Zakon o prekograničnim energetskim infrastrukturnim projektima

Ovim zakonom uređuju se postupak, uslovi i način realizacije prekograničnih energetskih infrastrukturnih projekata od posebnog značaja za Crnu Goru, prekogranična raspodjela troškova i podsticaji koji se dodjeljuju za ove projekte, kao i druga pitanja od značaja za realizaciju ovih projekata.

Prekogranični energetski infrastrukturni projekti su projekti iz oblasti energetike koji povezuju ili imaju značajan prekogranični uticaj na energetske mreže dvije ili više država članica Evropske unije i/ili ugovornih strana Energetske zajednice, i koji doprinose integraciji tržišta, sigurnosti snabdijevanja i dekarbonizaciji energetskog sistema.

Projekti od posebnog značaja za Crnu Goru su projekti koji se nalaze na Listi projekata od interesa za Energetsku zajednicu i/ili na Listi projekata od uzajamnog

interesa koji utiču na sveukupni razvoj Crne Gore, regionalno i međunarodno povezivanje i uticaj, energetsku sigurnost, tržišnu i sistemsku integraciju, konkurenciju i efikasno funkcionisanje tržišta električne energije, kao i ostvarenje energetskih i klimatskih ciljeva, uključujući ublažavanje klimatskih promjena i klimatsku neutralnost, radi postizanja energetskih i klimatskih ciljeva, kao i klimatske neutralnosti.

Ovaj zakon ne primjenjuje se na projekte od interesa za Energetsku zajednicu i projekte od uzajamnog interesa koji su na osnovu potvrđenog međunarodnog ugovora započeti prije stupanja na snagu ovog zakona.

Na pitanja koja se odnose na prekogranične energetske infrastrukturne projekte od posebnog značaja za Crnu Goru, a koja nijesu uređena ovim zakonom primjenjuju se odredbe zakona kojim se uređuje obavljanje energetskih djelatnosti i zakona kojim se uređuje prekogranična razmjena električne energije i prirodnog gasa.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu obuhvataju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) država članica je država članica Evropske unije;

2) energetska infrastruktura je svaki objekat ili oprema koji je dio energetskog sistema Crne Gore ili povezuje taj sistem sa drugim energetskim sistemima, a nalazi se unutar Energetske zajednice ili Evropske unije;

3) Energetska zajednica je regionalna međunarodna organizacija osnovana Ugovorom o osnivanju Energetske zajednice iz 2005. godine;

4) prilagođavanje na klimatske promjene je proces kojim se obezbjeđuje da se otpornost energetske infrastrukture na moguće negativne učinke klimatskih promjena postiže kroz procjenu osjetljivosti na klimatske promjene i rizike, uključujući i primjenu odgovarajućih mjera prilagođavanja;

5) konkurentni projekti su projekti koji se u potpunosti ili djelimično odnose na isti utvrđeni infrastrukturni nedostatak ili regionalnu infrastrukturnu potrebu;

6) nacionalno regulatorno tijelo je Regulatorna agencija za energetiku i regulisane komunalne djelatnosti;

7) nadležni organ je državni organ, organ državne uprave, državna agencija, javna ustanova, drugi organ ili organizacija koja je, prema nacionalnom zakonodavstvu, nadležna za izdavanje različitih dozvola i odobrenja u vezi sa planiranjem, projektovanjem i izgradnjom energetske infrastrukture;

8) nadležno nacionalno regulatorno tijelo je nadležno regulatorno tijelo ugovornih strana i/ili država članica koje su domaćin projekta i/ili na koje projekat ima značajan pozitivan uticaj;

9) nosilac projekta je:

- operator prenosnog sistema (u daljem tekstu: OPS), operator distributivnog sistema (u daljem tekstu: ODS) ili drugi operator ili investitor koji realizuje projekat od interesa za Energetsku zajednicu ili projekat od uzajamnog interesa, ili

- pravno lice, u slučaju više od jednog OPS, ODS, drugog operatera ili investitora, ili bilo koje njihove grupe, koje je ugovorom ovlašćeno da prihvati obaveze i finansijsku odgovornost u ime strana konkretnog ugovora;

10) pametna elektroenergetska mreža je elektroenergetska mreža koja omogućava ekonomsku integraciju i aktivnu kontrolu ponašanja i djelovanja svih priključenih korisnika, uključujući proizvođače, potrošače i kupce-proizvođače, kako bi se obezbijedio ekonomski efikasan i održiv elektroenergetski sistem sa niskim gubicima i visokim stepenom integracije obnovljivih izvora, sigurnosti snabdijevanja i bezbjednosti, i u kojoj mrežni operator može digitalno pratiti aktivnosti priključenih korisnika te informacione i kominikacione tehnologije za komunikaciju sa povezanim mrežnim operatorima, proizvođačima, objektima za skladištenje energije, kao i potrošačima ili kupcima-proizvođačima, radi prenosa i distribucije električne energije na održiv, isplativ i bezbjedan način;

11) pametna gasna mreža je gasna mreža koja primjenjuje, u skladu s potrebama potrošača i zahtjevima u pogledu kvaliteta gasa, digitalna i inovativna rješenja za ekonomsko efikasnu integraciju niskougljeničnih, a posebno gasova iz obnovljivih izvora, u cilju smanjenja ugljeničnog otiska povezane potrošnje gasa, povećanje udjela obnovljivih i niskougljeničnih gasova, kao i povezivanje sa drugim energetskim nosiocima i sektorima, uključujući neophodne fizičke nadogradnje neophodne za funkcionisanje integracijske opreme i instalacija niskougljeničnih i posebno obnovljivih gasova;

12) projekat je jedan ili više vodova, cjevovoda, objekata, opreme ili instalacija koji pripadaju, jednoj od kategorija energetske infrastrukture;

13) Projekat od uzajamnog interesa je projekat koji Evropska unija promoviše u saradnji sa Crnom Gorom, na osnovu pisama podrške Vladi Crne Gore ili drugih neobavezujućih sporazuma, a koji se nalazi na Listi projekata od uzajamnog interesa;

14) projekat od interesa za Energetsku zajednicu je projekat neophodan za implementaciju energetske infrastrukture, a koji se nalazi na Listi projekata od interesa za Energetsku zajednicu;

15) puštanje u rad je proces puštanja projekta u funkciju nakon što je izgrađen;

16) radovi su kupovina, nabavka i upotreba sastavnih djelova, sistema i usluga, uključujući softver, izradu nacrta, prenamjena, izvođenje građevinskih radova i montažu u okviru projekta, prihvatanje tehničkih uslova montaže i početak sprovođenja projekta;

17) studije su aktivnosti u vezi analize i pripreme sprovođenja projekta (pripremne studije, studije izvodljivosti, evaluacione studije, studije ispitivanja i studije validacije i slično), uključujući softver, i sve ostale mjere tehničke podrške, kao i prethodne aktivnosti definisanja i razvoja projekta i odlučivanja o njegovom finansiranju;

18) ugovorna strana je strana ugovornica Ugovora o osnivanju Energetske zajednice;

19) namjenska vodonična infrastruktura je infrastruktura spremna za stacioniranje čistog vodonika bez potrebe za dodatnim adaptacijama, uključujući mreže gasovoda ili skladišne kapacitete koji su novoizgrađeni;

20) Lista projekata od interesa za Energetsku zajednicu je lista u kojoj su uključeni projekti od interesa za Energetsku zajednicu, a koju odobrava Ministarski savjet Energetske zajednice;

21) Lista projekata od uzajamnog interesa je lista u kojoj su uključeni projekti od uzajamnog interesa, a koju odobrava Evropska komisija;

22) eksternalije su indirekni efekti projekta, koji se u vidu troškova ili koristi prelivaju na ugovorne strane ili države članice u kojima se ne realizuje projekat od interesa za Energetsku zajednicu ili projekat uzajamnog interesa, bez novčane ili neke druge nadokande.

Organ državne uprave nadležan za poslove energetike (u daljem tekstu: Ministarstvo), Regulatorna agencija za energetiku i regulisane komunalne djelatnosti (u daljem tekstu: Agencija) i OPS dužni su da predlože članove grupa koje osniva Energetska zajednica za izbor projekata od interesa za Energetsku zajednicu (u daljem tekstu: grupa).

Ministarstvo, Agencija i OPS dužni su da po pozivu, učestvuju, na saslušanjima, konsultacijama i drugim sastancima grupa koje organizuje Evropska unija za izbor projekata od uzajamnog interesa.

Nosilac projekta podnosi pojedinačni predlog za projekat od interesa za Energetsku zajednicu, Sekretarijatu Energetske zajednice, nakon objavljivanja poziva za nominaciju projekata.

O podnošenju predloga iz stava 1 ovog člana nosilac projekta obavještava Ministarstvo, u roku od osam dana od dana podnošenja tog predloga Energetskoj zajednici.

Radi realizacije projekta od uzajamnog interesa nosilac projekta podnosi obavještenje Ministarstvu o predlogu projekta za nominaciju na Listu projekata od uzajamnog interesa.

Ministarstvo dostavlja Vladi Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada) predlog iz stava 3 ovog člana radi davanja saglasnosti za nominovanje projekta od uzajamnog interesa.

Nakon pribavljene saglasnosti iz stava 4 ovog člana, nosilac projekta Evropskoj komisiji podnosi pojedinačni predlog za projekat od uzajamnog interesa koji se odnosi na teritoriju Crne Gore ili bitno utiče na energetski sistem Crne Gore.

Projekti od interesa za Energetsku zajednicu i/ili projekti od uzajamnog interesa koji se odnose na teritoriju Crne Gore ili bitno utiču na energetski sistem Crne Gore i koji pripadaju kategorijama iz člana 12 stav 1 tačka 1 podtač. a do d i f ovog zakona moraju biti uključeni u desetogodišnji plan razvoja prenosnog sistema električne energije koji OPS dostavlja Agenciji u skladu sa zakonom kojim se uređuju energetske djelatnosti, kao i u regionalne investicione planove koje sačinjava OPS zajedno sa drugim OPS-ovima u okviru Evropske mreže operatora prenosnog sistema za električnu energiju u skladu sa zakonom kojim se uređuje prekogranična razmjena električne energije i prirodnog gasa i imaće najveći mogući prioritet u okviru tih planova.

OPS može da uključi konkurentske projekte od interesa za Energetsku zajednicu, osim projekata koji se odnose na pametne elektro energetske mreže, i projekte koji nijesu

dovoljno pripremljeni i spremni za realizaciju za pružanje specifične analize troškova i koristi, u relevantne regionalne investicione planove, nacionalne desetogodišnje planove razvoja prenosnog sistema električne energije i druge nacionalne infrastrukturne planove, prema potrebi, kao projekte koji se razmatraju.

Da bi se pojedinačni predlog za projekat od interesa za Energetsku zajednicu koji se odnosi na teritoriju Crne Gore ili bitno utiče na energetski sistem Crne Gore nominovao za Listu projekata od interesa za Energetsku zajednicu ili Listu projekata od uzajamnog interesa neophodno je da pripada jednoj ili više od sljedećih prioritetnih kategorija transevropske energetske infrastrukture, i to:

1) prioritetni elektroenergetski koridori;

2) mediteranski morski koridori;

3) prioritetne vodonične interkonekcije i elektrolizere;

4) prioritetne tematske oblasti, koje uključuju uvođenje pametnih elektroenergetskih mreža, prekograničnih mreža ugljen-dioksida i pametnih gasnih mreža.

Bliže prioritetne kategorije transevropske energetske infrastrukture iz stava 1 ovog člana propisuje Ministarstvo.

Da bi se pojedinačni predlog za projekat od interesa za Energetsku zajednicu koji se odnosi na teritoriju Crne Gore ili bitno utiče na energetski sistem Crne Gore nominovao za Listu projekata od interesa za Energetsku zajednicu neophodno je da pripada jednoj ili više od sljedećih kategorija energetske infrastrukture za:

1) električnu energiju, i to:

a) nadzemni dalekovodi naponskog nivoa 220 kV ili više i podzemni i podmorski energetski kablovi naponskog nivoa od 150 kV ili više;

b) energetska infrastruktura za omogućavanje prenosa električne energije proizvedene iz ofšor elektrana koje koriste obnovljive izvore energije;

c) objekti za skladištenje energije koji su direktno priključeni na prenosni sistem 110 kV ili više;

d) svaku opremu ili instalaciju koja je neophodna da bi sistemi iz podtač. a, b i c ove tačke funkcionisali sigurno, bezbjedno i efikasno, uključujući sisteme zaštite, nadzora i kontrole na svim naponskim nivoima i trafostanicama;

e) pametne elektro energetske mreže;

f) ofšor mreže za obnovljivu energiju;

2) pametne gasne mreže opremu ili instalacije koje imaju za cilj da omoguće i olakšaju integraciju većeg broja niskougljeničnih i posebno obnovljivih gasova, uključujući biometan ili vodonik, u gasnu mrežu;

3) vodonik, i to:

a) cjevovodi za transport;

b) objekti za skladištenje;

c) objekti za prijem, skladištenje i ponovnu gasifikaciju ili dekompresiju za tečni vodonik ili vodonik;

d) svaku opremu ili instalaciju koja je neophodna za bezbjedno, sigurno i efikasno funkcionisanje sistema vodonika ili za omogućavanje dvosmjernog kapaciteta, uključujući kompresorske stanice;

e) svaku opremu ili instalaciju koja omogućava upotrebu vodonika ili goriva dobijenih vodonikom u transportnom sektoru;

4) elektrolizu, i to:

a) elektrolizere koji:

- imaju kapacitet od najmanje 50 MW, obezbijeđen od strane jednog elektrolizera ili više elektrolizera koji čine jedan, koordinisani projekat;

- proizvodnja je u skladu sa zahtjevom za uštedu emisija gasova staklene bašte životnog ciklusa od 70% u odnosu na komparator fosilnih goriva od 94g CO2ek/MJ; i

- imaju funkciju vezanu za mrežu, posebno u pogledu ukupne fleksibilnosti sistema i ukupne efikasnosti sistema električne energije i vodoničnih mreža;

b) prateću opremu, uključujući cjevovodno povezivanje na mrežu;

5) ugljen-dioksid:

a) namjenske cjevovode, osim uzvodne mreže cjevovoda, koji se koriste za transport ugljen-dioksida iz više izvora;

b) fiksni objekti za tečnost, privremeno skladištenje i pretvarače ugljen-dioksida;

c) površinska postrojenja i postrojenja za ubrizgavanje povezana sa infrastrukturom unutar geološke formacije koja se koristi za trajno geološko skladištenje ugljen-dioksida;

d) svaku opremu ili instalaciju koja je bitna za ispravno, sigurno i efikasno funkcionisanje predmetnog sistema, uključujući sisteme zaštite, nadzora i kontrole.

Da bi se pojedinačni predlog za projekat od uzajamnog interesa koji se odnosi na teritoriju Crne Gore ili bitno utiče na energetski sistem Crne Gore nominovao za Listu projekata od uzajamnog interesa neophodno je da pripada jednoj ili više kategorija energetske infrastrukture za:

1) električnu energiju;

a) nadzemni dalekovodi naponskog nivoa 220 kV ili više i podzemni i podmorski energetski kablovi naponskog nivoa od 150 kV ili više;

b) ofšor mreže za obnovljivu energiju;

2) vodonik: cjevovodi za transport;

3) ugljen-dioksid:

a) namjenske cjevovode, osim uzvodne mreže cjevovoda, koji se koriste za transport ugljen-dioksida iz više izvora;

b) površinske objekte i postrojenja za ubrizgavanje povezane sa infrastrukturom unutar geološke formacije koja se koristi za trajno geološko skladištenje ugljen-dioksida.

Bliže kategorije energetske infrastrukture iz st. 1 i 2 ovog člana propisuje Ministarstvo.

Radi realizacije projekta od interesa za Energetsku zajednicu i/ili projekata od uzajamnog interesa Vlada obrazuje Savjet za energetske projekte (u daljem tekstu: Savjet).

Savjet ima predsjednika i šest članova.

Predsjednik Savjeta je starješina organa državne uprave nadležan za poslove energetike.

Članovi Savjeta su: starješina organa državne uprave za poslove ekonomije, starješina organa državne uprave za poslove finansija, starješina organa državne uprave za poslove prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine, starješina organa državne uprave nadležan za evropske poslove, starješina organa državne uprave nadležan za

poslove ekologije i održivog razvoja i starješina organa državne uprave nadležan za poslove regionalnog razvoja.

U radu Savjeta učestvuje predstavnik Skupštine Crne Gore (u daljem tekstu: Skupština) na predlog generalnog sekretara Skupštine.

Savjet donosi odluke većinom glasova od ukupnog broja članova.

Sredstva za rad Savjeta obezbjeđuju se iz budžetskih sredstava Ministarstva.

Zadaci Savjeta su da:

1) koordinira u toku postupka donošenja odluka koje su potrebne za realizaciju projekta od interesa za Energetsku zajednicu i/ili projekata od uzajamnog interesa koji se odnose na teritoriju Crne Gore ili bitno utiču na energetski sistem Crne Gore;

2) prati učešće javnosti prilikom sprovođenja javne rasprave za projekte od interesa za Energetsku zajednicu koji se odnosi na teritoriju Crne Gore ili bitno utiče na energetski sistem Crne Gore i konsultacijama sa nosiocem projekta;

3) prati donošenje odluka nadležnih organa koje su potrebne za realizaciju projekata od interesa za Energetsku zajednicu koji se odnosi na teritoriju Crne Gore ili bitno utiče na energetski sistem Crne Gore, u konsultaciji sa nosiocem projekta i drugim nadležnim organima;

4) sarađuje sa drugim nadležnim organima, nadležnim organima ugovornih strana Energetske zajednice i država članica Evropske unije, kao i sa regionalnim i međunarodnim organizacijama, prilikom donošenja zajedničkih odluka i obezbjeđivanja efikasne i efektivne saradnje i komunikacije u cilju razmjene dobrih praksi;

5) sarađuje sa nadležnim organima ugovornih strana i/ili država članica, u slučaju zajedničkog projekta koji pripada jednoj od prioritetnih obalskih energetskih koridora, radi imenovanja, za svaki konkretni projekat, jedinstvene kontakt tačke za nosioce projekta, u cilju razmjene informacija i ubrzanja postupka donošenja potrebnih odluka i dozvola;

6) procjenjuje, u saradnji sa nadležnim organima, koje su mjere potrebne da bi se pojednostavile procedure strateške procjene uticaja na životnu sredinu i obezbjeđuje njihovu primjenu, o čemu obavještava Sekretarijat Energetske zajednice;

7) sarađuje sa drugim nadležnim organima, uključujući organe nadležne za zaštitu životne sredine, u vezi sa obimom, sadržajem i nivoom detaljnosti izvještaja i dokumentacije koju podnosi nosilac projekta;

8) sarađuje sa nadležnim organima drugih država u vezi sa prekograničnim uticajima na životnu sredinu radi sprovođenja zajedničkih postupaka procjene uticaja na životnu sredinu, u skladu sa zakonom;

9) razmatra sve izvještaje i druga dokumenta, koje podnosi nosilac projekta ili drugo lice;

10) vrši i druge poslove u skladu sa zakonom i Poslovnikom o radu Savjeta.

Savjet može, radi efikasnijeg i kvalitetnijeg obavljanja zadataka iz stava 7 ovog člana, obrazovati radne timove i angažovati eksperte za određene oblasti.

Organi državne uprave, organi uprave, organi lokalne samouprave, organi lokalne uprave, kao i drugi subjekti dužni su da na zahtjev Savjeta dostave podatke, objašnjenja i izvještaje potrebne za realizaciju zadataka Savjeta.

Savjet donosi Poslovnik o radu kojim se uređuje način rada Savjeta, kao i druga pitanja od značaja za rad Savjeta.

Savjet, po potrebi, a najmanje jednom godišnje, do 30. juna tekuće za prethodnu godinu, dostavlja Skupštini, na upoznavanje, izvještaj o naročito značajnim i važnim pitanjima iz djelokruga svog rada.

Ministarstvo je kontakt tačka nosiocima projekta u postupku donošenja odluke.