svaku godinu regulatornog perioda iz neto vrijednosti osnovnih sredstava OSnet t+n-2 iz st. 2, 3 i 4 ovog člana isključuje se vrijednost sredstava koja nijesu odobrena od strane Agencije u postupcima davanja saglasnosti na investicione planove, vrijednost sredstava stavljenih van upotrebe i vrijednost sredstava nabavljenih putem kapitalnog doprinosa (poklon, donacija i druga bespovratna sredstva).

(6) Vrijednost investicija iz stava 1 ovog člana izračunava se primjenom sljedeće formule i iskazuje se u eurima, (€):

gdje je:

i oa t+n-1 - vrijednost osnovnih sredstava čije je stavljanje u upotrebu planirano za godinu t+n-1, a koja su odobrena od strane Agencije u postupcima davanja saglasnosti na investicione planove i odnose se na projekte od zajedničkog interesa za Zajednicu i projekte od uzajamnog interesa.

(7) Vrijednost investicija iz stava 6 ovog člana, za svaku godinu regulatornog perioda, umanjuje se za vrijednost investicija koje se finansiraju iz kapitalnih doprinosa.

(8) U regulatornu osnovu sredstava je uključen radni kapital koji predstavlja sredstva neophodna za nesmetano tekuće poslovanje operatora.

(9) Za svaku godinu regulatornog perioda radni kapital će se utvrditi u iznosu 1/12 utvrđenih troškova poslovanja iz člana 6 ove metodologije, isključujući troškove poreza na dobit pravnih lica iz člana 9 stav 4 ove metodologije.

(1) Stopa povrata na kapital SPK utvrđuje se za svaku godinu regulatornog perioda kao ponderisani prosjek troška kapitala PPTKt+n, koji uključuje trošak vlasničkog kapitala i trošak pozajmljenog kapitala, ponderisanih prema njihovom udjelu u ukupnom kapitalu operatora, a koji se izračunava primjenom sljedeće formule:

PPTKt+n = (VKUDIO * SPVK) + (DUDIO * SPPK * (1 - SPt))

gdje je:

PPTKt+n - ponderisani prosječni trošak kapitala (nominalni, poslije oporezivanja), (%);

SPVK - stopa povrata na vlasnički kapital (nominalna), (%);

VKUDIO - udio vlasničkog kapitala u ukupnom kapitalu, utvrđen u iznosu od 40%;

SPPK - stopa povrata na pozajmljeni kapital (nominalna), (%);

DUDIO - udio pozajmljenog kapitala u ukupnom kapitalu, utvrđen u iznosu od 60%;

SPt - stopa poreza na dobit pravnih lica.

(2) Stopa povrata na vlasnički kapital (nominalna, poslije oporezivanja) SPVK izračunava se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

rf - stopa oslobođena rizika (nominalna), (%);

β - beta kompanije;

PRR - premija rizika razvijenog tržišta;

T

PRZ - premija rizika zemlje, (%).

(3) Elementi formule iz stava 2 ovog člana izračunavaju se na osnovu parametara sa tržišta kapitala u Crnoj Gori, a ukoliko to nije moguće, na osnovu parametara sa razvijenih tržišta iz izvora navedenih u st. 4, 6, 7 i 8 ovog člana.

(4) Ako se stopa oslobođena rizika rf ne može utvrditi na osnovu parametara raspoloživih u Crnoj Gori (državne obveznice emitovane u godini koja prethodi godini podnošenja zahtjeva sa rokom dospijeća od deset godina), ova stopa će biti jednaka prosječnoj godišnjoj stopi prinosa na njemačke državne obveznice za godinu koja prethodi godini podnošenja zahtjeva sa rokom dospijeća od deset godina, koju objavljuje Evropska centralna banka (ECB).

(5) Izuzetno od stava 4 ovog člana, ako je prosječna godišnja stopa prinosa na njemačke državne obveznice za godinu koja prethodi godini podnošenja zahtjeva sa rokom dospijeća od deset godina, koju objavljuje Evropska centralna banka (ECB), niža od nule, stopa oslobođena rizika rf iz stava 2 ovog člana je jednaka nuli.

(6) Beta kompanije β predstavlja rizik kompanije poređen sa rizikom ukupnog tržišta, a izračunava se primjenom sljedeće formule:

gdje je:

βbd - prosječna beta energetskih kompanija na tržištima u razvoju, računata bez duga, objavljena od strane Stern univerziteta u Njujorku, u januaru u godini podnošenja zahtjeva;

DUDIO - udio pozajmljenog kapitala u ukupnom kapitalu, utvrđen u iznosu od 60%;

VKUDIO - udio vlasničkog kapitala u ukupnom kapitalu, utvrđen u iznosu od 40%.

(7) Premija rizika razvijenog tržišta PRRT je premija rizika kapitala (S&P 500 indeks) objavljena od strane Stern univerziteta u Njujorku, u januaru u godini podnošenja zahtjeva.

(8) Premija rizika zemlje PRZ jednaka je premiji za rizik od neplaćanja zemlje, pomnoženoj koeficijentom volatilnosti tržišta kapitala u zemljama u razvoju, objavljena od strane Stern univerziteta u Njujorku, u januaru u godini podnošenja zahtjeva.

(9) Stopa povrata na pozajmljeni kapital SPPK utvrđuje se kao trogodišnji ponderisani prosjek kamatnih stopa ugovorenih na aktivna dugoročna kreditna zaduženja mrežnih operatora u Crnoj Gori na kraju godine t-1, t-2 i t-3.