Zakon o opštoj bezbjednosti proizvoda

Ovim zakonom uređuju se bitna pravila o bezbjednosti proizvoda koji se stavljaju na tržište ili isporučuju na tržištu i druga pitanja od značaja za bezbjednost tih proizvoda u cilju poboljšanja funkcionisanja tržišta uz obezbjeđivanje visokog nivoa zaštite potrošača.

Ovaj zakon sadrži odredbe koje su u skladu sa:

- Regulativom (EU) 2023/988 Evropskog parlamenta i Savjeta od 10. maja 2023. godine o opštoj bezbjednosti proizvoda, o izmjenama i dopunama Regulative (EU) 1025/2012 i Direktive (EU) 2020/1828, kao i o prestanku važenja Direktive 2001/95/EZ i Direktive 87/357/EEZ (u daljem tekstu: Regulativa (EU) 2023/988), i

- Regulativom (EU) 2022/2065 o jedinstvenom tržištu digitalnih usluga i izmjeni Direktive 2000/31/EZ (u daljem tekstu: Regulativa (EU) 2022/2065).

(1) Ovaj zakon primjenjuje se na proizvode koji se stavljaju na tržište ili isporučuju na tržištu za koje zahtjevi bezbjednosti nijesu uređeni posebnim zakonima.

(2) Kad se na proizvode primjenjuju posebni zahtjevi bezbjednosti utvrđeni posebnim zakonom, ovaj zakon primjenjuje se samo na one aspekte i rizike ili kategorije rizika koji nijesu obuhvaćeni tim zahtjevima.

(3) Na proizvode na koje se primjenjuju posebni zahtjevi bezbjednosti utvrđeni posebnim zakonom ne primjenjuju se:

1) odredbe čl. 8 do 11 ovog zakona ako se radi o rizicima ili kategorijama rizika obuhvaćenim posebnim zakonom;

2) odredbe čl. 12 do 23 i čl. 41 i 43 ovog zakona.

(4) Ovaj zakon ne primjenjuje se na:

1) ljekove za humanu upotrebu ili upotrebu u veterinarstvu;

2) hranu;

3) hranu za životinje;

4) žive biljke i životinje, genetički modifikovane organizme i genetički modifikovane mikroorganizme u zatvorenom sistemu, kao i na proizvode od biljaka i životinja koji su neposredno povezani sa njihovom budućom reprodukcijom;

5) nusproizvode životinjskog porijekla i proizvode dobijene od njih;

6) sredstva za zaštitu bilja;

7) opremu kojom se potrošači voze ili putuju kad tom opremom neposredno upravlja pružalac usluga u kontekstu usluge prevoza pružene potrošačima, a kojom ne upravljaju sami potrošači;

8) vazduhoplove koji predstavljaju nizak rizik za bezbjednost vazdušnog saobraćaja u skladu sa propisima kojima se uređuje vazdušni saobraćaj;

9) antikvitete.

(5) Ovaj zakon primjenjuje se na proizvode koji se stavljaju na tržište ili isporučuju na tržištu, bez obzira na to da li su novi, korišćeni, popravljeni ili prepravljeni.

(6) Ovaj zakon ne primjenjuje se na proizvode koje prije upotrebe treba popraviti ili prepraviti kad se ti proizvodi stavljaju na tržište ili isporučuju na tržištu, a jasno su označeni kao takvi.

(7) Odredbe ovog zakona koje se odnose na pitanja zaštite potrošača ne isključuju primjenu drugih propisa kojima se uređuje zaštita potrošača.

Sprovođenje ovog zakona zasniva se na načelu predostrožnosti u smislu zakona kojim se uređuje nadzor proizvoda na tržištu.

(1) Proizvodi koji se nude na prodaju na internetu ili putem drugih sredstava prodaje na daljinu smatraju se isporučenim na tržištu ako je ponuda usmjerena na potrošače u Crnoj Gori.

(2) Ponuda za prodaju smatra se usmjerenom na potrošače u Crnoj Gori ako isporučilac koji nudi proizvod na bilo koji način usmjerava svoje aktivnosti na Crnu Goru.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) proizvod je svaki predmet, bez obzira na to da li je međusobno povezan sa drugim predmetima ili ne, isporučen ili stavljen na raspolaganje, uz naknadu ili bez nje, uključujući i u kontekstu pružanja usluge, koji je namijenjen potrošačima ili za koji je vjerovatno da će ga, u razumno predvidljivim uslovima, potrošači koristiti čak i ako im nije namijenjen;

2) bezbjedan proizvod je svaki proizvod koji u uobičajenim ili razumno predvidljivim uslovima upotrebe, uključujući stvarno trajanje upotrebe, ne predstavlja nikakav rizik ili samo minimalne rizike kompatibilne sa upotrebom proizvoda, koji se smatra prihvatljivim i usaglašenim sa visokim nivoom zaštite zdravlja i bezbjednosti potrošača;

3) opasan proizvod je svaki proizvod koji nije bezbjedan proizvod;

4) rizik je kombinacija vjerovatnoće pojave opasnosti koja izaziva štetu i stepena ozbiljnosti te štete;

5) ozbiljan rizik je rizik za koji se, na osnovu procjene rizika i uzimajući u obzir uobičajenu i predvidljivu upotrebu proizvoda, smatra da zahtijeva brzu intervenciju organa nadležnih za nadzor na tržištu, uključujući slučajeve u kojima dejstva rizika nijesu trenutna;

6) isporuka na tržištu je svako činjenje dostupnim proizvoda na tržištu Crne Gore radi distribucije, potrošnje ili upotrebe u okviru obavljanja privredne djelatnosti, sa ili bez naknade;

7) stavljanje na tržište je prva isporuka proizvoda na tržište Crne Gore;

8) proizvođač je svako pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik koje izrađuje proizvod ili za koje se proizvod projektuje ili izrađuje i koje taj proizvod stavlja na tržište pod svojim poslovnim imenom, odnosno nazivom ili žigom;

9) zastupnik je pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik, sa sjedištem, odnosno prebivalištem u Crnoj Gori, koje ima pisano ovlašćenje proizvođača da u njegovo ime preduzima određene radnje u vezi sa isporukom proizvoda na tržištu, u skladu sa ovim zakonom ili posebnim propisima;

10) uvoznik je pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik, sa sjedištem, odnosno prebivalištem u Crnoj Gori, koji stavlja na tržište proizvod iz drugih država;

11) distributer je pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik, sa sjedištem, odnosno prebivalištem u Crnoj Gori, koji je uključen u lanac isporuke, a nije proizvođač ili uvoznik;

12) pružalac usluga sprovođenja narudžbina je pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik koji u okviru obavljanja privredne djelatnosti nudi najmanje dvije od sljedećih usluga: skladištenje, pakovanje, adresiranje i slanje proizvoda koji nijesu u njegovoj svojini, isključujući poštanske usluge prijema, sortiranja, transporta i distribucije poštanskih pošiljaka, usluge dostavljanja paketa, kao i druge poštanske usluge koje se vrše u skladu sa zakonom kojim se uređuju poštanske usluge i zakonom kojim se uređuju usluge prevoza tereta;

13) isporučilac je proizvođač, zastupnik, uvoznik, distributer, pružalac usluge sprovođenja narudžbina ili bilo koje drugo pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik koji podliježe obavezama povezanim sa proizvodnjom proizvoda, njihovom isporukom na tržištu ili puštanjem u rad u skladu sa posebnim propisima;

14) pružalac usluga internet tržišta je pružalac usluga posredovanja koji koristi internet interfejs koji potrošačima omogućava zaključenje ugovora na daljinu sa trgovcima radi prodaje proizvoda;

15) internet interfejs je svaki kompjuterski program, uključujući internet stranicu, dio internet stranice ili aplikaciju, uključujući mobilne aplikacije;

16) ugovor na daljinu je svaki ugovor zaključen između trgovca i potrošača u okviru organizovanog sistema prodaje ili pružanja usluge bez istovremenog fizičkog prisustva trgovca i potrošača na istom mjestu, pri čemu se do trenutka zaključenja ugovora i za zaključenje ugovora isključivo koristi jedno ili više sredstava komunikacije na daljinu;

17) potrošač je svako fizičko lice koje zaključuje pravni posao ili djeluje na tržištu van svoje trgovinske, poslovne, zanatske ili profesionalne djelatnosti;

18) trgovac je svako fizičko, odnosno pravno lice u privatnom ili državnom vlasništvu koje, samostalno ili preko drugog lica koje nastupa u njegovo ime ili za njegov račun, zaključuje pravni posao ili djeluje na tržištu u okviru svoje trgovinske, poslovne, zanatske ili profesionalne djelatnosti;

19) evropski standard je standard koji je donijela evropska organizacija za standardizaciju;

20) međunarodni standard je standard koji je donijela međunarodna organizacija za standardizaciju;

21) nacionalni standard je standard koji je donijelo nacionalno tijelo za standardizaciju;

22) crnogorski standard je standard koji je donijelo nacionalno tijelo za standardizaciju Crne Gore (u daljem tekstu: MEST standard);

23) evropske organizacije za standardizaciju su:

- Evropski komitet za standardizaciju (CEN),

- Evropski komitet za standardizaciju u oblasti elektrotehnike (CENELEC),

- Evropski institut za standarde iz oblasti telekomunikacija (ETSI);

24) nadzor na tržištu obuhvata aktivnosti koje sprovode i mjere koje preduzimaju nadležne inspekcije kako bi obezbijedile da su proizvodi na tržištu usklađeni sa zahtjevima utvrđenim u ovom zakonu;

25) nadležna inspekcija je inspekcija nadležna za nadzor proizvoda na tržištu;

26) opoziv je svaka mjera čiji je cilj da se postigne povraćaj proizvoda koji je već stavljen na raspolaganje potrošaču;

27) povlačenje je svaka mjera čiji je cilj sprečavanje da proizvod u lancu snabdijevanja bude isporučen na tržištu;

28) zakonodavstvo Evropske unije o usklađivanju je zakonodavstvo Unije navedeno u Prilogu I Regulative (EU) 2019/1020 Evropskog parlamenta i Savjeta od 20. juna 2019. godine o nadzoru na tržištu i usaglašenosti proizvoda i o izmjenama i dopunama Direktive 2004/42/EZ i Regulativa (EZ) 765/2008 i (EU) 305/2011 (u daljem tekstu: Regulativa (EU) 2019/1020), kao i svako drugo zakonodavstvo Unije kojim se usklađuju uslovi za stavljanje proizvoda na tržište;

29) antikviteti su proizvodi, kao što su kolekcionarski predmeti ili umjetnička djela, za koje potrošači ne mogu razumno očekivati da ispunjavaju najsavremenije bezbjednosne standarde;

30) sistem sljedljivosti je sistem koji se sastoji od prikupljanja i čuvanja podataka, uključujući elektronskim putem, kojim se omogućava identifikacija proizvoda, njegovih sastavnih djelova ili isporučilaca uključenih u lanac nabavke, kao i od načina prikazivanja i omogućavanja pristupa tim podacima, uključujući stavljanje nosača podataka na proizvod, njegovo pakovanje ili u prateće dokumente;

31) bezbjednosno upozorenje je upozorenje isporučioca koje se pruža ako je potrošačima potrebno skrenuti pažnju na određene informacije kako bi se obezbijedila bezbjedna upotreba proizvoda.

Isporučioci su dužni da stavljaju na tržište ili isporučuju na tržištu isključivo bezbjedne proizvode (opšti zahtjev bezbjednosti).

(1) Prilikom procjene da li je proizvod bezbjedan naročito se uzimaju u obzir:

1) karakteristike proizvoda, uključujući njegov dizajn, tehnička svojstva, sastav, pakovanje, uputstva za sastavljanje i, po potrebi, za ugradnju, upotrebu i održavanje;

2) uticaj na druge proizvode kad se razumno može predvidjeti da će se proizvod koristiti sa drugim proizvodima, uključujući međusobno povezivanje tih proizvoda;

3) uticaj koji bi drugi proizvodi mogli imati na proizvod koji se procjenjuje, kad se razumno može predvidjeti da će se drugi proizvodi koristiti sa tim proizvodom, uključujući uticaj neugrađenih proizvoda koji su namijenjeni određivanju, promjeni ili upotpunjavanju načina na koji proizvod koji se ocjenjuje radi, koji se moraju uzeti u obzir prilikom procjene bezbjednosti proizvoda koji se procjenjuje;

4) predstavljanje proizvoda, označavanje, uključujući označavanje odgovarajućeg uzrasta za djecu, sva upozorenja i uputstva za njegovu bezbjednu upotrebu i odlaganje, kao i sve druge oznake ili informacije o proizvodu;

5) kategorije potrošača koji koriste proizvod, naročito procjenjivanjem rizika za posebno osjetljive grupe potrošača kao što su djeca, starija lica i lica sa invaliditetom, kao i uticaj razlika po osnovu pola na zdravlje i bezbjednost;

6) izgled proizvoda u slučaju da je vjerovatno da će navesti potrošače da ga koriste na način drugačiji od onog za koji je dizajniran, a naročito:

- kad je proizvod, iako nije prehrambeni proizvod, sličan prehrambenom proizvodu i vjerovatno će se zbog svog oblika, mirisa, boje, izgleda, pakovanja, označavanja, zapremine, veličine ili drugih karakteristika zamijeniti za prehrambeni proizvod, zbog čega ga bi potrošači, posebno djeca, mogli staviti u usta, sisati ili progutati;

- kad je vjerovatno da će proizvod koristiti djeca, iako nije dizajniran ni namijenjen da ga koriste djeca, ili taj proizvod zbog svojeg dizajna, pakovanja ili karakteristika liči na predmet koji se obično smatra privlačnim ili namijenjenim djeci;

7) kad to zahtijeva priroda proizvoda, odgovarajuće sajberbezbjednosne karakteristike neophodne za zaštitu proizvoda od spoljnih uticaja, uključujući zlonamjerne treće strane, kad bi takav uticaj mogao imati uticaja na bezbjednost proizvoda, uključujući mogući gubitak međusobne povezanosti;

8) razvoj funkcionalnosti proizvoda u pogledu učenja i predviđanja, kad to zahtijeva priroda proizvoda.

(2) Mogućnost postizanja višeg nivoa bezbjednosti ili raspoloživosti drugih proizvoda koji su nižeg stepena rizika ne može biti razlog da se određeni proizvod smatra opasnim.

(1) Pretpostavlja se da je proizvod usaglašen sa opštim zahtjevom bezbjednosti ako je:

1) usaglašen sa relevantnim MEST standardima čija je lista objavljena u „Službenom listu Crne Gore“ i koji preuzimaju evropske standarde sa liste standarda objavljene u „Službenom listu Evropske unije“, kao podrška pretpostavljenom opštem zahtjevu bezbjednosti u pogledu rizika i kategorija rizika obuhvaćenih tim standardima; ili

2) u slučaju da ne postoje MEST standardi iz tačke 1 ovog stava, usaglašen sa nacionalnim zahtjevima, u pogledu rizika i kategorija rizika obuhvaćenih zahtjevima zaštite zdravlja i bezbjednosti, utvrđenim propisima Crne Gore, pod uslovom da su ti propisi u skladu sa pravom Evropske unije, naročito čl. 34 i 36 Ugovora o funkcionisanju Evropske unije.

(2) Listu MEST standarda iz stava 1 tačka 1 ovog člana utvrđuje organ državne uprave nadležan za poslove standardizacije i objavljuje u „Službenom listu Crne Gore“.

(3) Pretpostavka usaglašenosti sa opštim zahtjevom bezbjednosti iz stava 1 ovog člana ne sprječava nadležnu inspekciju da preduzme mjere u skladu sa članom 43 ovog zakona.

(1) U slučaju iz člana 9 ovog zakona, kao i u slučaju kad se ne primjenjuje pretpostavka usaglašenosti sa opštim zahtjevom bezbjednosti iz člana 10 ovog zakona, prilikom procjene bezbjednosti proizvoda u obzir se naročito uzimaju sljedeći elementi ako su dostupni:

1) evropski standardi, osim onih za koja su upućivanja objavljena u „Službenom listu Evropske unije“ za potrebe opšte bezbjednosti proizvoda;

2) međunarodni standardi;

3) međunarodni sporazumi;

4) dobrovoljne šeme sertifikacije ili slični okviri za ocjenjivanje usaglašenosti proizvoda od strane tijela za ocjenjivanje usaglašenosti (treća strana), naročito oni osmišljeni da olakšaju primjenu prava Evropske unije;

5) preporuke ili smjernice Evropske komisije za procjenu bezbjednosti proizvoda;

6) MEST standardi;

7) najnovija dostignuća i tehnologije, uključujući mišljenje priznatih naučnih tijela i stručnih odbora;

8) kodeksi dobre prakse za bezbjednost proizvoda koji su na snazi u datom sektoru;

9) razumna očekivanja potrošača u pogledu bezbjednosti.

(1) Proizvođač je dužan da za proizvode koje stavlja na tržište obezbijedi da su dizajnirani i proizvedeni u skladu sa opštim zahtjevom bezbjednosti.

(2) Prije stavljanja proizvoda na tržište, proizvođač je dužan da izvrši internu analizu rizika i izradi tehničku dokumentaciju koja naročito sadrži opšti opis proizvoda i njegove ključne karakteristike bitne za procjenu bezbjednosti.

(3) Kad je to primjenljivo, s obzirom na moguće rizike povezane sa proizvodom, tehnička dokumentacija iz stava 2 ovog člana, po potrebi, sadrži i:

1) analizu mogućih rizika povezanih sa proizvodom i rješenja donijeta za otklanjanje ili ublažavanje takvih rizika, uključujući ishod svih izvještaja povezanih sa ispitivanjima koja je sproveo proizvođač ili drugo lice u njegovo ime; i

2) listu svih relevantnih standarda iz člana 10 stav 1 tačka 1 ovog zakona, nacionalne zahtjeve iz člana 10 stav 1 tačka 2 ovog zakona ili dodatne elemente iz člana 11 ovog zakona, koji se primjenjuju kako bi se ispunio opšti zahtjev bezbjednosti.

(4) Kad su bilo koji od standarda iz člana 10 stav 1 tačka 1 ovog zakona, nacionalni zahtjevi iz člana 10 stav 1 tačka 2 ovog zakona ili dodatni elementi iz člana 11 ovog zakona samo djelimično primijenjeni, proizvođač je dužan da u tehničkoj dokumentaciji navede djelove koji su primijenjeni.

(5) Proizvođač je dužan da redovno ažurira tehničku dokumentaciju iz st. 2 i 3 ovog člana.

(6) Dokumentaciju iz stava 5 ovog člana proizvođač je dužan da čuva deset godina od dana stavljanja proizvoda na tržište i da je, na zahtjev, stavi na raspolaganje nadležnoj inspekciji.

(1) Proizvođač je dužan da uspostavi postupke za održavanje usaglašenosti sa opštim zahtjevom bezbjednosti za proizvode proizvedene u serijama.

(2) Proizvođač je dužan da obezbijedi da je na proizvodu označen tip, broj šarže ili serije ili drugi element koji omogućava njegovu identifikaciju i koji je potrošačima lako vidljiv i čitak ili, kad to ne dozvoljava veličina ili priroda proizvoda, da su te informacije navedene na pakovanju ili u dokumentu koji prati proizvod.

(3) Proizvođač je dužan da na proizvodu navede svoje ime i prezime, odnosno naziv, registrovano trgovačko ime ili registrovani žig, adresu za prijem pošte i elektronske pošte i, ako su različite, adresu za prijem pošte ili elektronske pošte svoje jedinstvene kontakt tačke preko koje može biti kontaktiran, a kad to nije moguće na proizvodu, te podatke navodi na pakovanju ili u dokumentu koji prati proizvod.

(4) Proizvođač je dužan da obezbijedi da proizvod prate jasna uputstva i informacije o bezbjednosti na crnogorskom jeziku, osim kad se proizvod može koristiti bezbjedno i kako je to namijenio proizvođač bez takvih uputstava i informacija.

(5) Ako, na osnovu informacija koje posjeduje, proizvođač smatra ili ima razloga da vjeruje da je proizvod koji je stavio na tržište opasan, dužan je da odmah:

1) preduzme korektivne mjere neophodne da se na djelotvoran način postigne usaglašenost proizvoda, uključujući, po potrebi, povlačenje ili opoziv proizvoda;

2) o tome obavijesti potrošače u skladu sa članom 36 ili članom 37 ovog zakona; i

3) o tome obavijesti nadležnu inspekciju putem portala za komunikaciju sa isporučiocima i pružaocima usluga internet tržišta iz člana 34 stav 1 tačka 2 ovog zakona (Safety Business Gateway).

(6) Za potrebe obavještavanja iz stava 5 tač. 2 i 3 ovog člana, proizvođač je dužan da navede pojedinosti, naročito o riziku po zdravlje i bezbjednost potrošača i o svim već preduzetim korektivnim mjerama, kao i, ako su dostupne, pojedinosti o količini proizvoda koji su još na tržištu.

(1) Proizvođač je dužan da, putem Safety Business Gateway, pruži informacije namijenjene za upozoravanje potrošača i da te informacije, bez nepotrebnog odlaganja, učini dostupnim potrošačima.

(2) Proizvođač obezbjeđuje da su ostali isporučioci, odgovorna lica i pružaoci usluga internet tržišta u datom lancu snabdijevanja pravovremeno obaviješteni o svim pitanjima bezbjednosti koja je identifikovao.

(3) Proizvođač je dužan da obezbijedi javno dostupne načine komunikacije, kao što su broj telefona, adresa za prijem elektronske pošte ili posebna sekcija na svojoj internet stranici, uzimajući u obzir potrebe pristupačnosti za lica sa invaliditetom, koji omogućavaju potrošačima da podnesu prigovor i obavijeste proizvođača o svim nesrećnim slučajevima ili pitanjima bezbjednosti koje su imali u vezi sa proizvodom.

(4) Proizvođač je dužan da ispita podnesene prigovore i primljene informacije o nesrećnim slučajevima koji se odnose na bezbjednost proizvoda koje je isporučio na tržište i za koje je podnosilac prigovora naveo da su opasni i da te prigovore, kao i opozive proizvoda i sve korektivne mjere preduzete radi postizanja usaglašenosti proizvoda, vodi u internoj evidenciji.

(5) U evidenciji iz stava 4 ovog člana proizvođač može da sačuva isključivo one podatke o ličnosti (u daljem tekstu: lični podaci) koji su mu neophodni da ispita prigovor na navodno opasan proizvod, kao i da ih čuva isključivo onoliko koliko je potrebno za ispitivanje prigovora, a najduže pet godina od dana unošenja podataka.