Pravilnik o mjerama zaštite i zdravlja na radu od rizika izloženosti hemijskim materijama

Ovim pravilnikom propisuju se minimalni zahtjevi koji se odnose na mjere zaštite i zdravlja na radu koje poslodavac treba da obezbijedi radi zaštite zaposlenih od rizika koji nastaju ili mogu nastati usljed djelovanja hemijskih materija koje su prisutne u radnoj sredini i radnoj okolini ili koje nastaju kao rezultat radnih aktivnosti u koje su uključene hemijske materije.

Primjena ovog pravilnika na hemijske materije koje su kancerogene, mutagene ili toksične po reprodukciju, ne isključuje primjenu strožih i/ili posebnih propisa kojima se uređuje zaštita zaposlenih od rizika povezanih sa izloženošću kancerogenim, mutagenim ili materijama toksičnim po reprodukciju.

Ovaj pravilnik ne primjenjuje se na hemijske materije na koje se primjenjuju propisi kojima se uređuje zaštita od jonizujućeg zračenja.

Ovaj pravilnik ne primjenjuje se na prevoz opasnih hemijskih materija na koje se primjenjuju propisi kojima se uređuje prevoz opasnih materija.

Izrazi koji se u ovom pravilniku koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja:

1) hemijska materija je svaki hemijski element ili jedinjenje, samostalno ili u smješi, u prirodnom stanju ili proizvedeno, upotrijebljeno ili oslobođeno, uključujući oslobađanje u obliku otpada, u toku bilo koje radne aktivnosti, bez obzira na to da li je proizvedeno namjerno ili nenamjerno i da li je stavljeno u promet;

2) opasna hemijska materija je hemijska materija koja:

– ispunjava kriterijume za klasifikaciju kao opasna u bilo koju klasu opasnosti i/ili opasnosti za zdravlje, u skladu sa propisima kojima se uređuje klasifikacija, označavanje i pakovanje hemikalija, bez obzira na to da li je izvršena njena klasifikacija,

– ne ispunjava kriterijume za klasifikaciju kao opasna u skladu sa propisima kojima se uređuje klasifikacija, označavanje i pakovanje hemikalija, ali može zbog svojih fizičko-hemijskih, hemijskih ili toksikoloških svojstava i načina na koji se koristi ili je prisutna u radnoj sredini i radnoj okolini predstavljati rizik po zaštitu i zdravlje zaposlenih, uključujući hemijsku materiju za koju je, u skladu sa članom 5 ovog pravilnika, utvrđena granična vrijednost izloženosti;

3) aktivnost koja uključuje hemijske materije je svaki rad u kojem se hemijske materije koriste ili je njihovo korišćenje predviđeno u bilo kom procesu, uključujući proizvodnju, rukovanje, skladištenje, transport ili uklanjanje i obradu, kao i rad iz kojeg hemijske materije nastaju;

4) granična vrijednost izloženosti je granična vrijednost vremenski ponderisanog prosjeka koncentracije hemijske materije u vazduhu u zoni disanja zaposlenog u odnosu na utvrđeni referentni period;

5) biološka granična vrijednost je granična vrijednost koncentracije relevantne hemijske materije, njenog metabolita ili pokazatelja dejstva u odgovarajućem biološkom medijumu;

6) poslodavac je pravno lice, dio stranog privrednog društva ili preduzetnik, državni organ, organ državne uprave, služba Predsjednika Crne Gore, Skupštine Crne Gore, Vlade Crne Gore, sud, tužilaštvo, fond, zavod, agencija, ustanova, regulatorno i nezavisno tijelo, organ lokalne samouprave i lokalne uprave, kao i fizičko lice u svojstvu investitora, koji zapošljava lice po osnovu ugovora o radu ili ga angažuje po drugom osnovu u skladu sa zakonom;

7) radna sredina i radna okolina je prostor u kojem se obavlja rad i uključuje radna mjesta, radne uslove, radne postupke, odnose u procesu rada i druge uticaje spoljašnje sredine;

8) mjere zaštite i zdravlja na radu su dio prevencije i preduzimaju se u cilju poboljšanja zaštite i/ili higijene i/ili zdravlja zaposlenog;

9) procjena rizika je sistematsko evidentiranje i procjenjivanje svih faktora u procesu rada, saglasno prirodi djelatnosti poslodavca sa ciljem da se utvrde mogući uzroci nastanka povreda na radu, profesionalnih bolesti ili bolesti u vezi sa radom i utvrđivanje mogućnosti, odnosno načina sprečavanja, otklanjanja ili smanjenja rizika;

10) zaposleni je lice koje radi kod poslodavca po osnovu ugovora o radu, uključujući lice koje se osposobljava za rad i pripravnika, kao i svako lice koje po bilo kom pravnom osnovu obavlja rad kod poslodavca;

11) praćenje zdravstvenog stanja zaposlenog je procjena zdravstvenog stanja pojedinog zaposlenog u vezi sa izloženošću određenim hemijskim materijama na radu;

12) opasnost je svojstvo hemijske materije koje ima potencijal da prouzrokuje štetu;

13) rizik je vjerovatnoća nastanka štete u uslovima korišćenja i/ili izloženosti hemijskoj materiji.

Za hemijske materije za koje su na nivou Evropske unije utvrđene indikativne granične vrijednosti izloženosti, utvrđuju se nacionalne granične vrijednosti izloženosti, uzimajući u obzir vrijednosti utvrđene na nivou Evropske unije.

Za hemijske materije za koje su na nivou Evropske unije utvrđene obavezujuće granične vrijednosti izloženosti, utvrđuju se nacionalne obavezujuće granične vrijednosti izloženosti koje ne mogu biti više od vrijednosti utvrđenih na nivou Evropske unije.

Nacionalne granične vrijednosti izloženosti iz st. 1 i 2 ovog člana date su u Prilogu 1.

Koncentracije hemijskih materija u vazduhu u radnoj sredini i radnoj okolini mjere se i procjenjuju u odnosu na granične vrijednosti izloženosti iz člana 5 ovog pravilnika primjenom odgovarajućih standardizovanih metoda mjerenja.

Mjerenja iz stava 1 ovog člana primjenjuju se u skladu sa važećim standardima i pravilima struke.

Poslodavac treba da, u okviru procjene rizika koja se vrši u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita i zdravlje na radu, utvrdi da li su u radnoj sredini i radnoj okolini prisutne ili mogu biti prisutne opasne hemijske materije.

Ako se utvrdi da su prisutne ili mogu biti prisutne opasne hemijske materije, procjena rizika naročito obuhvata procjenu rizika po zaštitu i zdravlje zaposlenih koji proizlaze iz njihovog prisustva.

Prilikom procjene rizika, poslodavac treba da uzme u obzir:

1) opasna svojstva hemijskih materija;

2) podatke o zaštiti i zdravlju na radu koje dostavlja dobavljač, uključujući bezbjednosni list, u skladu sa propisima kojima se uređuju hemikalije;

3) nivo, vrstu i trajanje izloženosti;

4) uslove rada koji uključuju hemijske materije, uključujući njihove količine;

5) granične vrijednosti izloženosti utvrđene ovim pravilnikom;

6) efekat preventivnih mjera koje su preduzete ili se planira njihovo preduzimanje;

7) rezultate prethodno sprovedenog praćenja zdravstvenog stanja zaposlenih, ako su dostupni.

Poslodavac, po potrebi, treba da pribavi dodatne informacije potrebne za procjenu rizika od dobavljača ili iz drugih dostupnih izvora.

Procjena rizika treba da bude dokumentovana u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita i zdravlje na radu i da sadrži podatke o mjerama koje su preduzete u skladu sa ovim pravilnikom.

Procjena rizika može da sadrži obrazloženje poslodavca da, s obzirom na prirodu i obim rizika od hemijskih materija, nije potrebna detaljnija procjena.

Poslodavac treba da izmijeni akt o procjeni rizika u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita i zdravlje na radu, naročito ako su nastale značajne promjene zbog kojih ovaj akt ne odgovara stvarnom stanju ili kada rezultati praćenja zdravstvenog stanja zaposlenog pokažu da je to neophodno.

Procjena rizika obuhvata i pojedine aktivnosti kao što je održavanje, kod kojih se može predvidjeti značajna izloženost, kao i aktivnosti koje, i pored primjene svih tehničkih mjera, mogu imati štetne posljedice po zaštitu i zdravlje zaposlenih.

Kad rad uključuje izloženost više opasnih hemijskih materija, rizik se procjenjuje uzimajući u obzir njihov kombinovani efekat.

Nova aktivnost koja uključuje opasne hemijske materije može započeti tek nakon izvršene procjene rizika i sprovođenja odgovarajućih preventivnih mjera.