Uredba o aktivnostima, odnosno djelatnostima koje emituju gasove sa efektom staklene bašte za koje se izdaje dozvola za emisiju gasova sa efektom staklene bašte i dodjeli emisionih kredita

Ovom uredbom propisuju se aktivnosti, odnosno djelatnosti koje emituju gasove sa efektom staklene bašte (GHG) za koje se izdaje dozvola za emisiju gasova sa efektom staklene bašte, aktivnosti, odnosno djelatnosti koje obavljaju regulisani subjekti koji emituju gasove sa efektom staklene bašte (GHG) za koje se izdaje dozvola, gasove sa efektom staklene bašte za koje se izdaje dozvola, iznos i način plaćanja naknade u slučaju kada operater stacionarnog postrojenja ili stečajni upravnik ne izvrši povrat prekomjerno besplatno dodijeljenih emisionih kredita, ukupan iznos emisionih kredita koji se može dodijeliti, period dodjele emisionih kredita, način računanja ukupne količine emisionih kredita za period dodjele, količine emisionih kredita za svaku godinu perioda dodjele, količina emisionih kredita u stabilizacionoj rezervi, način sprovođenja aukcije za dodjelu emisionih kredita, minimalna cijena emisionih kredita, kao i način vođenja registra dodijeljenih emisionih kredita, njihove predaje, prenosa i korišćenja.

Izrazi upotrijebljeni u ovoj uredbi imaju sljedeća značenja:

1) emisija gasova sa efektom staklene bašte (GHG) je ispuštanje gasova sa efektom staklene bašte iz izvora u postrojenju ili ispuštanje iz vazduhoplova tokom obavljanja vazduhoplovnih aktivnosti ili ispuštanje gasova iz brodova tokom obavljanja aktivnosti pomorskog saobraćaja određenih za te aktivnosti ili ispuštanje GHG iz aktivnosti koje obavljaju regulisani subjekti;

2) emisioni kredit je pravo na emisiju jedne tone ekvivalenta ugljen-dioksida (tCO2eq), koje važi za određeni period i radi ostvarivanja ciljeva utvrđenih Zakonom o klimatskim promjenama, koje može da se prenosi;

3) gasovi sa efektom staklene bašte su gasovi i drugi gasoviti sastojci u atmosferi koji nastaju kao posljedica prirodnih i antropogenih aktivnosti, a koji apsorbuju i ponovo emituju infracrveno zračenje;

4) dozvola za emisiju gasova sa efektom staklene bašte (GHG) je dozvola na osnovu koje operater stacionarnog postrojenja obavlja aktivnosti, odnosno djelatnosti koje dovode do emitovanja gasova sa efektom staklene bašte;

5) operater vazduhoplova je pravno ili fizičko lice koje upravlja vazduhoplovom tokom obavljanja vazduhoplovne aktivnosti u skladu sa Zakonom o klimatskim promjenama ili vlasnik vazduhoplova, ako identitet tog lica nije poznat vlasniku ili ga to lice nije odredilo;

6) operater stacionarnog postrojenja je fizičko ili pravno lice koje upravlja stacionarnim postrojenjem, kontroliše ga ili je ovlašćen za donošenje odluka u vezi sa radom i funkcionisanjem postrojenja;

7) postrojenje je stacionarna tehnička jedinica u kojoj se obavlja jedna ili više aktivnosti, uključujući i aktivnosti koje su neposredno povezane sa tim aktivnostima i koje

imaju tehničku povezanost sa aktivnostima koje se obavljaju na toj lokaciji, a koje mogu uticati na emisije i zagađenje;

8) regulisani subjekt je pravno ili fizičko lice, osim krajnjeg potrošača goriva, koje stavlja na tržište goriva koja se koriste za sagorijevanje u zgradarstvu, drumskom saobraćaju, energetici, prerađivačkoj industriji i građevinarstvu, i to:

– ako se gorivo nalazi u postupku kretanja kroz akcizno skladište u skladu sa zakonom kojim se uređuju akcize – ovlašćeni držalac akciznog skladišta ili drugo lice koje je obveznik plaćanja akcize za koju je nastala obaveza plaćanja;

– lice koje nadležni organ registruje kao obveznika plaćanja akcize, uključujući i lica oslobođena plaćanja akcize; ili

– ako je više lica solidarno odgovorno za plaćanje iste akcize, lice koje odredi nadležni organ;

9) tona ekvivalenta ugljen-dioksida (tCO2eq) je jedna metrička tona ugljen-dioksida ili količina bilo kojeg gasa sa efektom staklene bašte navedenog u Prilogu 1 ove uredbe koja ima isti potencijal globalnog zagrijavanja;

10) trgovina emisijama je instrument kojim se omogućava dodjela emisionih kredita i njihova razmjena između operatera stacionarnih postrojenja, operatera vazduhoplova, regulisanih subjekata i brodarskih kompanija;

11) CBAM deklarant je fizičko ili pravno lice ovlašćeno u skladu sa Regulativom (EU) 2023/956 za uvoz CBAM robe na carinsko područje Evropske unije i ispunjavanje obaveza izvještavanja i finansijskih obaveza utvrđenih tom uredbom.

Gasovi sa efektom staklene bašte za koje se izdaje dozvola za emisiju dati su u Prilogu 1.

Aktivnosti, odnosno djelatnosti koje dovode do emisije gasova sa efektom staklene bašte (GHG), za koje se izdaje dozvola za emisiju gasova sa efektom staklene bašte (u daljem tekstu: dozvola) za stacionarna postrojenja date su u Prilogu 2.

Ako se u istom stacionarnom postrojenju obavlja više aktivnosti iz stava 1 ovog člana koje pripadaju istoj kategoriji, kapaciteti tih aktivnosti se sabiraju.

Aktivnosti, odnosno djelatnosti koje dovode do emisije gasova sa efektom staklene bašte (GHG), za koje se dozvole izdaju regulisanim subjektima date su u Prilogu 3.

Emisioni krediti dodjeljuju se:

– operateru stacionarnog postrojenja koji posjeduje dozvolu;

– operateru vazduhoplova kojem je odobren plan praćenja emisija iz vazduhoplova.

Emisioni krediti dodjeljuju se za svaku emitovanu tonu ekvivalenta ugljen-dioksida (tCO2eq).

Referentni podaci za vrijednosti emisija gasova sa efektom staklene bašte (GHG) iz stacionarnih postrojenja i vazduhoplova su podaci iz Dvogodišnjeg izvještaja o transparentnosti Crne Gore za 2024. godinu dostavljenog Okvirnoj konvenciji Ujedinjenih

nacija o promjeni klime (UNFCCC) i Nacionalnog izvještaja o inventaru gasova sa efektom staklene bašte za 2024. godinu.

Emisioni krediti koji nijesu dodijeljeni prenose se u stabilizacionu rezervu u skladu sa ovom uredbom.

Do uspostavljanja stabilizacione rezerve, nedodijeljeni emisioni krediti evidentiraju se u Registru emisionih kredita (u daljem tekstu: Registar) i zadržavaju za buduće aukcije.

Do 2030. godine ili do pristupanja Evropskoj uniji, u zavisnosti od toga šta nastupi ranije, ukupan broj emisionih kredita koji se dodjeljuju svake godine, linearno se smanjuje primjenom linearnog faktora smanjenja (Linear Reduction Factor – LRF) od 4,3%, a broj emisionih kredita za svaku godinu dat je u Prilogu 4 ove uredbe.

Putanja smanjenja emisija nakon 2030. godine, sa ciljem postizanja neto nulte emisije do 2050. godine, utvrđuje se od strane Vlade.

Emisioni krediti dodjeljuju se na godišnjem nivou.

Emisione kredite dodjeljuje organ državne uprave nadležan za poslove životne sredine (u daljem tekstu: Ministarstvo) putem javnih aukcija koje treba da se organizuju jednom godišnje, a ako se aukcije ne organizuju, primjenjuje se cijena utvrđena u skladu sa čl. 20 do 23 ove uredbe.

Aukcije se organizuju samo ako u sistemu trgovine emisijama učestvuju tri ili više operatera stacionarnih postrojenja.

Ako u sistemu trgovine emisijama učestvuje manje od tri operatera stacionarnih postrojenja, aukcije se ne organizuju, a Ministarstvo dodjeljuje emisione kredite nakon što operateri stacionarnih postrojenja izvrše uplatu za količinu emisionih kredita koja odgovara njihovim stvarnim verifikovanim emisijama.

Emisioni krediti dodijeljeni putem javne aukcije mogu se prenositi između stacionarnih postrojenja tokom utvrđenog perioda dodjele emisionih kredita, a svaki prenos evidentira se u Registru.

Sistem trgovine emisijama obuhvata ukupne emisije gasova sa efektom staklene bašte (GHG) iz termoelektrana u Crnoj Gori, bez obzira na način plasmana proizvedene električne energije ili krajnje odredište njene potrošnje.

Besplatni emisioni krediti ne dodjeljuju se termoelektranama, u skladu sa načelima Sistema trgovine emisijama Evropske unije (EU ETS).

Operater termoelektrane plaća cijenu emisije za cjelokupnu proizvodnju ekvivalenta ugljen-dioksida (CO2eq) nastalog proizvodnjom električne energije u tom postrojenju tokom kalendarske godine.

Besplatni emisioni krediti ne dodjeljuju se postrojenjima u kojima se obavlja djelatnost iz Priloga 2.

Emisioni krediti za vazduhoplovstvo mogu se dodjeljivati putem opštih aukcija ili posebnih aukcija za emisione kredite u vazduhoplovstvu počev od 2030. godine.

Aukcije emisionih kredita za vazduhoplovstvo sprovode se po postupku koji se primjenjuje za stacionarna postrojenja.

Operatori vazduhoplova dužni su da ispunjavaju uslove za registraciju utvrđene ovom uredbom.

Količinu emisionih kredita za vazduhoplovstvo koja se godišnje nudi na aukciji, na osnovu verifikovanih emisija i sektorskog limita emisija, utvrđuje Ministarstvo.

Radi sprovođenja postupka javne aukcije, Ministarstvo obrazuje Komisiju.

Komisija se sastoji od neparnog broja članova.

Komisiju čine predsjednik i najmanje četiri člana.

Komisija obavlja sljedeće poslove:

– pripremu dokumentacije za aukciju;

– otvaranje ponuda;

– provjeru ispunjenosti uslova ponuđača;

– provjeru da li ponude ispunjavaju kriterijume iz javnog poziva i dokumentacije za aukciju;

– ocjenjivanje ponuda i izradu rang liste ponuđača;

– dodjelu emisionih kredita nakon uplate od strane operatera stacionarnih postrojenja za odgovarajuću količinu emisionih kredita.

Troškove rada Komisije snosi Ministarstvo.

Predsjednik i članovi Komisije dužni su da obavijeste Ministarstvo o svakom potencijalnom sukobu interesa.

U slučaju postojanja sukoba interesa kod člana ili predsjednika Komisije, Ministarstvo imenuje zamjenu.

Komisija je dužna da najkasnije u roku od 30 dana od dana osnivanja donese Poslovnik o radu kojim se uređuje način njenog rada, kao i druga pitanja od značaja za njen rad.

Operateri stacionarnih postrojenja i operatori vazduhoplova dužni su da se registruju i ispunjavaju uslove u skladu sa pravilima aukcije iz člana 18 stav 1 ove uredbe.

Pristup se odobrava nakon provjere:

– pravnog statusa i istorije usklađenosti;

– finansijske sposobnosti; i

– upisa u Registar, odnosno odobrenih planova za praćenje emisija iz vazduhoplova.

Komisija odlučuje o zahtjevima za registraciju u roku od deset radnih dana od prijema zahtjeva i dostavlja pisano obrazloženje u slučaju odbijanja.

Protiv odluke o odbijanju registracije može se izjaviti žalba Ministarstvu.

Komisija objavljuje godišnji kalendar aukcija za tekuću godinu najkasnije do 31. decembra prethodne godine, kojim se utvrđuju:

– datumi održavanja aukcija;

– količina emisionih kredita koja se nudi na svakoj aukciji; i

– količina emisionih kredita koja se dodjeljuje stacionarnim postrojenjima i operatorima vazduhoplova.

Aukcije se održavaju najmanje dva puta godišnje, osim ako Komisija ne odluči drugačije iz razloga administrativne efikasnosti, tržišnih uslova ili više sile.

Komisija može u izuzetnim okolnostima izmijeniti količine utvrđene u kalendaru aukcija, pri čemu se svaka izmjena sa obrazloženjem objavljuje, bez odlaganja.