Zakon o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti

Ovim zakonom propisuje se zaštita stanovništva od zaraznih bolesti u Crnoj Gori, mjere za sprječavanje nastanka, rano otkrivanje, upozoravanje, praćenje, suzbijanje i iskorjenjivanje zaraznih bolesti, odgovor na ozbiljne prekogranične prijetnje zdravlju biološkog porijekla, sprovođenje javnozdravstvenih mjera i epidemiološkog nadzora, kao i druga pitanja od značaja za zaštitu stanovništva od zaraznih bolesti.

Zarazne bolesti su bolesti koje nastaju kao posljedica infekcije koja se prenosi sa lica na lice direktnim kontaktom sa zaraženim ili indirektnim izlaganjem vektoru, životinji, predmetu, proizvodu ili životnoj sredini ili razmjenom tjelesnih tečnosti kontaminiranih uzročnikom zaraze.

Zarazne bolesti od posebnog javnozdravstvenog značaja nad kojima se sprovodi epidemiološki nadzor i protiv kojih se primjenjuju mjere sprječavanja i suzbijanja zaraznih bolesti, su:

1) bolesti koje dovode ili mogu da dovedu do značajnog obolijevanja i/ili do smrtnog ishoda, a posebno one za čiju prevenciju je potrebna šira koordinacija aktivnosti;

2) bolesti gdje razmjena informacija može da obezbijedi rano upozoravanje o prijetnji po zdravlje stanovništva;

3) rijetke i ozbiljne zarazne bolesti, koje nijesu prepoznate u Crnoj Gori, a za koje

grupisanje podataka može ukazati na faktore odgovorne za njihovu pojavu;

4) bolesti za koje postoje djelotvorne mjere sprječavanja u cilju dobrobiti stanovništva;

5) bolesti kod kojih poređenje učestalosti sa drugim sredinama može doprinijeti procjeni i unapređenju programa zaštite stanovništva od zaraznih bolesti.

Listu zaraznih bolesti nad kojima se sprovodi epidemiološki nadzor i protiv kojih se primjenjuju mjere sprječavanja i suzbijanja zaraznih bolesti, na predlog Instituta za javno zdravlje Crne Gore (u daljem tekstu: Institut), utvrđuje organ državne uprave nadležan za poslove zdravlja (u daljem tekstu: Ministarstvo).

Ako se pojavi zarazna bolest koja nije navedena u Listi zaraznih bolesti, a koja u većoj mjeri može da ugrozi zdravlje stanovništva, Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada), na predlog Ministarstva, može odlučiti da se za zaštitu stanovništva od te bolesti primjenjuju sve ili pojedine mjere predviđene ovim zakonom, druge mjere za zaštitu stanovništva od zaraznih bolesti i ostale mjere koje priroda te bolesti nalaže, kao i mjere propisane međunarodnim zdravstvenim i sanitarnim konvencijama i drugim međunarodnim aktima.

Predlog iz stava 2 ovog člana Ministarstvo sačinjava na osnovu mišljenja Instituta koje sadrži naziv bolesti, mjere za sprječavanje i suzbijanje te bolesti, način njihovog sprovođenja i sredstva neophodna za sprovođenje tih mjera.

Odluka iz stava 2 ovog člana objavljuje se u "Službenom listu Crne Gore".

Epidemiološki nadzor predstavlja stalno ili vanredno organizovano sistematsko prikupljanje podataka o zaraznim bolestima, infekcijama povezanim sa pružanjem zdravstvene zaštite u zdravstvenim ustanovama i drugim subjektima koji pružaju zdravstvenu zaštitu, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zdravstvena zaštita (u daljem tekstu: bolničke infekcije), antimikrobnom rezistencijom (AMR), faktorima koji doprinose njihovom nastanku i prenošenju, efektima mjera za njihovo sprječavanje i suzbijanje, obradu, analizu i tumačenje prikupljenih podataka, kao i upućivanje povratne informacije učesnicima u prikupljanju podataka, informisanje stručne i druge javnosti u cilju njihovog sprječavanja i suzbijanja.

Epidemiološki nadzor sprovodi se u skladu sa definicijama slučaja, preporukama Evropskog centra za sprječavanje i suzbijanje bolesti (u daljem tekstu: ECDC) i Svjetske zdravstvene organizacije (u daljem tekstu: SZO).

Definicije slučajeva zaraznih bolesti utvrđenih Listom zaraznih bolesti, uključuju kliničke, laboratorijske i epidemiološke kriterijume.

Pored kriterijuma iz stava 2 ovog člana, definicije slučajeva zaraznih bolesti uključuju i klasifikaciju slučajeva kao: „mogući“, „suspektni“, „vjerovatni“ i „potvrđeni“.

Definicije slučajeva zaraznih bolesti, kao i vrste i metode epidemiološkog nadzora, na predlog Instituta, propisuje Ministarstvo.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeće značenje:

1) uzročnik zarazne bolesti je patogeni mikroorganizam, njegov toksični produkt ili prion;

2) kontakt je lice koje je bilo izloženo slučaju zarazne bolesti, životinji ili zagađenoj životnoj sredini na takav način da je postojala mogućnost infekcije;

3) bolnička infekcija je infekcija pacijenta ili zaposlenih u zdravstvenoj ustanovi ili ustanovi socijalne i dječije zaštite u kojoj se obavlja zdravstvena djelatnost, nastala u vezi sa zdravstvenim procedurama, liječenjem ili drugim postupcima, a kao rezultat reakcije organizma na prisustvo uzročnika zarazne bolesti, koja nije bila prisutna niti je pacijent bio u inkubaciji prilikom prijema na liječenje;

4) rezervoar infekcije je svako lice, životinja, insekt ili drugi zglavkar, biljka, zemljište, voda ili supstanca, kao i njihova kombinacija, u kojoj uzročnik zarazne bolesti normalno živi i razmnožava se, od koga mu primarno zavisi preživljavanje i gdje se razmnožava na takav način da se može prenijeti na osjetljivo lice;

5) izvor infekcije je lice, životinja, stvar ili supstanca sa koje se uzročnik prenosi na osjetljivo lice;

6) nosilac uzročnika zarazne bolesti je lice ili životinja koja nosi uzročnike zarazne bolesti, a nema prisutne simptome i znakove bolesti i predstavlja rezervoar infekcije;

7) vektor je živi organizam, najčešće artropod poput komarca, krpelja ili buve, koji prenosi infektivni agens sa čovjeka na čovjeka, ili sa životinje na čovjeka;

8) sprječavanje pojave zarazne bolesti podrazumijeva skup mjera koje se kontinuirano sprovode u cilju predupređivanja infekcije, odnosno zarazne bolesti;

9) suzbijanje zarazne bolesti podrazumijeva skup mjera koje se sprovode protiv već prisutne zarazne bolesti, u cilju liječenja oboljelih i smanjenja njene učestalosti;

10) odstranjivanje (eliminacija) određene zarazne bolesti je odsustvo klinički ispoljene bolesti na određenoj teritoriji u uslovima postojanja agensa, uz sprovođenje nadzora radi otkrivanja unosa te zarazne bolesti iz drugih zemalja i mjera radi sprječavanja njenog prenošenja;

11) iskorjenjivanje (eradikacija) određene zarazne bolesti je potpuno odsustvo bolesti i prouzrokovača te bolesti na određenoj teritoriji uz sprovođenje nadzora radi otkrivanja unosa iz drugih zemalja;

12) epidemija zarazne bolesti je obolijevanje od zarazne bolesti neuobičajeno po broju slučajeva, vremenu, mjestu i zahvaćenoj populaciji ili neuobičajeno povećanje broja oboljelih sa komplikacijama ili smrtnim ishodom, kao i pojava dva ili više međusobno povezanih slučajeva zarazne bolesti koja se nikada ili više godina nije pojavljivala na jednom području ili pojava većeg broja oboljenja čiji je uzročnik nepoznat, a prati ih febrilno stanje;

13) epidemija zarazne bolesti od većeg epidemiološkog značaja označava pojavu teških kliničkih oblika zaraznih bolesti i/ili smrti od zarazne bolesti, pri čemu postoji opasnost od nastanka težih ekonomskih i društvenih posljedica, prekograničnog prenošenja bolesti, kao i ponovna pojava slučajeva odstranjene ili iskorijenjene zarazne bolesti;

14)pandemija zarazne bolesti je obolijevanje od zarazne bolesti koja prelazi državne granice i širi se na veći dio svijeta ili svijet u cjelini, ugrožavajući ljude u svim zahvaćenim područjima;

15)zaraženo područje je područje na kojem postoji jedan ili više rezervoara, odnosno izvora uzročnika zarazne bolesti i uslovi za širenje te zarazne bolesti;

16)ugroženo područje je područje na koje se sa zaraženog područja može prenijeti zarazna bolest i na kojem postoje uslovi za širenje te zarazne bolesti;

17)ozbiljna prekogranična prijetnja zdravlju je po život opasna ili na drugi način ozbiljna opasnost po zdravlje biološkog, hemijskog, ekološkog ili nepoznatog porijekla koja se širi ili podrazumijeva značajan rizik od prekograničnog širenja i koja može da zahtijeva koordinirano međunarodno reagovanje kako bi se osigurao visok nivo zaštite zdravlja stanovništva;

18)praćenje je kontinuirano posmatranje, otkrivanje ili ispitivanje promjena situacije koje podrazumijeva sistematično prikupljanje podataka i analizu određenih pokazatelja koji se odnose na ozbiljne prekogranične prijetnje zdravlju;

19)zdravstveni nadzor predstavlja mjeru kojom se licima koja dolaze sa područja u kojima ima karantinskih oboljenja, kolere i dr. oboljenja koja odredi nadležni organ državne uprave, nalaže svakodnevno javljanje odgovarajućoj zdravstvenoj ustanovi u cilju praćenja zdravstvenog stanja bez ograničavanja slobode kretanja;

20)traženje kontakata podrazumijeva mjere koje se sprovode kako bi se našla lica koja su u riziku od razvijanja bolesti ili su već razvila bolest;

21)karantin predstavlja mjeru kojom se ograničava sloboda kretanja i utvrđuju obavezni zdravstveni pregledi zdravim licima koja su bila ili za koja postoji sumnja da su bila u kontaktu sa licima koja su oboljela ili se sumnja da su oboljela od karantinskih bolesti i može da se sprovodi u objektima za stanovanje ili u objektima određenim za stavljanje u karantin;

22)institucionalni karantin je mjera kada se karantin sprovodi u za to određenoj instituciji;

23)kućni karantin je mjera kada se karantin sprovodi u objektu stanovanja lica;

24)karantinske bolesti su posebno opasne zarazne bolesti čiji se uzročnici prenose vazduhom i/ili kontaktom i/ili putem vektora i koje imaju visoku stopu smrtnosti, odnosno koje predstavljaju veliku opasnost po zdravlje stanovništva, zbog čega se u slučaju njihove pojave ili sumnje na njihovu pojavu primjenjuju mjere karantina i striktne izolacije (kuga, velike boginje, hemoragične groznice osim hemoragične groznice sa bubrežnim sindromom, kao i druge zarazne bolesti koje utvrdi Ministarstvo);

25)izolacija podrazumijeva način izdvajanja inficiranih lica tokom perioda zaraznosti na takav način i pod takvim uslovima da se spriječi ili ograniči direktni, odnosno indirektni prenos uzročnika zarazne bolesti sa inficiranog, odnosno oboljelog lica ili životinje na osjetljivo lice;

26)kućna izolacija podrazumijeva smještaj inficiranih lica koja imaju blage simptome bolesti tokom perioda zaraznosti i lica za koja se sumnja da boluju od zarazne bolesti u porodičnom smještaju;

27)institucionalna izolacija je mjera izolacije koja se sprovodi u institucijama, odnosno zdravstvenim ustanovama;

28)prevoz za sopstvene potrebe je prevoz u drumskom saobraćaju koji u nekomercijalne svrhe, obavljaju pravna lica, preduzetnici ili fizička lica, radi zadovoljavanja proizvodnih ili uslužnih potreba u okviru svoje djelatnosti;

29)striktna izolacija je vrsta izolacije koja se primjenjuje u odnosu na lica koja su inficirana ili oboljela ili se sumnja da su inficirana ili oboljela od uzročnika zarazne bolesti koji izaziva visoku smrtnost kod ljudi i može lako da se prenosi vazduhom i

kontaktom;

30)zoonoza podrazumijeva zaraznu bolest koja pod prirodnim uslovima, može da se prenosi sa životinja (kičmenjaka) na čovjeka;

31)zdravstvena edukacija podrazumijeva proces pomoću koga pojedinci i grupe lica uče da se ponašaju na način usmjeren ka unapređenju i održavanju zdravlja, kao i sprječavanju i suzbijanju zaraznih bolesti;

32)javnozdravstvena mjera je odluka ili aktivnost koja ima za cilj sprječavanje, praćenje ili kontrolu širenja bolesti ili zaraze, suzbijanje ozbiljnih rizika ili ublažavanje njihovog uticaja na zdravlje stanovništva;

33)imunoprofilaksa podrazumijeva mjeru zaštite osjetljivih lica od zaraznih bolesti davanjem vakcina i/ili imunoglobulina humanog porijekla, imunobioloških preparata koji sadrže specifična antitijela i monoklonska antitijela;

34)hemioprofilaksa je davanje ljekova zdravim licima u cilju sprječavanja nastanka zarazne bolesti;

35)dezinfekcija u širem smislu predstavlja skup postupaka kojima se efikasno uklanjaju, onesposobljavaju ili uništavaju mikroorganizmi u mjeri u kojoj nijesu sposobni da izazovu infekciju, a dezinfekcija u užem smislu predstavlja smanjenje broja mikroorganizama ispod infektivne doze, odnosno uništavanje ili slabljenje patogenih mikroorganizama;

36)‐jedno zdravlje‐ znači višesektorski pristup kojim se priznaje da je zdravlje ljudi povezano sa zdravljem životinja i sa životnom sredinom i da se djelovanjima za borbu protiv prijetnji zdravlju moraju uzimati u obzir ta tri faktora;

37)dezinsekcija je skup mjera za uništavanje insekata i drugih zglavkara koji mogu da prenose uzročnike zarazne bolesti;

38)deratizacija je skup mjera za uništavanje glodara koji mogu da prenose uzročnike zarazne bolesti;

39)objekti pod sanitarnim nadzorom su objekti u kojima se obavlja zdravstvena djelatnost, djelatnost proizvodnje i prometa ljekova, medicinskih sredstava, kozmetičkih proizvoda, predmeta opšte upotrebe, objekti u kojima se obavlja djelatnost rukovanja hranom u svim fazama proizvodnje, prerade i distribucije hrane, objekti u kojima se obavlja djelatnost javnog snabdijevanja stanovništva vodom za piće, djelatnost pružanja usluga njege i uljepšavanja lica i tijela i nemedicinskih intervencija kojima je moguće narušavanje integriteta kože, kao i unošenje boja i stranih tijela u kožu i sluznice, turistička i ugostiteljska djelatnost, vaspitno-obrazovna djelatnost i organizuje kolektivni smještaj djece, odraslih i starih lica, djelatnost kulture, fizičke kulture, sporta i rekreacije, javnog saobraćaja i druge djelatnosti u skladu sa zakonom;

40)zatvorena javna mjesta predstavljaju prostore namijenjene zajedničkom boravku ljudi, a obuhvataju prostore u kojima se obavlja vaspitno-obrazovna djelatnost, održavaju kulturne, zabavne, sportske i druge manifestacije, priredbe i takmičenja i drugi organizovani skupovi;

41)otvorena javna mjesta predstavljaju javnu površinu i otvorenu površinu ispred objekata u kojima se obavljaju privredne i/ili uslužne djelatnosti od javnog interesa, vaspitno-obrazovna djelatnost, održavaju kulturne, zabavne, sportske i druge manifestacije, priredbe i takmičenja i drugi organizovani skupovi;

42)sanitarno-tehnički i higijenski uslovi su uslovi koje treba da ispune objekti (prostorije, postrojenja, uređaji, namještaj, oprema i pribor) i namjenska prevozna sredstva, radi zaštite zdravlja stanovništva, u skladu sa zakonom;

43)predmeti opšte upotrebe su igračke i predmeti namijenjeni djeci i odojčadi, kozmetički proizvodi, kozmetički proizvodi sa posebnom namjenom ili ambalaža za pakovanje ovih proizvoda, predmeti koji u neposrednoj upotrebi dolaze u kontakt sa

kožom ili sluzokožom, kao i predmeti za ukrašavanje lica i tijela;

44)WASH PLAN (Water, sanitation and hygiene) je plan koji koji moraju imati zdravstvene i vaspitno-obrazovne ustanove koji obuhvata plan obezbjeđivanja i praćenja vodosnabdijevanja, sanitacije i higijene kao i upravljanja otpadom u zdravstvenim ustanovama, radi sprječavanja bolničkih infekcija.

Zaštita stanovništva od zaraznih bolesti je organizovana i sveukupna djelatnost, koja se sprovodi radi sprječavanja i suzbijanja zaraznih bolesti, kao i radi odstranjivanja i iskorjenjivanja određenih zaraznih bolesti.

Zaštita stanovništva od zaraznih bolesti obuhvata planiranje, programiranje, organizovanje, sprovođenje i nadzor nad sprovođenjem mjera za sprječavanje, suzbijanje, odstranjivanje i iskorjenjivanje zaraznih bolesti, kao i obezbjeđivanje materijalnih i drugih sredstava za zaštitu stanovništva od zaraznih bolesti i ima prioritet u odnosu na druge mjere zdravstvene zaštite.

Svako ima pravo na zaštitu od zaraznih bolesti i bolničkih infekcija, kao i obavezu da štiti svoje zdravlje i zdravlje drugih lica od tih bolesti.

Zdravstvene ustanove, pravna lica i građani dužni su da sarađuju sa organima državne uprave, kao i sa zdravstvenim ustanovama koje imaju organizovanu higijensko-epidemiološku službu (u daljem tekstu: nadležne zdravstvene ustanove) i da im omoguće da obavljaju propisane preglede, uzimanje potrebnog materijala i sprovođenje drugih mjera za zaštitu stanovništva od zaraznih bolesti i bolničkih infekcija.

Međunarodne obaveze u vezi sa sprječavanjem, suzbijanjem, odstranjivanjem i iskorjenjivanjem zaraznih bolesti utvrđenih Listom zaraznih bolesti, kao i ozbiljne prekogranične prijetnje zdravlju, izvršavaju se u skladu sa međunarodnim zdravstvenim propisima, programima SZO i drugim međunarodnim aktima.

Obaveze iz stava 1 ovog člana obuhvataju i održavanje statusa države slobodne od pojedinih zaraznih bolesti sa Liste zaraznih bolesti u slučaju kada je sprovedeno iskorjenjivanje te bolesti i kada nema pojave slučajeva te bolesti, po pravilu, duže od tri godine uzastopno.

Sve do globalnog iskorjenjivanja zarazne bolesti, dok postoji opasnost od unošenja i širenja te bolesti moraju se primjenjivati kontrolne i preventivne mjere koje treba da obezbijede da, i u slučaju unošenja zarazne bolesti u državu, ne bude masovnog obolijevanja.

Priznavanje kao i praćenje održavanja statusa države slobodne od pojedinih zaraznih bolesti vrši SZO, na osnovu ispunjenosti kriterijuma i preporuka te organizacije.

Radi utvrđivanja stručnih stavova o očuvanju i unapređenju zdravlja, sprječavanju i otkrivanju zaraznih bolesti, liječenju i zdravstvenoj njezi, kao i radi unapređenja i razvoja organizacije zdravstvene službe koja se bavi prevencijom, suzbijanjem i liječenjem zaraznih bolesti, bolničkim infekcijama podrškom oboljelim zasnovanom na

dokazima i međunarodnim preporukama, Ministarstvo, na predlog Instituta, obrazuje Komisiju za zaštitu stanovništva od zaraznih bolesti (u daljem tekstu: Komisija).

Komisija razmatra aktuelnu epidemiološku situaciju zaraznih bolesti u Crnoj Gori, na osnovu izvještaja Instituta, uspješnosti realizovanih aktivnosti i daje preporuke i zaključke za unaprjeđenje zaštite stanovništva od zaraznih bolesti.

Komisiju čine: jedan predstavnik Ministarstva, tri doktora medicine specijaliste epidemiologije, jedan doktor specijalista infektologije, jedan doktor specijalista mikrobiologije, jedan doktor specijalista higijene, jedan doktor specijalista pedijatrije, jedan doktor specijalista pulmologije ili pneumoftiziologije, jedan sanitarni inspektor, tri predstavnika organa uprave nadležnog za poslove bezbjednosti hrane, veterine i fitosanitarne poslove i jedan predstavnik organa državne uprave nadležnog za zaštitu životne sredine.

Na predlog Komisije, u njenom radu mogu da učestvuju i drugi eksperti za sprovođenje prevencije, kontrole, odstranjivanja i/ili iskorjenjivanja pojedinih zaraznih bolesti.

Način rada i odlučivanja Komisije uređuje se poslovnikom.

Na osnovu preporuka Komisije, sprovode se sljedeće aktivnosti:

1) iskorjenjivanje i održavanje statusa države slobodne od dječje paralize;

2) odstranjivanje malih boginja, rubele;

3) prevencija kongenitalnog rubela sindroma;

4) prevencija i kontrola zaraznih bolesti sa Liste zaraznih bolesti;

5) donošenje programa za prevenciju i kontrolu pojedinih zaraznih bolesti od većeg epidemiološkog značaja;

6) unapređenje prevencije i kontrole zaraznih bolesti koje se prenose između ljudi, sa životinja i uticajem životne sredine („jedno zdravlje“).

Ministarstvo, na predlog Instituta i na osnovu preporuka Komisije, donosi trogodišnji ili petogodišnji plan i program za odstranjivanje, iskorjenjivanje i održavanje statusa države slobodne od pojedinih zaraznih bolesti, u skladu sa epidemiološkom situacijom.

Plan i program iz stava 1 ovog člana objavljuje se u "Službenom listu Crne Gore".

Radi izvršavanja međunarodnih obaveza u vezi sa sprječavanjem, suzbijanjem, odstranjivanjem i iskorjenjivanjem pojedinih zaraznih bolesti Ministarstvo, na predlog Instituta, obrazuje Nezavisno stručno tijelo (u daljem tekstu: Stručno tijelo) za verifikaciju sprovedenih aktivnosti na odstranjivanju i iskorjenjivanju pojedinih zaraznih bolesti na teritoriji Crne Gore.

Stručno tijelo čine tri člana od kojih najmanje dva moraju biti specijalisti epidemiologije.

Članovi Stručnog tijela ne mogu biti lica koja učestvuju u pripremi i sprovođenju programa za odstranjivanje i/ili iskorjenjivanje zaraznih bolesti u Crnoj Gori.

Način rada i odlučivanja Stručnog tijela uređuje se poslovnikom tog tijela.

Zadatak Stručnog tijela je da analizira godišnje izvještaje Instituta o kretanju zaraznih bolesti i izvještaje o sprovedenim imunizacijama protiv pojedinih zaraznih bolesti (dječja paraliza, morbili, rubela) i da na osnovu dobijenih podataka sačini procjenu statusa eliminacije i/ili iskorjenjivanja pojedinih zaraznih bolesti.

Procjenu iz stava 1 ovog člana, Stručno tijelo dostavlja Ministarstvu i Institutu, radi dostavljanja SZO i drugim relevantnim međunarodnim tijelima, u skladu sa obavezama koje je Crna Gora preuzela i preporukama SZO, Evropske komisije i ECDC, za:

1) iskorjenjivanje dječje paralize (poliomijelitisa) i održavanje statusa države slobodne od ove bolesti;

2) eliminaciju morbila i rubele;

3) sprječavanje kongenitalnog rubela sindroma i drugih zaraznih bolesti;

4) eliminaciju i/ili sprječavanje drugih zaraznih bolesti u skladu sa međunarodnim preporukama.

Institut, zdravstvene ustanove i drugi subjekti koji pružaju zdravstvenu zaštitu, dužni su da dostavljaju sve relevantne informacije i podatke od značaja za praćenje procesa eliminacije i iskorjenjivanja zaraznih bolesti u Crnoj Gori.