Zakon o dopunama zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju

U Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni list RCG”, br. 54/03, 39/04, 61/04, 79/04, 14/07 i 47/07 i „Službeni list CG”, br. 79/08, 14/10, 78/10, 34/11, 66/12, 38/13, 61/13, 60/14, 10/15, 44/15, 42/16, 55/16, 80/20, 145/21, 86/22, 99/23, 125/23, 77/24 i 11/25) poslije člana 4 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 4a

Obaveznim penzijskim i invalidskim osiguranjem na osnovu tekućeg finansiranja (u daljem tekstu: penzijsko i invalidsko osiguranje) osiguranicima se, po osnovu rada, zavisno od dužine ulaganja i visine osnovice na koju je plaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje, uz primjenu načela uzajamnosti i solidarnosti, obezbjeđuju prava za slučaj starosti, invaliditeta i oštećenja organizma, a članovima njihovih porodica pravo za slučaj smrti osiguranika, odnosno korisnika prava.”

Poslije poglavlja III dodaje se novo poglavlje koje glasi:

„IIIa. LICA KOJIMA SE OBEZBJEĐUJU PRAVA ZA SLUČAJ INVALIDITETA I OŠTEĆENJA ORGANIZMA

Član 15a

Prava za slučaj invaliditeta i oštećenja organizma prouzrokovanih povredom na radu ili profesionalnom bolešću ostvaruju lica:

1) koja se nalaze na stručnom osposobljavanju, dokvalifikaciji ili prekvalifikaciji, koja uputi Zavod za zapošljavanje Crne Gore (u daljem tekstu: Zavod za zapošljavanje);

2) učenici i studenti kada se, u skladu sa zakonom, nalaze na obaveznom proizvodnom radu, profesionalnoj praksi ili praktičnoj nastavi;

3) lica koja se nalaze na izdržavanju kazne zatvora, dok rade u ustanovi za izdržavanje kazne zatvora (radionica, radilište i sl.).

Doprinos za lica iz stava 1 tačka 1 ovog člana plaća Zavod za zapošljavanje.

Sredstva za ostvarivanje prava iz stava 1 tač. 2 i 3 ovog člana, kao i prava iz člana 42 stav 2 ovog zakona za slučaj smrti lica iz stava 1 tač. 2 i 3 ovog člana, obezbjeđuju se iz budžeta države (u daljem tekstu: budžet).

Član 15b

Prava za slučaj invaliditeta i oštećenja organizma ostvaruju osiguranici i lica koja pretrpe povredu na radu učestvujući:

1) u akcijama spasavanja ili odbrane od elementarnih nepogoda ili nesreća;

2) u vojnoj vježbi ili u vršenju drugih obaveza iz oblasti odbrane zemlje utvrđenih zakonom;

3) na drugim poslovima i zadacima za koje je zakonom utvrđeno da su od opšteg interesa.

Sredstva za ostvarivanje prava iz stava 1 ovog člana, kao i prava iz člana 42 stav 2 ovog zakona za slučaj smrti lica iz stava 1 ovog člana obezbjeđuju se iz budžeta.”

Poslije člana 16 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 16a

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su:

1) za slučaj starosti pravo na starosnu penziju i prijevremenu starosnu penziju;

2) za slučaj invaliditeta pravo na invalidsku penziju;

3) za slučaj smrti:

- pravo na porodičnu penziju;

- pravo na naknadu pogrebnih troškova;

4) za slučaj oštećenja organizma prouzrokovanog povredom na radu ili profesionalnom bolešću pravo na novčanu naknadu za oštećenje organizma.”

Poslije člana 30 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 30a

Invaliditet, u smislu ovog zakona, postoji kod osiguranika kod koga je kao posljedica dugoročnih fizičkih, mentalnih, intelektualnih i/ili senzornih oštećenja došlo do:

1) potpunog gubitka radne sposobnosti;

2) djelimičnog gubitka radne sposobnosti od 75%.

Gubitak radne sposobnosti u smislu stava 1 ovog člana može nastati zbog povrede na radu, profesionalne bolesti, povrede van rada ili bolesti.

Gubitak radne sposobnosti utvrđuje se u skladu sa zakonom kojim se uređuje jedinstveno vještačenje invaliditeta.

Kontrolno vještačenje kojim se procjenjuje radna sposobnost korisnika prava mora se obaviti u roku od tri godine od dana utvrđivanja invaliditeta, osim u slučajevima predviđenim metodologijom vještačenja koja se donosi u skladu sa zakonom kojim se uređuje jedinstveno vještačenje invaliditeta.”

Poslije člana 31 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 31a

Osiguranik kod koga nastupi potpuni gubitak radne sposobnosti iz člana 30a stav 1 tačka 1 ovog zakona i kome je utvrđen status lica sa invaliditetom, stiče pravo na punu invalidsku penziju.

Osiguranik kod koga nastupi djelimični gubitak radne sposobnosti iz člana 30a stav 1 tačka 2 ovog zakona i kome je utvrđen status lica sa invaliditetom, stiče pravo na djelimičnu invalidsku penziju.

Status lica sa invaliditetom utvrđuje se u skladu sa zakonom kojim se uređuje jedinstveno vještačenje invaliditeta.”

Poslije člana 33 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 33a

Osiguranik kod koga je utvrđen gubitak radne sposobnosti iz člana 30a stav 1 tačka 2 ovog zakona može biti zaposlen jednu četvrtinu punog radnog vremena.”

Poslije člana 37 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 37a

Osiguranik kod koga nastane gubitak radne sposobnosti iz člana 30a stav 1 ovog zakona stiče pravo na invalidsku penziju:

1) ako je invaliditet prouzrokovan povredom na radu ili profesionalnom bolešću - bez obzira na dužinu staža osiguranja;

2) ako je invaliditet prouzrokovan povredom van rada ili bolešću - pod uslovom da je gubitak radne sposobnosti nastao prije navršenja godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju iz člana 17 stav 1 ovog zakona i da je imao navršen staž osiguranja koji mu pokriva najmanje jednu trećinu radnog vijeka.

Osiguranik kod koga je invaliditet prouzrokovan bolešću ili povredom van rada nastao prije navršenja 30 godina života stiče pravo na invalidsku penziju:

1) kad je invaliditet nastao do navršenih 20 godina života - bez obzira na dužinu staža osiguranja;

2) kad je invaliditet nastao od 20. godine do navršenih 30 godina života - ako do nastanka invaliditeta ima ukupno najmanje godinu dana staža osiguranja, ako je to za osiguranika povoljnije od uslova iz stava 1 tačka 2 ovog člana.”

Poslije člana 38 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 38a

Radni vijek je broj punih godina u periodu od dana kad je osiguranik navršio 20 godina života, odnosno 23 godine života, ako je redovnim školovanjem stekao višu stručnu spremu, odnosno 26 godina života, ako je redovnim školovanjem stekao visoku stručnu spremu, do dana nastanka invaliditeta.

Osiguraniku koji je poslije navršenih 20 godina života bio na odsluženju vojnog roka skraćuje se radni vijek za onoliko vremena koliko je proveo na odsluženju vojnog roka.”

Poslije člana 39 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 39a

Invalidska penzija u slučaju invaliditeta iz člana 30a stav 1 tačka 1 ovog zakona koji je prouzrokovan povredom na radu ili profesionalnom bolešću određuje se u visini starosne penzije koja bi osiguraniku pripadala za 40 godina penzijskog staža.

Invalidska penzija u slučaju invaliditeta iz člana 30a stav 1 tačka 1 ovog zakona koji je prouzrokovan povredom na radu ili profesionalnom bolešću određuje se primjenom odredbi čl. 19 do 27 ovog zakona, s tim što se pri utvrđivanju ličnih bodova dodaju godine penzijskog staža od dana nastanka invaliditeta, i to:

1) osiguraniku mlađem od 55 godina života dodaje se 2/3 penzijskog staža koji mu nedostaje do navršenih 55 godina života i 1/2 penzijskog staža koji nedostaje od 55 godina života do navršenih 60 godina života;

2) osiguraniku koji je navršio 55 godina života dodaje se 1/2 penzijskog staža koja nedostaje do navršenih 60 godina života.

Penzijski staž iz stava 2 tač. 1 i 2 ovog člana može se dodati najviše do 40 godina.

Prilikom određivanja visine invalidske penzije u slučaju invaliditeta iz člana 30a stav 1 ovog zakona koji je prouzrokovan povredom na radu ili profesionalnom bolešću, osiguraniku koji je navršio staž osiguranja sa uvećanim trajanjem snižavaju se starosne granice od 55, odnosno 60 godina života iz stava 2 tač. 1 i 2 ovog člana do kojih se, odnosno od kojih se pri utvrđivanju ličnih bodova dodaju godine penzijskog staža za period koliko se po osnovu navršenog staža osiguranja sa uvećanim trajanjem snižava starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju primjenom člana 18 stav 1 ovog zakona.

Osiguraniku koji ispunjava uslove za sticanje prava na invalidsku penziju u pogledu staža osiguranja kod koga je invaliditet prouzrokovan djelimično povredom na radu ili profesionalnom bolešću, a djelimično bolešću ili povredom van rada određuje se jedna invalidska penzija koja se sastoji od srazmjernih djelova određenih po osnovu povrede na radu ili profesionalne bolesti, odnosno po osnovu bolesti ili povrede van rada prema njihovom uticaju na invaliditet, s tim što tako obračunata penzija ne može iznositi više od penzije određene za 40 godina penzijskog staža.

Osiguraniku kod koga je invaliditet prouzrokovan djelimično povredom na radu ili profesionalnom bolešću, a djelimično povredom van rada ili bolešću i koji ispunjava uslove za sticanje prava na invalidsku penziju samo po osnovu invaliditeta prouzrokovanog povredom na radu ili profesionalnom bolešću invalidska penzija se određuje u procentu sa kojim je na invaliditet uticala povreda na radu ili profesionalna bolest.”

Poslije člana 40 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 40a

Invalidska penzija u slučaju invaliditeta iz člana 30a stav 1 tačka 2 ovog zakona određuje se, zavisno od uzroka nastanka invaliditeta, u visini od 75% invalidske penzije iz člana 39a ovog zakona.”

U članu 42 poslije stava 2 dodaje se novi stav koji glasi:

„Ako je smrt osiguranika, odnosno lica iz čl. 15a i 15b ovog zakona nastala kao posledica povrede na radu ili profesionalne bolesti, članovi njegove porodice stiču pravo na porodičnu penziju, bez obzira na dužinu staža osiguranja osiguranika, odnosno tog lica.”

U članu 43 poslije stava 2 dodaje se novi stav koji glasi:

„Pravo na porodičnu penziju može ostvariti i razvedeni bračni drug, pod uslovima iz čl. 44a i 45 ovog zakona, ako mu je pravosnažnom presudom dosuđeno pravo na izdržavanje.”

Poslije člana 44 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 44a

Udovac, odnosno udovica stiče pravo na porodičnu penziju, ako:

1) je do smrti bračnog druga navršio, odnosno navršila 52 godine života;

2) mu je, do smrti bračnog druga ili u roku od jedne godine od dana smrti bračnog druga, utvrđen status lica sa invaliditetom i četvrti stepen potrebne podrške za ravnopravno uključivanje u društvo (u daljem tekstu: stepen potrebne podrške) u skladu sa zakonom kojim se uređuje jedinstveno vještačenje invaliditeta;

3) je poslije smrti bračnog druga ostalo jedno dijete ili više djece koja imaju pravo na porodičnu penziju po tom bračnom drugu, a udovac, odnosno udovica obavlja roditeljsku dužnost prema toj djeci. Udovac, odnosno udovica kome je, u toku trajanja prava po tom osnovu, uvrđen status lica sa invaliditetom i četvrti stepen potrebne podrške u skladu sa zakonom kojim se uređuje jedinstveno vještačenje invaliditeta, zadržava pravo na porodičnu penziju.

Udovac, odnosno udovica koji, u toku trajanja prava na porodičnu penziju stečenog u skladu sa stavom 1 tač. 2 i 3 ovog člana, navrši 52 godine života trajno zadržava pravo na porodičnu penziju.”

Poslije člana 46 dodaje se novi član koji glasi:

„Član 46a

Dijete stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada do navršenih 19 godina života.

Poslije navršenih 19 godina života dijete stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada do završetka školovanja, ali najkasnije do navršenih 25 godina života ako studira.

Studiranjem, u smislu stava 2 ovog člana, smatra se pohađanje osnovnih, odnosno master studija.

Ako dijete koje pohađa srednju školu navrši 19 godina života prije završetka nastavne godine, pravo na porodičnu penziju mu pripada do dana kada se, u toj kalendarskoj godini, računa trajanje nastavne godine, prema zakonu kojim se uređuje obrazovanje i vaspitanje.

Studentu čije studije traju preko pet godina, koji do dana kada je navršio 25 godina života nije završio studije, pravo na porodičnu penziju pripada do dana kada se u kalendarskoj godini u kojoj je navršio 25 godina života računa trajanje studijske godine prema zakonu kojim se uređuje visoko obrazovanje.

Dijete stiče pravo na porodičnu penziju ako mu je, do uzrasta do kojeg se djeci obezbjeđuje pravo na porodičnu penziju, utvrđen status lica sa invaliditetom i četvrti stepen potrebne podrške u skladu sa zakonom kojim se uređuje jedinstveno vještačenje invaliditeta.

Dijete stiče pravo na porodičnu penziju ako mu je, poslije uzrasta do kojeg se djeci obezbjeđuje pravo na porodičnu penziju, a prije smrti osiguranika, odnosno korisnika prava, utvrđen status lica sa invaliditetom i četvrti stepen potrebne podrške u skladu sa zakonom kojim se uređuje jedinstveno vještačenje invaliditeta, pod uslovom da ga je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao do svoje smrti.

Dijete sa smetnjama u razvoju, odnosno invaliditetom u skladu sa propisima o vaspitanju i obrazovanju djece sa posebnim obrazovnim potrebama stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada od prestanka zaposlenja, odnosno obavljanja samostalne djelatnosti.

Djetetu kome je školovanje prekinuto zbog bolesti pravo na porodičnu penziju pripada i za vrijeme bolesti do navršenih godina života iz stava 2 ovog člana, kao i iznad tih godina, ali najviše za onoliko vremena koliko je zbog bolesti izgubilo od školovanja.”