Pravila za izradu i praćenje realizacije planova razvoja i investicionih planova prenosnog sistema električne energije

Ovim pravilima utvrđuje se sadržaj, način i postupak izrade i sprovođenja javne rasprave, kao i postupak davanja saglasnosti i način praćenja realizacije desetogodišnjeg plana razvoja prenosnog sistema električne energije (u daljem tekstu: plan razvoja) i investicionog plana operatora prenosnog sistema električne energije za period koji odgovara dužini regulatornog perioda (u daljem tekstu: investicioni plan).

Operator prenosnog sistema (u daljem tekstu: operator) na osnovu neposrednog i stalnog praćenja rada sistema i sagledavanja trenda potreba, kao i podataka i informacija dobijenih od relevantnih subjekata, utvrđuje plan razvoja i investicioni plan i dostavlja ih Regulatornoj agenciji za energetiku i regulisane komunalne djelatnosti (u daljem tekstu: Agencija) na davanje saglasnosti.

Metodološki pristup planiranja prenosnog sistema podrazumijeva:

1) identifikaciju ciljeva razvoja prenosnog sistema;

2) analiziranje dokumenata i zahtjeva od uticaja na plan razvoja iz člana 6 ovih pravila;

3) razmatranje alternativa za razvoj prenosnog sistema u smislu odredaba zakona kojima se uređuje obavljanje energetskih djelatnosti;

4) identifikaciju investicija za postizanje ciljeva razvoja;

5) primjenu tehničkih i ekonomskih kriterijuma za odabir investicija; i

6) sagledavanje rezultata koji bi se postigli realizacijom investicija sadržanih u planu razvoja i/ili investicionom planu.

(1) Plan razvoja ima za cilj da detaljno prikaže stanje prenosnog sistema električne energije u Crnoj Gori u godini koja prethodi planskom periodu, utvrdi smjernice za njegov razvoj u

skladu sa potrebama korisnika sistema, kao i potrebne infrastrukturne investicije u skladu sa predloženim razvojem prenosnog sistema.

(2) Plan razvoja utemeljen je na postojećoj i planiranoj proizvodnji i opterećenju sistema i sadrži mjere koje garantuju sposobnost sistema da zadovolji potrebe za prenosom električne energije i dugoročnu sigurnost snabdijevanja.

Izrazi upotrijebljeni u ovim pravilima imaju sljedeće značenje:

1) potpuno integrisane mrežne komponente su mrežne komponente koje su integrisane u prenosni ili distributivni sistem, uključujući postrojenja za skladištenje, i koje se koriste samo u svrhu obezbjeđivanja sigurnog i pouzdanog rada prenosnog i distributivnog sistema, a ne u svrhu balansiranja ili upravljanja zagušenjem;

2) objekat za skladištenje električne energije je objekat u kojem se vrši skladištenje energije u okviru elektroenergetskog sistema;

3) projekti od posebnog značaja za Crnu Goru su projekti koji se nalaze na Listi projekata od interesa za Energetsku zajednicu i/ili na Listi projekata od uzajamnog interesa koji utiču na sveukupni razvoj Crne Gore, regionalno i međunarodno povezivanje i uticaj, energetsku sigurnost, tržišnu i sistemsku integraciju, konkurenciju i pristupačnost cijena energije radi ublažavanja klimatskih promjena, postizanja energetskih i klimatskih ciljeva, kao i klimatske neutralnosti.

4) skladištenje električne energije je odgađanje krajnjeg korišćenja električne energije do određenog trenutka nakon proizvodnje ili pretvaranje električne energije u oblik energije koji se može skladištiti, skladištenje takve energije i naknadno pretvaranje te energije u električnu ili njena upotreba kao drugog nosioca energije.

Prilikom izrade plana razvoja, operator je dužan da uzme u obzir:

1) Nacionalni energetski i klimatski plan Crne Gore;

2) prostorno-planske dokumente;

3) regionalne investicione planove;

4) procjenu adekvatnosti resursa izvršenu u skladu sa zakonom kojim se uređuje prekogranična razmjena električne energije i prirodnog gasa;

5) razvoj proizvodnje, potrošnje električne energije za period na koji se plan razvoja odnosi i razmjene električne energije sa drugim zemljama;

6) planove razvoja susjednih prenosnih sistema električne energije;

7) plan razvoja distributivnog sistema električne energije;

8) obaveze po osnovu potpisanih ugovora sa međunarodnim organizacijama i udruženjima;

9) opterećenje i pouzdanost prenosnog sistema električne energije;

10) obezbjeđenje potrebnih uslova za priključenje novih potrošačkih i proizvodnih objekata električne energije i objekata za skladištenje električne energije;

11) regulacione mogućnosti elektroenergetskog sistema;

12) obezbjeđenje povećanja energetske efikasnosti u objektima prenosnog sistema električne energije;

13) tehničke i ekonomske kriterijume; i

14) društvenu prihvatljivost (uticaj na okolinu, javnu bezbjednost, javno zdravlje i dr.).

(1) Plan razvoja naročito sadrži:

1) razrađen metodološki pristup za izradu plana razvoja iz člana 3 ovih pravila i ciljeve plana razvoja;

2) razrađene scenarije u skladu sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom;

3) prognozu potrošnje i proizvodnje električne energije u skladu sa projekcijama koje odražavaju situaciju u elektroenergetskom sistemu Crne Gore, uzimajući u obzir i objekte za skladištenje električne energije;

4) opis karakteristika postojećih objekata prenosnog sistema i stanja u kome se oni trenutno nalaze, kao i pregled konzuma i postojećih objekata za proizvodnju električne energije i objekata za skladištenje električne energije;

5) geografski prikaz ukupno raspoloživih snaga po tačkama u sistemu slobodnih za priključenje novih korisnika (AGTC);

6) pregled prekograničnih projekata;

7) rezultate sistemske analize iz stava 6 ovog člana;

8) procjenu potencijala za povećanje energetske efikasnosti u objektima prenosnog sistema i pregled konkretnih mjera i ulaganja za uvođenje ekonomski isplativih poboljšanja energetske efikasnosti na mrežnoj infrastrukturi, uključujući i dinamiku realizacije mjera;

9) procjenu potencijala za upravljanje potrošnjom, objekata za skladištenje električne energije ili drugih resursa kao alternative za razvoj prenosnog sistema;

10) pregled mjera za obezbjeđivanje adekvatnosti resursa i sigurnosti snabdijevanja električnom energijom utvrđene u skladu sa zakonom kojim se uređuje prekogranična razmjena električne energije i prirodnog gasa;

11) spisak:

a) investicija koje se odnose na izgradnju novih elemenata prenosnog sistema i intervencije na postojećim elementima prenosnog sistema (u daljem tekstu: infrastrukturne investicije); i

b) kategorija ostalih neophodnih ulaganja, kojima pripadaju investicije sadržane u investicionom planu; i

12) tehno-ekonomske analize za infrastrukturne investicije na koje:

a) nije data saglasnost Agencije u prethodnim postupcima davanja saglasnosti na investicione planove; i

b) je data saglasnost Agencije u prethodnim postupcima davanja saglasnosti na investicione planove, a kojima je promijenjen tehnički obuhvat;

(2) Investicije iz stava 1 tačka 11 ovog člana klasifikuju se kao:

1) projekti, odnosno pojedinačne investicije;

2) programi koji sadrže više funkcionalnih pojedinačnih investicija koje ne moraju biti fizički direktno povezane i čija koordinisana realizacija doprinosi ostvarenju istih ciljeva razvoja prenosnog sistema definisanih u planu razvoja.

(3) Investicije iz stava 2 ovog člana, označavaju se identifikacionim brojevima.

(4) Za investicije iz stava 1 tačka 11 podtačka a ovog člana koje se odnose na objekte za skladištenje električne energije kao potpuno integrisane mrežne komponente, operator je dužan da dostavi detaljan opis u koje svrhe će se navedeni objekti koristiti.

(5) Operator je dužan da plan razvoja sačini u skladu sa Prilogom 1 ovih pravila.

(6) Uz plan razvoja dostavlja se sistemska analiza koja sadrži analize:

a) tokove snaga i opterećenosti elemenata sistema;

b) naponsko-reaktivne prilike;

c) struje kratkih spojeva;

č) dinamičku stabilnost sistema;

ć) gubitke električne energije;

d) prenosne moći i zagušenja; i

dž) opšte pokazatelje kvaliteta isporuke električne energije;

(7) Agencija, po potrebi, angažovanjem nezavisne stručne institucije iz oblasti energetike, može da izvrši reviziju analize iz stava 6 ovog člana.

(1) Tehnički kriterijumi iz člana 3 tačka 5 ovih pravila obuhvataju zahtjeve i ograničenja koji proizilaze iz pravila koja uređuju rad prenosnog sistema i odnose se na rad sistema u normalnim, kao i otežanim pogonskim uslovima.

(2) Ekonomski kriterijumi iz člana 3 tačka 5 ovih pravila su:

1) kriterijum minimalnih troškova za postizanje ciljeva plana razvoja; i

2) kriterijum uticaja na ukupne troškove poslovanja.

(3) Kriterijumi iz stava 2 ovog člana primjenjuju se prilikom izbora tehničkog rješenja koje je predloženo kao investicija neophodna za obavljanje djelatnosti prenosa električne energije, na način da se izabere rješenje koje:

1) za postizanje ciljeva plana razvoja prouzrokuje minimalne troškove investicije; i

2) omogućava umanjivanje ukupnih troškova poslovanja operatora ili, ako to nije moguće, prouzrokuje najmanje uvećanje ovih troškova.

(4) Predložena varijantna rješenja za investicije koje se odnose na izgradnju novih elemenata prenosnog sistema dostavljaju se u skladu sa Prilogom 1 ovih pravila.

(5) U cilju dokazivanja ispunjenosti kriterijuma iz st. 1 i 2 ovog člana, operator je dužan da, na zahtjev Agencije, dostavi podatke, informacije i dokumentaciju u roku koji odredi Agencija.

(1) O planu razvoja operator je dužan da sprovede javnu raspravu.

(2) Javna rasprava iz stava 1 ovog člana sprovodi se dostavljanjem primjedbi, predloga i sugestija u pisanom ili elektronskom obliku.

(3) Javna rasprava iz stava 1 ovog člana počinje danom objavljivanja, na internet stranici operatora, javnog poziva zainteresovanoj javnosti da se uključi u javnu raspravu, i traje najmanje 20 dana.

(4) Uz javni poziv iz stava 3 ovog člana objavljuje se tekst plana razvoja.

(5) Nakon završetka javne rasprave operator sačinjava izvještaj o sprovedenoj javnoj raspravi, koji objavljuje na svojoj internet stranici, u roku od 15 dana od dana isteka vremena trajanja javne rasprave iz stava 3 ovog člana.

(6) Izvještaj iz stava 5 ovog člana sadrži: vrijeme trajanja javne rasprave; podatke o ovlašćenim predstavnicima operatora koji su učestvovali u javnoj raspravi, podatke o broju i strukturi učesnika u javnoj raspravi; rezime dostavljenih primjedbi, predloga i sugestija, sa navedenim razlozima za njihovo prihvatanje, odnosno neprihvatanje, mjesto i datum sačinjavanja izvještaja i potpis ovlašćenog lica.

(1) Operator je dužan da utvrdi plan razvoja prenosnog sistema i dostavi ga Agenciji na davanje saglasnosti, sa izvještajem iz člana 9 stav 5 ovih pravila, najkasnije do 1. juna godine koja prethodi prvoj godini regulatornog perioda.

(2) Agencija daje saglasnost na plan razvoja ako:

1) je usaglašen sa odredbama zakona kojim se uređuje obavljanje energetskih djelatnosti;

2) je sačinjen u skladu sa čl. 4 i 6 ovih pravila;

3) su ispunjeni kriterijumi iz člana 8 ovih pravila; i

4) je sačinjen u skladu sa Prilogom 1 ovih pravila.

(1) Investicioni plan naročito sadrži:

1) pravni okvir za donošenje investicionog plana;

2) kategorije neophodnih investicija u planskom periodu;

3) tehno-ekonomske analize za investicije na koje:

a) nije data saglasnost Agencije u prethodnim postupcima davanja saglasnosti na investicione planove; i

b) je data saglasnost Agencije u prethodnim postupcima davanja saglasnosti na investicione planove, a kojima je promijenjen tehnički obuhvat;

4) za investicije koje se odnose na objekte za skladištenje električne energije kao potpuno integrisane mrežne komponente, operator je dužan da dostavi detaljan opis u koje svrhe će se navedeni objekat koristiti; i

5) plan investiranja.

(2) Tehno-ekonomska analiza iz stava 1 tačka 3 podtačka a ovog člana za investicije koje se odnose na izgradnju novih elemenata prenosnog sistema, sadrži i rezultate sistemske

analize iz člana 7 stav 6 ovih pravila, koji pokazuju pojedinačni uticaj ovih investicija na crnogorski elektroenergetski sistem.

(3) Operator je dužan da investicioni plan iz stava 1 ovog člana sačini u skladu sa Prilogom 2 ovih pravila.

(4) Investicioni plan može da sadrži planirana sredstva namijenjena za realizaciju investicija koje nije moguće predvidjeti u momentu izrade plana, za čiju realizaciju se može javiti potreba tokom planskog perioda usljed nepredviđenih okolnosti (havarija i dr.).

(5) Sredstva iz stava 4 ovog člana (contingency plan) mogu se planirati u iznosu koji, kumulativno u planskom periodu, ne može biti veći od procijenjene vrijednosti nabavke transformatora 400/220 kV (snage 400 MVA), u godini podnošenja zahtjeva za davanje saglasnosti na investicioni plan.

(6) Operator je dužan da dostavi obrazloženje predloženog iznosa sredstava iz stava 5 ovog člana i podatke o investicijama koje su realizovane usljed nepredviđenih okolnosti u tri godine koje prethode godini podnošenja zahtjeva za davanje saglasnosti na investicioni plan.

(7) Iznos sredstava iz stava 5 ovog člana ne uključuje se u regulatornu osnovu sredstava do stavljanja osnovnih sredstava u funkciju.

(8) Uz investicioni plan iz stava 1 ovog člana dostavljaju se amortizacioni plan za osnovna sredstva koja će biti izgrađena i program otkupa infrastrukture.

(9) Rezultati sistemske analize iz stava 2 ovog člana ne dostavljaju se za investicije koje spadaju u projekte od posebnog značaja za Crnu Goru.

(10) Agencija, po potrebi, angažovanjem nezavisne stručne institucije u oblasti energetike, može da izvrši reviziju rezultata sistemske analize iz stava 2 ovog člana.

(1) Operator je dužan da utvrdi investicioni plan i dostavi ga Agenciji na davanje saglasnosti, zajedno sa planom razvoja, najkasnije do 1. juna godine koja prethodi prvoj godini regulatornog perioda.

(2) Agencija daje saglasnost na investicioni plan ako:

1) je usaglašen sa odredbama zakona kojim se uređuje obavljanje energetskih djelatnosti;

2) je usklađen sa planom razvoja;

3) su ispunjeni kriterijumi iz člana 8 ovih pravila;

4) je ispunjen uslov iz člana 11 stav 5 ovih pravila;

5) rezultati sistemske analize iz člana 11 stav 2 ovih pravila pokazuju, uzimajući u obzir postojeće elemente prenosnog sistema, elemente prenosnog sistema planirane investicionim planovima na koje je Agencija dala saglasnost, kao i tehničke kriterijume iz člana 8 stav 1 ovih pravila, da su investicije neophodne za funkcionisanje crnogorskog elektroenergetskog sistema; i

6) je sačinjen u skladu sa Prilogom 2 ovih pravila.

(1) Operator, u slučaju potrebe, ažurira plan razvoja na način što uključuje promjene nastale iz objektivnih razloga.

(2) Odredba stava 1 ovog člana ne primjenjuje se ako se promjene plana razvoja odnose isključivo na promjene ukupnih vrijednosti infrastrukturnih investicija koje su nastale zbog promjena cijena materijala i radova.

(3) Ako se plan razvoja ažurira u toku regulatornog perioda, operator je dužan da Agenciji dostavi ažurirani plan razvoja najkasnije do 1. septembra godine koja prethodi prvoj godini perioda na koji se ažuriranje odnosi.

(4) Na ažurirani plan razvoja shodno se primjenjuju odredbe čl. 2, 3, 4, čl. 6 do 9 i člana 10 stav 2 ovih pravila.

(1) Operator, u slučaju potrebe, ažurira investicioni plan na način što:

1) uključuje promjene nastale iz objektivnih razloga;

2) razrađuje dinamiku realizacije investicija po godinama do kraja regulatornog perioda, za svaku investiciju pojedinačno.

(2) Operator može da ažurira investicioni plan, bez obaveze ažuriranja plana razvoja, ako:

1) je ispunjen uslov iz člana 13 stav 2 ovih pravila; ili

2) promjene u investicionom planu ne iziskuju promjene u planu razvoja.

(3) Operator je dužan da, najkasnije do 1. septembra godine koja prethodi prvoj godini perioda na koji se ažuriranje odnosi, dostavi Agenciji na davanje saglasnosti:

1) ažurirani investicioni plan, zajedno sa ažuriranim planom razvoja, ako se ažuriraju i investicioni plan i plan razvoja;

2) ažurirani investicioni plan, ako se ažurira samo investicioni plan.

(4) Na ažurirani investicioni plan iz stava 1 ovog člana shodno se primjenjuju odredbe čl. 2, 3, 8 i 11 ovih pravila.

(5) Na davanje saglasnosti na ažurirani investicioni plan iz stava 1 ovog člana shodno se primjenjuju odredbe ovih pravila koje se odnose na davanje saglasnosti na investicioni plan, s tim što odredba člana 12 stav 2 tačka 2 ovih pravila ne dovodi u pitanje primjenu člana 13 stav 2 ovih pravila.