English
РусскийNa osnovu člana 46 stav 5 Zakona o postupanju prema maloljetnicima u krivičnom postupku („Službeni list CG”, br. 64/11, 1/18 i 64/26), Ministarstvo pravde donijelo je
Montenegro · Judiciary
Rulebook on the program and manner of conducting training for acquiring special knowledge in the field of children's rights and on the rules of procedure with minors as perpetrators of criminal offenses and children as participants in criminal proceedings
I. OSNOVNE ODREDBE
Predmet
Ovim pravilnikom propisuju se program i način sprovođenja obuke za sticanje posebnih znanja iz oblasti prava djeteta i o pravilima postupanja sa maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djecom kao učesnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: obuka), kao i obrazac sertifikata o završenoj obuci.
Upotreba rodno osjetljivog jezika
Izrazi koji se u ovom pravilniku koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.
Cilj obuke
Cilj obuke je sticanje i unapređenje stručnih znanja, praktičnih vještina i profesionalnih kompetencija državnih tužilaca za maloljetnike, policajaca za maloljetnike, sudija za maloljetnike i sudija vijeća za maloljetnike, advokata i zaposlenih u organu uprave nadležnom za izvršenje krivičnih sankcija koji su u kontaktu sa maloljetnicima (u daljem tekstu: učesnici obuke) potrebnih za postupanje prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djeci kao učesnicima u krivičnom postupku, u skladu sa međunarodnim i evropskim standardima o pravima djeteta i pravosuđu po mjeri djeteta, pravom Evropske unije i nacionalnim zakonodavstvom.
Program obuke
Obuku sprovodi Centar za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu (u daljem tekstu: Centar) u skladu sa programom obuke koji se zasniva na principima poštovanja prava djeteta, pravosuđa po mjeri djeteta, individualizovanog pristupa, multidisciplinarne i međuinstitucionalne saradnje i kontinuiranog profesionalnog usavršavanja.
Program obuke iz stava 1 ovog člana sastavni je dio ovog pravilnika (Prilog 1).
II. NAČIN SPROVOĐENJA OBUKE I IZDAVANJE SERTIFIKATA
Trajanje obuke
Obuka traje 40 sati i, po pravilu, realizuje se tokom pet radnih dana.
Raspored i dinamika realizacije obuke utvrđuju se u skladu sa sadržajem programa obuke, predviđenim metodama rada i metodologijom Centra.
Program se može realizovati u cjelini kao specijalizovana obuka, dok se pojedini moduli i tematske cjeline mogu koristiti i u okviru kontinuiranog stručnog usavršavanja, u skladu sa zakonom kojim se uređuje postupanje prema maloljetnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: zakon), aktima Centra i programima rada Centra.
Obuka se može organizovati kao neposredna, onlajn ili kombinovana obuka.
Struktura i metodologija programa obuke
Program obuke sastoji se od teorijskog i praktičnog dijela i zasniva se na kompetencijskom pristupu učenju.
Teorijski dio obuhvata sticanje i unapređenje stručnih znanja iz oblasti prava djeteta, međunarodnih i evropskih standarda, nacionalnog zakonodavstva i pravila postupanja prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djeci kao učesnicima u krivičnom postupku.
Praktični dio obuhvata analizu slučajeva iz prakse, praktične zadatke, simulacije, komunikacijske vježbe, igranje uloga, rad u grupama i druge interaktivne metode usmjerene na razvoj i primjenu profesionalnih kompetencija.
Sadržaj programa obuke
Program obuke obuhvata sljedeće module:
1) međunarodne i evropske standarde i nacionalni pravni okvir prava djeteta i pravosuđa po mjeri djeteta;
2) opšte principe Konvencije o pravima djeteta i njihovu primjenu u profesionalnom postupanju;
3) razvojne potrebe djeteta i procjenu individualnih okolnosti i potreba;
4) komunikaciju sa djecom u pravosudnom sistemu;
5) planiranje i sprovođenje postupka po mjeri djeteta;
6) postupanje prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela;
7) postupanje prema djeci kao žrtvama, oštećenima, svjedocima i drugim učesnicima u krivičnom postupku;
8) ulogu stručne službe i multisektorsku saradnju u ostvarivanju pravde po mjeri djeteta.
Predavači
Obuku izvode predavači Centra i druga lica koja posjeduju odgovarajuća stručna znanja, profesionalno iskustvo i kompetencije relevantne za sadržaj programa obuke.
U realizaciju pojedinih sadržaja mogu se uključiti stručnjaci iz oblasti prava djeteta, pravosuđa, psihologije, socijalnog rada, kriminalistike, medicine ili drugih relevantnih oblasti.
Prilikom određivanja predavača vodiće se računa o sadržaju pojedinih modula i potrebi za multidisciplinarnim pristupom.
Praćenje i procjena ostvarenosti ishoda učenja
Ostvarenost planiranih ishoda učenja prati se tokom sprovođenja obuke kroz cjelokupnu i završnu procjenu, radi praćenja razvoja profesionalnih kompetencija učesnika i unapređenja kvaliteta programa obuke.
Procjena ostvarenosti ishoda učenja može obuhvatiti:
1) početnu i završnu procjenu znanja i profesionalnih kompetencija;
2) procjenu praktične primjene stečenih kompetencija kroz praktične zadatke, studije slučaja i simulacije;
3) samoprocjenu učesnika;
4) strukturisanu povratnu informaciju predavača;
5) završne integrativne praktične aktivnosti.
Kvalitet realizacije programa obuke procjenjuje se i putem evaluacionih upitnika i drugih odgovarajućih metoda.
Pohađanje obuke
Pohađanje obuke podrazumijeva redovno prisustvo i aktivno učešće u obuci, izvršavanje praktičnih zadataka predviđenih programom i učešće u završnim integrativnim aktivnostima kroz koje se procjenjuje primjena stečenih profesionalnih kompetencija.
Bliži način praćenja i procjene ostvarenosti ishoda učenja utvrđuje se u skladu sa programom i metodologijom Centra.
Izdavanje i sadržaj sertifikata
Centar izdaje sertifikat o završenoj obuci učesniku obuke koji je pohađao obuku u skladu sa članom 10 ovog pravilnika.
Sertifikat o završenoj obuci izdaje se na obrascu koji sadrži:
1) Grb Crne Gore;
2) naziv: „CRNA GORA”;
3) naziv: „MINISTARSTVO PRAVDE”;
4) naziv: „CENTAR ZA OBUKU U SUDSTVU I DRŽAVNOM TUŽILAŠTVU”;
5) naziv: „SERTIFIKAT O ZAVRŠENOJ OBUCI ZA STICANJE POSEBNIH ZNANJA IZ OBLASTI PRAVA DJETETA I PRAVILA POSTUPANJA SA MALOLJETNICIMA KAO UČINIOCIMA KRIVIČNIH DJELA I DJECOM KAO UČESNICIMA U KRIVIČNOM POSTUPKU”;
6) mjesto za ime i prezime učesnika obuke;
7) datum završetka obuke;
8) podatak o trajanju obuke;
9) broj sertifikata;
10) mjesto izdavanja;
11) datum izdavanja;
12) mjesto za potpis ovlašćenog lica Centra za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu;
13) mjesto za pečat Centra za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu.
Obrazac iz stava 2 ovog člana sastavni je dio ovog pravilnika (Obrazac 1).
Praćenje i usklađivanje programa obuke
Rezultati evaluacije i utvrđene potrebe profesionalne prakse mogu predstavljati osnov za razvoj kontinuiranih, tematskih i profesionalno specifičnih obuka radi daljeg razvoja kompetencija pojedinih profesionalnih grupa, u skladu sa zakonom, aktima Centra i programima rada Centra.
III. ZAVRŠNA ODREDBA
Stupanje na snagu
Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore”.
Prilog 1
PROGRAM OBUKE U OBLASTI PRAVA DJETETA I O PRAVILIMA POSTUPANJA SA MALOLJETNICIMA KAO UČINIOCIMA KRIVIČNIH DJELA I DJECOM KAO UČESNICIMA U KRIVIČNOM POSTUPKU
SADRŽAJ
Napomene o terminologiji i jeziku................................................................................................102
1. Uvod.......................................................................................................................................... 103
2. Cilj i posebni ciljevi Programa................................................................................................ 104
3. Profesionalne kompetencije koje se razvijaju kroz Program.................................................. 105
3.1. Komponente profesionalnih kompetencija......................................................................... 105
3.2. Okvir ključnih profesionalnih kompetencija.......................................................................106
Primjena pravnog okvira i principa prava djeteta....................................................................... 106
Primjena prava djeteta u profesionalnom postupanju...............................................................106
Profesionalno odlučivanje i upravljanje predmetom...................................................................106
Komunikacijske kompetencije..................................................................................................107
Međuinstitucionalna i multidisciplinarna saradnja................................................................107
Saradnja sa roditeljima, starateljima i drugim licima od značaja za djete..................................107
Profesionalne i etičke kompetencije.........................................................................................108
Primjena okvira kompetencija...................................................................................................108
4. Ciljna grupa............................................................................................................................... 108
5. Organizacija i metodologija Programa........................................................................................ 109
5.1. Organizacija Programa......................................................................................................... 109
5.2. Metodološki pristup............................................................................................................. 109
5.3. Metode rada.......................................................................................................................... 110
5.4. Praćenje ostvarenosti ishoda učenja i evaluacija Programa.................................................. 110
5.5. Uloga predavača................................................................................................................... 111
6. Moduli.......................................................................................................................................... 111
6.1. Modul 1. Međunarodni i evropski standardi i nacionalni pravni okvir prava djeteta i pravosuđa po mjeri djeteta ..........................................................................................................111
Svrha modula........................................................................................................................... 111
Ishodi učenja............................................................................................................................ 111
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju...........................................................................111
Ključne teme............................................................................................................................ 112
Predložene praktične vježbe......................................................................................................114
Metode rada..............................................................................................................................115
Preporučeno trajanje.................................................................................................................115
6.2. Modul 2. Opšti principi Konvencije o pravima djeteta i njihova primjena u profesionalnom postupanju............................................................................................................115
Svrha modula........................................................................................................................... 115
Ishodi učenja............................................................................................................................ 115
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju...........................................................................116
Ključne teme............................................................................................................................ 116
Predložene praktične vježbe......................................................................................................118
Metode rada..............................................................................................................................118
Preporučeno trajanje.................................................................................................................119
6.3. Modul 3. Razvojne potrebe i procjena individualnih okolnosti i potreba...........................119
Svrha modula........................................................................................................................... 119
Ishodi učenja............................................................................................................................ 119
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju...........................................................................119
Ključne teme............................................................................................................................ 120
Predložene praktične vježbe......................................................................................................121
Metode rada..............................................................................................................................122
Preporučeno trajanje.................................................................................................................122
6.4. Modul 4. Komunikacija sa djecom u pravosudnom sistemu..................................................122
Svrha modula................................................................................................................................ 122
Ishodi učenja................................................................................................................................ 122
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 123
Ključne teme................................................................................................................................ 123
Predložene praktične vježbe........................................................................................................ 124
Metode rada................................................................................................................................. 125
Preporučeno trajanje.................................................................................................................... 125
6.5. Modul 5. Planiranje i sprovođenje postupka po mjeri djeteta.............................................. 125
Svrha modula................................................................................................................................ 125
Ishodi učenja................................................................................................................................ 126
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 126
Ključne teme................................................................................................................................ 127
Predložene praktične vježbe........................................................................................................ 127
Metode rada................................................................................................................................. 128
Preporučeno trajanje.................................................................................................................... 128
6.6. Modul 6. Postupanje prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela........................ 128
Svrha modula................................................................................................................................ 128
Ishodi učenja................................................................................................................................ 128
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 129
Ključne teme................................................................................................................................ 130
Predložene praktične vježbe........................................................................................................ 134
Metode rada................................................................................................................................. 135
Preporučeno trajanje.................................................................................................................... 136
6.7. Modul 7. Postupanje prema djeci kao žrtvama, oštećenima, svjedocima i drugim
učesnicima u krivičnom postupku............................................................................................... 136
Svrha modula................................................................................................................................ 136
Ishodi učenja................................................................................................................................ 136
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 136
Ključne teme................................................................................................................................ 137
Predložene praktične vježbe........................................................................................................ 139
Metode rada................................................................................................................................. 140
Trajanje........................................................................................................................................ 140
6.8. Modul 8. Uloga stručne službe i multisektorska saradnja u ostvarivanju pravde po
mjeri djeteta.................................................................................................................................. 140
Svrha modula................................................................................................................................ 140
Ishodi učenja................................................................................................................................ 140
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 141
Ključne teme................................................................................................................................ 142
Završna integrativna vježba: Put djeteta kroz sistem pravde.................................................... 143
Metode rada................................................................................................................................. 143
Trajanje........................................................................................................................................ 144
7. Evaluacija programa i uspješno završavanje obuke............................................................... 144
7.1. Evaluacija i kontinuirano unapređenje Programa................................................................. 144
7.2. Uspješno završavanje Programa i sertifikacija učesnika.................................................... 144
Napomene o terminologiji i jeziku
Napomena o terminologiji
U ovom programu obuke termin „dijete” koristi se u skladu sa Konvencijom o pravima djeteta i savremenim međunarodnim standardima koji dijete prepoznaju kao nosioca prava. Kada se upućuje na konkretna zakonska rješenja ili pravne institute propisane Zakonom o postupanju prema maloljetnicima u krivičnom postupku, koristi se terminologija važećeg zakonodavstva.
Napomena o upotrebi rodno osjetljivog jezika
Radi preglednosti i lakše čitljivosti teksta, u ovom programu obuke imenice i zamjenice koje se odnose na dijete, učesnike u postupku i druge aktere u pojedinim dijelovima teksta koriste se u jednom gramatičkom rodu. Svi izrazi upotrijebljeni u muškom gramatičkom rodu podjednako se odnose na osobe ženskog i muškog pola i ne podrazumijevaju bilo kakvu razliku u njihovim pravima, obavezama ili položaju.
1. Uvod
Program obuke u oblasti prava djeteta i o pravilima postupanja sa maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djecom kao učesnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: Program) predstavlja dio nacionalnog sistema specijalizovanog stručnog usavršavanja u oblasti pravosuđa po mjeri djeteta. Program je razvijen u skladu sa članom 46 Zakona o postupanju prema maloljetnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: Zakon),¹ čije su zadnje izmjene i dopune usvojene u maju 2026. godine, kojim je dodatno unaprijeđen normativni okvir za zaštitu prava djece u krivičnom postupku i potvrđen značaj specijalizacije svih stručnjaka koji postupaju ili su uključeni u predmete koji uključuju djecu. Zakonom je propisana obaveza kontinuirane specijalizovane obuke koju sprovodi Centar za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu.
Program je razvijen u skladu sa Zakonom, međunarodnim ugovorima koji obavezuju Crnu Goru, relevantnim instrumentima Ujedinjenih nacija (u daljem tekstu: “UN”), Savjeta Evrope i Evropske unije (u daljem tekstu: “EU”) kao i relevantnim međunarodnim praksama u oblasti prava djeteta i pravosuđa po mjeri djeteta.² Za razliku od tradicionalnih programa obuke koji su prvenstveno usmjereni na prenošenje znanja o pravnom okviru, Program je razvijen kao kompetencijski zasnovan program obuke koji je usmjeren na razvoj stručnih znanja, praktičnih vještina i profesionalnih kompetencija neophodnih za kvalitetno postupanje prema djeci. U njegovom središtu se nalazi dijete kao nosilac prava, dok su sve aktivnosti usmjerene na očuvanje njegovog dostojanstva, individualnih potreba, sposobnosti i potencijala za razvoj.
Crna Gora je u proteklom periodu ostvarila značajan napredak u razvoju pravosuđa po mjeri djeteta kroz usklađivanje zakonodavnog okvira sa međunarodnim i evropskim standardima, jačanje institucionalnih kapaciteta i razvoj specijalizacije stručnjaka koji postupaju u predmetima koji uključuju djecu.³ Izmjene Zakona iz 2026. godine predstavljaju nastavak ovog procesa kroz unapređenje procesnih garancija, jačanje multidisciplinarnog pristupa i kontinuiranog stručnog usavršavanja kao preduslova za dosljednu primjenu zakonskih rješenja.
Istovremeno, iskustva iz prakse i relevantne analize pokazuju da ostvarivanje prava djeteta u postupcima ne zavisi samo od kvaliteta zakonodavnog okvira, već i od sposobnosti stručnjaka da ih primijene u konkretnim profesionalnim situacijama. Posebni izazovi se odnose na dosljednu primjenu principa najboljih interesa djeteta, obezbjeđivanje djelotvornog učešća djeteta u postupku u skladu sa njegovim uzrastom i individualnim potrebama, sprečavanje sekundarne viktimizacije, primjenu odgovarajućih procesnih garancija, individualizovano profesionalno odlučivanje i djelotvornu saradnju između nadležnih institucija.⁴
Djeca koja dolaze u kontakt sa krivičnopravnim sistemom nijesu homogena grupa. Njihove potrebe i procesne garancije se razlikuju u zavisnosti od uzrasta, razvojnih sposobnosti, procesnog položaja, pola, individualnih i porodičnih okolnosti i drugih faktora. Sa posebnim preprekama se suočavaju djeca u posebno ranjivim situacijama kao što su djeca sa smetnjama u razvoju, djeca bez roditeljskog staranja, djeca migranti, izbjeglice i tražioci azila, djeca pripadnici manjinskih nacionalnih zajednica i druge ranjive grupe djece kojima je potrebna dodatna podrška.⁵ Takođe, djevojčice i dječaci mogu imati različita iskustva nasilja, eksploatacije, diskriminacije i kontakta sa pravosudnim sistemom, zbog čega postupanje treba biti prilagođeno individualnim potrebama svakog djeteta, uzrastu, polu,
rodnim karakteristikama, razvojnim sposobnostima i drugim okolnostima koje mogu biti od značaja za zaštitu njihovih prava.
Program je namijenjen državnih tužilaca za maloljetnike, policajaca za maloljetnike, sudija za maloljetnike i sudija vijeća za maloljetnike, advokata i zaposlenih u organu uprave nadležnom za izvršenje krivičnih sankcija koji su u kontaktu sa maloljetnicima (u daljem tekstu: učesnici obuke), kao i drugim stručnjacima koji, u skladu sa zakonom, postupaju ili učestvuju u predmetima koji uključuju djecu. Pojedini moduli Programa mogu se realizovati i kroz zajedničke obuke sa stručnjacima iz sistema socijalne i dječje zaštite, zdravstvene zaštite, obrazovanja i drugim profesionalcima kada je to potrebno radi jačanja multidisciplinarne saradnje i koordinisanog postupanja.
Program predstavlja zajedničku osnovu specijalizovane obuke za navedene profesionalne grupe, dok se način i nivo primjene pojedinih kompetencija razlikuju u skladu sa njihovim zakonskim nadležnostima i profesionalnim odgovornostima. Imajući u vidu različite zahtjeve postupanja prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela, sa jedne strane, i prema djeci žrtvama, oštećenima i svjedocima, sa druge strane, Program razvija i posebne kompetencije za ova dva područja postupanja. One se dalje produbljuju kroz kontinuirane, tematske i profesionalno specifične obuke.
Program se realizuje kroz međusobno povezane module koji prate logičan tok razvoja profesionalnih kompetencija od zajedničkih osnova – međunarodnih i evropskih standarda i osnovnih principa prava djeteta, preko razumijevanja razvoja i individualnih potreba djeteta, komunikacije i planiranja postupka, ka specifičnim kompetencijama za postupanje prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i prema djeci žrtvama, oštećenim, svjedocima i drugim učesnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: “djeca učesnici u krivičnom postupku”), kao i koordinisanog međuinstitucionalnog postupanja. Program traje 40 nastavnih sati i značajan dio obuke posvećen je praktičnoj primjeni kompetencija kroz analizu slučajeva, simulacije, praktične vježbe i razmjenu profesionalnih iskustava, u skladu sa metodologijom učenja odraslih koju primjenjuje Centar za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu.