Zakon o jedinstvenom vještačenju invaliditeta

Jedinstveno vještačenje invaliditeta vrši se u skladu sa ovim zakonom.

Jedinstveno vještačenje invaliditeta je postupak u kojem se procjenjuje postojanje dugoročnog fizičkog, mentalnog, intelektualnog i/ili senzornog oštećenja lica koje u sadejstvu sa različitim barijerama može otežati puno i efektivno učešće u društvu na osnovu jednakosti sa drugima i, u skladu sa tim, utvrđuje status lica sa invaliditetom, kao i stepen potrebne podrške za njegovo ravnopravno uključivanje u društvo (u daljem tekstu: stepen potrebne podrške).

Dugoročna fizička, mentalna, intelektualna i/ili senzorna oštećenja su oštećenja sa stvarnim ili očekivanim trajanjem od najmanje jedne godine.

Jedinstveno vještačenje invaliditeta vrši se u cilju ostvarivanja prava u oblasti socijalne i dječje zaštite, penzijskog i invalidskog osiguranja, boračke i invalidske zaštite, profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja lica sa invaliditetom, rada, vaspitanja i obrazovanja, kao i u drugim oblastima u kojima se prava ostvaruju po osnovu postojanja dugoročnog fizičkog, mentalnog, intelektualnog i/ili senzornog oštećenja i statusa lica sa invaliditetom.

Radi sprovođenja postupka jedinstvenog vještačenja invaliditeta osniva se Zavod za jedinstveno vještačenje invaliditeta (u daljem tekstu: Zavod), kao specijalizovana ustanova.

Djelatnost Zavoda je od javnog interesa.

Lice sa invaliditetom je lice koje ima dugoročna fizička, mentalna, intelektualna i/ili senzorna oštećenja koja u sadejstvu sa različitim barijerama mogu otežati njegovo puno i efektivno učešće u društvu na osnovu jednakosti sa drugima, uključujući i dijete sa smetnjama u razvoju, odnosno invaliditetom.

Zabranjena je neposredna i posredna diskriminacija lica na koje se vještačenje odnosi, po osnovu: rasnog ili etničkog porijekla, boje kože, nacionalne ili društvene pripadnosti, jezika, vjere ili uvjerenja, političkog ili drugog mišljenja, pola ili prilagođavanja pola i/ili polnih karakteristika, roda ili rodnog identiteta, seksualne orijentacije, genetskih svojstava, zdravstvenog stanja, invalidnosti, starosne dobi, imovnog stanja, bračnog ili porodičnog stanja, životnog partnerstva, pripadnosti grupi, političkoj partiji ili drugoj organizaciji, kao i drugih ličnih svojstava.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Jedinstveno vještačenje invaliditeta vrši se u skladu sa metodologijom vještačenja, koja naročito sadrži:

1) način procjene postojanja fizičkog, mentalnog, intelektualnog i/ili senzornog oštećenja organizma i stepena i vrste tog oštećenja;

2) način procjene funkcionalnog statusa i stepena funkcionalnog statusa, kao i radne sposobnosti lica;

3) način utvrđivanja statusa lica sa invaliditetom;

4) način utvrđivanja stepena potrebne podrške;

5) obrasce nalaza i mišljenja komisija za vještačenje.

Metodologiju iz stava 1 ovog člana utvrđuje Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada), na predlog organa državne uprave nadležnog za poslove socijalnog staranja (u daljem tekstu: Ministarstvo) koje je dužno da, u postupku pripreme predloga metodologije, pribavi mišljenja organa državne uprave nadležnih za poslove zdravlja, rada i prosvjete.

Stepen i vrsta fizičkog, mentalnog, intelektualnog i/ili senzornog oštećenja organizma procjenjuje se na osnovu uvida u medicinsku dokumentaciju i neposrednog pregleda lica na koje se vještačenje odnosi, u skladu sa metodologijom iz člana 8 ovog zakona.

Funkcionalni status lica na koje se vještačenje odnosi procjenjuje se na osnovu stepena teškoća u svakodnevnom funkcionisanju, u skladu sa metodologijom iz člana 8 ovog zakona.

Radna sposobnost lica na koje se vještačenje odnosi procjenjuje se na osnovu procjene stepena oštećenja organizma i funkcionalnog statusa, kao i ocjene faktora okruženja koji utiču na radnu sposobnost, u skladu sa metodologijom iz člana 8 ovog zakona.

Status lica sa invaliditetom utvrđuje se na osnovu informacija prikupljenih u postupku jedinstvenog vještačenja invaliditeta o stepenu i vrsti fizičkog, mentalnog, intelektualnog i/ili senzornog oštećenja organizma, kao i funkcionalnog statusa lica na koje se vještačenje odnosi, u skladu sa metodologijom iz člana 8 ovog zakona.

Status lica sa invaliditetom utvrđuje se licu kod koga je procijenjen najmanje drugi stepen oštećenja organizma i prvi stepen funkcionalnog statusa ili najmanje prvi stepen oštećenja organizma i drugi stepen funkcionalnog statusa.

Stepen potrebne podrške obuhvata predlog mjera koje su neophodne za punu i efikasnu uključenost pojedinca u sve sfere društvenog života.

Stepen potrebne podrške određuje se u zavisnosti od utvrđenog stepena oštećenja organizma i funkcionalnog statusa lica na koje se vještačenje odnosi i može biti:

1) prvi stepen potrebne podrške, koji se određuje licu koje može samostalno da obavlja svakodnevne životne aktivnosti i koje se u većini situacija može ravnopravno uključiti u društvo bez prilagođavanja ili uz minimalno prilagođavanje i/ili povremenu ili stalnu upotrebu pomagala;

2) drugi stepen potrebne podrške, koji se određuje licu koje može samostalno da obavlja osnovne životne aktivnosti, odnosno kome je za obavljanje svakodnevnih životnih aktivnosti i za ravnopravno uključivanje u društvo neophodan umjeren stepen podrške koji uključuje i povremenu pomoć drugog lica, do tri puta sedmično, za obavljanje određenih aktivnosti;

3) treći stepen potrebne podrške, koji se određuje licu kome je neophodan visok stepen podrške za ravnopravno uključivanje u društvo, uključujući fizičko prisustvo i pomoć i njegu drugog lica u trajanju od najmanje šest, a najviše 12 časova u toku dana;

4) četvrti stepen potrebne podrške, koji se određuje licu kome je neophodan najviši stepen podrške za ravnopravno uključivanje u društvo, uključujući fizičko prisustvo i kontinuiranu pomoć i njegu drugog lica u trajanju od najmanje 12 časova u toku dana.

Licu kome je utvrđen status lica sa invaliditetom može se utvrditi drugi, treći ili četvrti stepen potrebne podrške.

Jedinstveno vještačenje invaliditeta vrši Zavod preko komisija za vještačenje, na osnovu zahtjeva za jedinstveno vještačenje invaliditeta (u daljem tekstu: zahtjev) lica na koje se vještačenje odnosi, odnosno njegovog zakonskog zastupnika.

Izuzetno od stava 1 ovog člana, zahtjev može podnijeti centar za socijalni rad, zdravstvena ustanova primarnog nivoa zdravstvene zaštite, obrazovno-vaspitna ustanova, Zavod za školstvo, Centar za stručno obrazovanje, Zavod za zapošljavanje Crne Gore, Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore, Fond penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore ili organ lokalne uprave, uz navođenje razloga zbog kojih ta ustanova, organ, odnosno pravno lice zahtijeva jedinstveno vještačenje invaliditeta i uz obavještavanje lica na koje se vještačenje odnosi, odnosno njegovog zakonskog zastupnika.

U slučaju iz stava 2 ovog člana, lice na koje se vještačenje odnosi, odnosno njegov zakonski zastupnik dužan je da Zavodu dostavi potrebnu dokumentaciju.

Lice na koje se vještačenje odnosi, njegov zakonski zastupnik, odnosno organ iz stava 2 ovog člana dužan je da u postupku jedinstvenog vještačenja invaliditeta daje istinite podatke.

Kad zahtjev sadrži neki nedostatak zbog kojeg se po njemu ne može postupiti ili ako je zahtjev nepotpun, lice na koje se vještačenje odnosi, njegov zakonski zastupnik, odnosno organ iz stava 2 ovog člana je dužan da, na zahtjev Zavoda, otkloni nedostatke, odnosno dostavi potrebnu dokumentaciju u roku od 15 dana.

Ako, nakon podnošenja zahtjeva, nastupe promjene koje mogu uticati na ishod jedinstvenog vještačenja invaliditeta, lice na koje se vještačenje odnosi, njegov zakonski zastupnik, odnosno organ iz stava 2 ovog člana može dopuniti dokumentaciju, do početka postupka pred prvostepenom komisijom za vještačenje.

Način podnošenja i sadržaj zahtjeva propisuje Ministarstvo.

Komisije za vještačenje obrazuju se kao prvostepene i drugostepena, a čine ih vještaci za jedinstveno vještačenje invaliditeta (u daljem tekstu: vještaci) sa Liste vještaka koja se vodi u skladu sa ovim zakonom.

Prvostepene komisije za vještačenje obrazuje direktor Zavoda, a drugostepenu Upravni odbor Zavoda.

Član komisije za vještačenje koji je učestvovao u davanju nalaza i mišljenja u prvom stepenu ne može učestvovati u davanju nalaza i mišljenja u istom predmetu u drugom stepenu.