Zakon o zaštitniku/ci ljudskih prava i sloboda Crne Gore

Ovim zakonom uređuju se nadležnost, ovlašćenja, način rada i postupanje Zaštitnika/ce ljudskih prava i sloboda Crne Gore (u daljem tekstu: Zaštitnik/ca) kao samostalnog i nezavisnog organa u zaštiti i promociji ljudskih prava i sloboda zajemčenih Ustavom, zakonom, potvrđenim međunarodnim ugovorima o ljudskim pravima i opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, kao i druga pitanja od značaja za rad Zaštitnika/ce.

Zaštitnik/ca samostalno i nezavisno, na načelima ustavnosti i zakonitosti, pravde i pravičnosti, etičnosti, javnosti rada, efikasnosti, nepristrasnosti, povjerljivosti postupanja, zaštite privatnosti i tajnosti podataka i dužne pažnje u odnosu na ranjive grupe posebno izložene riziku, vrši promociju, djeluje preventivno i preduzima mjere za zaštitu ljudskih prava i sloboda, kada su povrijeđena aktom, radnjom (činjenjem ili propuštanjem obaveze da djeluju) državnih organa, organa državne uprave, organa lokalne samouprave ili lokalne uprave, javnih ustanova, javnih službi, pravnih i fizičkih lica kada, u skladu sa zakonom, vrše javna ovlašćenja, obavljaju poslove od javnog interesa, pružaju javne usluge ili usluge od opšteg interesa, drugih nosilaca javnih ovlašćenja, pravnih lica sa većinskim udjelom države i/ili Glavnog grada, Prijestonice ili opštine u njihovom vlasništvu (u daljem tekstu: organi), kao i kada je postupanje Zaštitnika/ce prema fizičkim i pravnim licima propisano ovim ili posebnim zakonom.

Zaštitnik/ca nema ovlašćenja u odnosu na rad sudova, osim u slučajevima utvrđenim ovim zakonom.

Zabranjen je uticaj na rad i odlučivanje Zaštitnika/ce.

Zaštitnik/ca vrši promociju ljudskih prava i sloboda u cilju njihove opšte zaštite sprovođenjem aktivnosti radi unapređenja ljudskih prava i sloboda, praćenjem stanja u toj oblasti i ukazivanjem na potrebu njihove zaštite, obavljanjem istraživačkih i analitičkih poslova, aktivnim podsticanjem i održavanjem saradnje sa organizacijama civilnog društva, međunarodnim organizacijama, akademskim i naučnoistraživačkim institucijama i iniciranjem usklađivanja zakonodavstva sa međunarodnim i evropskim standardima, upućivanjem na njihovu primjenu i vršenjem drugih poslova u cilju promocije, zaštite, edukacije i podizanja svijesti javnosti o značaju unapređenja ljudskih prava i sloboda.

Sjedište Zaštitnika/ce je u Glavnom gradu Podgorica.

Službene prostorije Zaštitnika/ce moraju biti odvojene od drugih organa, dostupne najširem krugu građana/ki, a strankama se mora obezbijediti nesmetan i olakšan pristup, naročito licima sa invaliditetom.

Službene prostorije Zaštitnika/ce moraju biti tehnički prilagođene tako da obezbijede povjerljivost posjeta, zaštitu identiteta i sigurnost stranaka i zaposlenih.

Zaštitnik/ca može organizovati dane Zaštitnika/ce van svog sjedišta, radi obavljanja poslova iz svoje nadležnosti, uključujući prijem stranaka, primanje pritužbi zbog povrede ljudskih prava i sloboda, promociju ljudskih prava i sloboda i posjete organima od značaja za ostvarivanje i zaštitu ljudskih prava i sloboda u lokalnim zajednicama.

Rad Zaštitnika/ce je javan, ako zakonom nije drugačije određeno.

Zaštitnika/cu imenuje Skupština Crne Gore (u daljem tekstu: Skupština) na predlog Predsjednika/ce Crne Gore, na period od šest godina, u skladu sa Ustavom, a isto lice može biti imenovano za Zaštitnika/cu najviše dva puta.

Za Zaštitnika/cu može se imenovati lice koje je crnogorski/a državljanin/ka, ima najmanje VII1 nivo kvalifikacije obrazovanja i najmanje 15 godina radnog iskustva u tom nivou kvalifikacije obrazovanja, od čega najmanje deset godina iskustva u oblasti zaštite ljudskih prava i sloboda, koje nije osuđivano za krivično djelo koje ga čini nedostojnim za obavljanje funkcije i protiv koga se ne vodi krivični postupak za krivično djelo za koje se gonjenje preduzima po službenoj dužnosti, kao i koje ima visok lični i profesionalni integritet.

Postupak za imenovanje Zaštitnika/ce otpočinje najkasnije 90 dana prije isteka mandata Zaštitnika/ce.

Izuzetno od stava 1 ovog člana, ako Zaštitniku/ci prestane funkcija iz drugog razloga u skladu sa ovim zakonom, postupak imenovanja Zaštitnika/ce otpočeće najkasnije 30 dana nakon utvrđivanja razloga za prestanak funkcije.

Radi predlaganja kandidata/kinje Zaštitnika/ce, Predsjednik/ca Crne Gore objavljuje javni poziv za prijavljivanje kandidata/kinja za Zaštitnika/cu i javni poziv za kandidate/kinje za članove/ice komisije iz stava 3 ovog člana, koji traju najmanje 20 dana.

Javni pozivi iz stava 1 ovog člana objavljuju se na službenoj internet stranici Predsjednika/ce Crne Gore i u jednom dnevnom štampanom mediju koji se distribuira na teritoriji cijele Crne Gore.

Nakon isteka roka iz stava 1 ovog člana, Predsjednik/ca Crne Gore obrazuje komisiju od tri člana/ice za provjeru ispunjenosti uslova iz člana 6 ovog zakona.

Članove/ice komisije iz stava 3 ovog člana određuju predstavnici/e civilnog društva, Tužilačkog savjeta i Sudskog savjeta, tako što svaki od njih imenuje po jednog/u člana/icu.

Ako po isteku roka iz stava 1 ovog člana nije određen/a nijedan/na kandidat/kinja iz civilnog društva, kandidata/kinju određuje Crnogorska akademija nauka i umjetnosti.

Za člana/icu komisije iz stava 3 ovog člana može biti određeno lice koje ima najmanje VIII1 nivo kvalifikacije obrazovanja i najmanje šest godina radnog iskustva na poslovima u oblasti društvenih nauka.

Prilikom određivanja članova/ica komisije iz stava 3 ovog člana posebno se cijeni iskustvo u oblasti pravnih nauka, kao i u oblasti promocije i zaštite ljudskih prava i sloboda u trajanju od najmanje tri godine.

Za člana/icu komisije iz stava 3 ovog člana ne može biti određeno lice koje je kandidat/kinja za Zaštitnika/cu, niti lice kod kojeg postoje okolnosti koje dovode u sumnju njegovu nepristrasnost.

Komisija iz stava 3 ovog člana provjerava ispunjenost uslova iz člana 6 ovog zakona na osnovu podnijete dokumentacije i podataka iz službenih evidencija.

Komisija iz stava 3 ovog člana, nakon sprovedenog postupka provjere ispunjenosti uslova, utvrđuje listu najboljih kandidata/kinja koji/e ispunjavaju uslove za imenovanje i dostavlja je Predsjedniku/ci Crne Gore.

Ocjenu visokog ličnog i profesionalnog integriteta kandidata/kinje vrši Predsjednik/ca Crne Gore u postupku iz člana 9 ovog zakona.

Nakon dobijanja liste iz člana 8 stav 10 ovog zakona, Predsjednik/ca Crne Gore na službenoj internet stranici objavljuje tu listu i obavlja konsultacije sa organizacijama civilnog društva i drugim nezavisnim organizacijama i institucijama čija je djelatnost povezana sa zaštitom i promocijom ljudskih prava i sloboda.

Radi obavljanja konsultacija iz stava 1 ovog člana Predsjednik/ca Crne Gore na službenoj internet stranici objavljuje javne pozive, vodeći računa da se omogući učešće što šireg kruga organizacija civilnog društva, kao i nezavisnih institucija, predstavnika/ca akademske i stručne javnosti, a posebno organizacija koje zastupaju prava i interese ranjivih grupa, čija je oblast djelovanja unapređenje, zaštita i promocija ljudskih prava i sloboda različitih društvenih grupa.

Nakon obavljenih konsultacija iz stava 1 ovog člana, Predsjednik/ca Crne Gore sačinjava izvještaj o sprovedenim konsultacijama, koji sadrži podatke o učesnicima/ama konsultacija i sažet prikaz relevantnih mišljenja, stavova i obrazloženih primjedbi iznesenih u odnosu na kandidate/kinje, uz poštovanje propisa kojima se uređuje zaštita podataka o ličnosti, i objavljuje ga na službenoj internet stranici Predsjednika/ce Crne Gore.

Mišljenja, stavovi i primjedbe iz stava 3 ovog člana uzimaju se u obzir na odgovarajući način od strane Predsjednika/ce Crne Gore.

Nakon objavljivanja izvještaja iz stava 3 ovog člana, Predsjednik/ca Crne Gore obavlja razgovor sa kandidatima/kinjama koji/e ispunjavaju uslove za imenovanje, koji je otvoren za javnost.

Nakon obavljenog razgovora iz stava 5 ovog člana, Predsjednik/ca Crne Gore obrazloženi predlog za imenovanje Zaštitnika/ce dostavlja Skupštini, u roku od 30 dana od dana utvrđivanja liste kandidata/kinja.

Prilikom utvrđivanja predloga iz stava 6 ovog člana, Predsjednik/ca Crne Gore naročito cijeni profesionalno iskustvo i rezultate rada u oblasti zaštite ljudskih prava i sloboda, nezavisnost, nepristrasnost, lični i profesionalni integritet, moralni autoritet, kao i sposobnost kandidata/kinje da doprinese djelotvornom, nezavisnom i pluralističkom radu Zaštitnika/ce.

Prilikom utvrđivanja predloga iz stava 6 ovog člana, Predsjednik/ca naročito će uzeti u obzir izvještaj iz stava 3 ovog člana.

Predlog iz stava 6 ovog člana mora biti obrazložen na način kojim se ukazuje na to kako su objektivni i mjerljivi kriterijumi iz stava 7 ovog člana primijenjeni prilikom ocjene kandidata/kinja sa kojima je obavljen razgovor i zbog čega je predloženi/a kandidat/kinja ocijenjen/a kao najpogodniji/a za funkciju Zaštitnika/ce, a obrazloženje sadrži i objektivne i mjerljive kriterijume na osnovu kojih je kandidat/kinja predložen/a, kao i sažet prikaz relevantnih mišljenja, stavova i primjedbi iznesenih tokom konsultacija.

Ako Skupština ne imenuje predloženog/u kandidata/kinju, Predsjednik/ca Crne Gore može predložiti drugog/u kandidata/kinju sa liste iz člana 8 stav 10 ovog zakona.

Zaštitnik/ca ima četiri zamjenika/ce.

Zamjenika/cu Zaštitnika/ce (u daljem tekstu: zamjenik/ca) imenuje Skupština, na predlog Zaštitnika/ce.

Zamjenik/ca se imenuje na period od šest godina i isto lice može biti imenovano najviše dva puta.

Za zamjenika/cu može se imenovati lice koje je crnogorski/a državljanin/ka i ima najmanje VII1 nivo kvalifikacije obrazovanja, najmanje deset godina radnog iskustva u tom nivou kvalifikacije obrazovanja, od čega najmanje sedam godina iskustva u oblasti zaštite ljudskih prava i sloboda, koje nije osuđivano za krivično djelo koje ga čini nedostojnim za obavljanje funkcije i protiv koga se ne vodi krivični postupak za krivično djelo koje ga čini nedostojnim za obavljanje funkcije, kao i koje ima visok lični i profesionalni integritet.

Radi utvrđivanja predloga kandidata/kinje za zamjenika/cu, Zaštitnik/ca objavljuje javni poziv za prijavljivanje kandidata/kinja za zamjenika/cu iz oblasti djelokruga rada Zaštitnika/ce za koju se vrši imenovanje, koji ne može trajati kraće od 20 dana.

Javni poziv iz stava 1 ovog člana objavljuje se na službenoj internet stranici Zaštitnika/ce i u jednom dnevnom štampanom mediju koji se distribuira na teritoriji cijele Crne Gore.

Prilikom sprovođenja postupka predlaganja kandidata/kinja za zamjenika/cu, Zaštitnik/ca obavlja intervju sa prijavljenim kandidatima/kinjama koji/e ispunjavaju uslove za imenovanje.

Nakon obavljenog intervjua iz stava 1 ovog člana, Zaštitnik/ca dostavlja obrazloženi predlog za imenovanje zamjenika/ce Skupštini, u roku od 30 dana od dana isteka roka za prijavljivanje kandidata/kinja.

Prilikom predlaganja kandidata/kinje za zamjenika/cu vodi se računa o profesionalnom iskustvu u oblasti iz djelokruga rada Zaštitnika/ce za koju se zamjenik/ca imenuje, odnosno o specijalizovanosti kandidata/kinje za oblast za koju se imenuje, i to:

— zaštite načela vladavine prava, načela dobre uprave i zaštite ljudskih prava i sloboda u pravosudnim i upravnim postupcima;

— prevencije kršenja prava lica i zaštite od mučenja i drugih oblika surovog, nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja;

— zaštite i promocije prava djeteta i prava mladih do navršenih 18 godina života;

— zaštite jednakosti i zabrane diskriminacije, zaštite prava lica sa invaliditetom, prava pripadnika/ca manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica, ostvarivanja rodne ravnopravnosti i zaštite prava lica različite seksualne orijentacije.

Zaštitnik/ca i zamjenik/ca prije stupanja na funkciju polažu zakletvu koja glasi: „Zaklinjem se da ću štititi ljudska prava i slobode, u skladu sa Ustavom i zakonom, kao i potvrđenim međunarodnim ugovorima u oblasti ljudskih prava i da ću se pridržavati načela pravde i pravičnosti.”

Zaštitnik/ca polaže zakletvu pred Skupštinom, a zamjenik/ca pred predsjednikom/com Skupštine.

Mandat Zaštitnika/ce i zamjenika/ce počinje da teče od dana polaganja zakletve.