English
РусскийNa osnovu člana 46 stav 5 Zakona o postupanju prema maloljetnicima u krivičnom postupku („Službeni list CG”, br. 64/11, 1/18 i 64/26), Ministarstvo pravde donijelo je
Montenegro · Pravosuđe
Pravilnik o programu i načinu sprovođenja obuke za sticanje posebnih znanja iz oblasti prava djeteta i o pravilima postupanja sa maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djecom kao učesnicima u krivičnom postupku
I. OSNOVNE ODREDBE
Predmet
Ovim pravilnikom propisuju se program i način sprovođenja obuke za sticanje posebnih znanja iz oblasti prava djeteta i o pravilima postupanja sa maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djecom kao učesnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: obuka), kao i obrazac sertifikata o završenoj obuci.
Upotreba rodno osjetljivog jezika
Izrazi koji se u ovom pravilniku koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.
Cilj obuke
Cilj obuke je sticanje i unapređenje stručnih znanja, praktičnih vještina i profesionalnih kompetencija državnih tužilaca za maloljetnike, policajaca za maloljetnike, sudija za maloljetnike i sudija vijeća za maloljetnike, advokata i zaposlenih u organu uprave nadležnom za izvršenje krivičnih sankcija koji su u kontaktu sa maloljetnicima (u daljem tekstu: učesnici obuke) potrebnih za postupanje prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djeci kao učesnicima u krivičnom postupku, u skladu sa međunarodnim i evropskim standardima o pravima djeteta i pravosuđu po mjeri djeteta, pravom Evropske unije i nacionalnim zakonodavstvom.
Program obuke
Obuku sprovodi Centar za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu (u daljem tekstu: Centar) u skladu sa programom obuke koji se zasniva na principima poštovanja prava djeteta, pravosuđa po mjeri djeteta, individualizovanog pristupa, multidisciplinarne i međuinstitucionalne saradnje i kontinuiranog profesionalnog usavršavanja.
Program obuke iz stava 1 ovog člana sastavni je dio ovog pravilnika (Prilog 1).
II. NAČIN SPROVOĐENJA OBUKE I IZDAVANJE SERTIFIKATA
Trajanje obuke
Obuka traje 40 sati i, po pravilu, realizuje se tokom pet radnih dana.
Raspored i dinamika realizacije obuke utvrđuju se u skladu sa sadržajem programa obuke, predviđenim metodama rada i metodologijom Centra.
Program se može realizovati u cjelini kao specijalizovana obuka, dok se pojedini moduli i tematske cjeline mogu koristiti i u okviru kontinuiranog stručnog usavršavanja, u skladu sa zakonom kojim se uređuje postupanje prema maloljetnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: zakon), aktima Centra i programima rada Centra.
Obuka se može organizovati kao neposredna, onlajn ili kombinovana obuka.
Struktura i metodologija programa obuke
Program obuke sastoji se od teorijskog i praktičnog dijela i zasniva se na kompetencijskom pristupu učenju.
Teorijski dio obuhvata sticanje i unapređenje stručnih znanja iz oblasti prava djeteta, međunarodnih i evropskih standarda, nacionalnog zakonodavstva i pravila postupanja prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djeci kao učesnicima u krivičnom postupku.
Praktični dio obuhvata analizu slučajeva iz prakse, praktične zadatke, simulacije, komunikacijske vježbe, igranje uloga, rad u grupama i druge interaktivne metode usmjerene na razvoj i primjenu profesionalnih kompetencija.
Sadržaj programa obuke
Program obuke obuhvata sljedeće module:
1) međunarodne i evropske standarde i nacionalni pravni okvir prava djeteta i pravosuđa po mjeri djeteta;
2) opšte principe Konvencije o pravima djeteta i njihovu primjenu u profesionalnom postupanju;
3) razvojne potrebe djeteta i procjenu individualnih okolnosti i potreba;
4) komunikaciju sa djecom u pravosudnom sistemu;
5) planiranje i sprovođenje postupka po mjeri djeteta;
6) postupanje prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela;
7) postupanje prema djeci kao žrtvama, oštećenima, svjedocima i drugim učesnicima u krivičnom postupku;
8) ulogu stručne službe i multisektorsku saradnju u ostvarivanju pravde po mjeri djeteta.
Predavači
Obuku izvode predavači Centra i druga lica koja posjeduju odgovarajuća stručna znanja, profesionalno iskustvo i kompetencije relevantne za sadržaj programa obuke.
U realizaciju pojedinih sadržaja mogu se uključiti stručnjaci iz oblasti prava djeteta, pravosuđa, psihologije, socijalnog rada, kriminalistike, medicine ili drugih relevantnih oblasti.
Prilikom određivanja predavača vodiće se računa o sadržaju pojedinih modula i potrebi za multidisciplinarnim pristupom.
Praćenje i procjena ostvarenosti ishoda učenja
Ostvarenost planiranih ishoda učenja prati se tokom sprovođenja obuke kroz cjelokupnu i završnu procjenu, radi praćenja razvoja profesionalnih kompetencija učesnika i unapređenja kvaliteta programa obuke.
Procjena ostvarenosti ishoda učenja može obuhvatiti:
1) početnu i završnu procjenu znanja i profesionalnih kompetencija;
2) procjenu praktične primjene stečenih kompetencija kroz praktične zadatke, studije slučaja i simulacije;
3) samoprocjenu učesnika;
4) strukturisanu povratnu informaciju predavača;
5) završne integrativne praktične aktivnosti.
Kvalitet realizacije programa obuke procjenjuje se i putem evaluacionih upitnika i drugih odgovarajućih metoda.
Pohađanje obuke
Pohađanje obuke podrazumijeva redovno prisustvo i aktivno učešće u obuci, izvršavanje praktičnih zadataka predviđenih programom i učešće u završnim integrativnim aktivnostima kroz koje se procjenjuje primjena stečenih profesionalnih kompetencija.
Bliži način praćenja i procjene ostvarenosti ishoda učenja utvrđuje se u skladu sa programom i metodologijom Centra.
Izdavanje i sadržaj sertifikata
Centar izdaje sertifikat o završenoj obuci učesniku obuke koji je pohađao obuku u skladu sa članom 10 ovog pravilnika.
Sertifikat o završenoj obuci izdaje se na obrascu koji sadrži:
1) Grb Crne Gore;
2) naziv: „CRNA GORA”;
3) naziv: „MINISTARSTVO PRAVDE”;
4) naziv: „CENTAR ZA OBUKU U SUDSTVU I DRŽAVNOM TUŽILAŠTVU”;
5) naziv: „SERTIFIKAT O ZAVRŠENOJ OBUCI ZA STICANJE POSEBNIH ZNANJA IZ OBLASTI PRAVA DJETETA I PRAVILA POSTUPANJA SA MALOLJETNICIMA KAO UČINIOCIMA KRIVIČNIH DJELA I DJECOM KAO UČESNICIMA U KRIVIČNOM POSTUPKU”;
6) mjesto za ime i prezime učesnika obuke;
7) datum završetka obuke;
8) podatak o trajanju obuke;
9) broj sertifikata;
10) mjesto izdavanja;
11) datum izdavanja;
12) mjesto za potpis ovlašćenog lica Centra za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu;
13) mjesto za pečat Centra za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu.
Obrazac iz stava 2 ovog člana sastavni je dio ovog pravilnika (Obrazac 1).
Praćenje i usklađivanje programa obuke
Rezultati evaluacije i utvrđene potrebe profesionalne prakse mogu predstavljati osnov za razvoj kontinuiranih, tematskih i profesionalno specifičnih obuka radi daljeg razvoja kompetencija pojedinih profesionalnih grupa, u skladu sa zakonom, aktima Centra i programima rada Centra.
III. ZAVRŠNA ODREDBA
Stupanje na snagu
Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore”.
Prilog 1
PROGRAM OBUKE U OBLASTI PRAVA DJETETA I O PRAVILIMA POSTUPANJA SA MALOLJETNICIMA KAO UČINIOCIMA KRIVIČNIH DJELA I DJECOM KAO UČESNICIMA U KRIVIČNOM POSTUPKU
SADRŽAJ
Napomene o terminologiji i jeziku................................................................................................102
1. Uvod.......................................................................................................................................... 103
2. Cilj i posebni ciljevi Programa................................................................................................ 104
3. Profesionalne kompetencije koje se razvijaju kroz Program.................................................. 105
3.1. Komponente profesionalnih kompetencija......................................................................... 105
3.2. Okvir ključnih profesionalnih kompetencija.......................................................................106
Primjena pravnog okvira i principa prava djeteta....................................................................... 106
Primjena prava djeteta u profesionalnom postupanju...............................................................106
Profesionalno odlučivanje i upravljanje predmetom...................................................................106
Komunikacijske kompetencije..................................................................................................107
Međuinstitucionalna i multidisciplinarna saradnja................................................................107
Saradnja sa roditeljima, starateljima i drugim licima od značaja za djete..................................107
Profesionalne i etičke kompetencije.........................................................................................108
Primjena okvira kompetencija...................................................................................................108
4. Ciljna grupa............................................................................................................................... 108
5. Organizacija i metodologija Programa........................................................................................ 109
5.1. Organizacija Programa......................................................................................................... 109
5.2. Metodološki pristup............................................................................................................. 109
5.3. Metode rada.......................................................................................................................... 110
5.4. Praćenje ostvarenosti ishoda učenja i evaluacija Programa.................................................. 110
5.5. Uloga predavača................................................................................................................... 111
6. Moduli.......................................................................................................................................... 111
6.1. Modul 1. Međunarodni i evropski standardi i nacionalni pravni okvir prava djeteta i pravosuđa po mjeri djeteta ..........................................................................................................111
Svrha modula........................................................................................................................... 111
Ishodi učenja............................................................................................................................ 111
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju...........................................................................111
Ključne teme............................................................................................................................ 112
Predložene praktične vježbe......................................................................................................114
Metode rada..............................................................................................................................115
Preporučeno trajanje.................................................................................................................115
6.2. Modul 2. Opšti principi Konvencije o pravima djeteta i njihova primjena u profesionalnom postupanju............................................................................................................115
Svrha modula........................................................................................................................... 115
Ishodi učenja............................................................................................................................ 115
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju...........................................................................116
Ključne teme............................................................................................................................ 116
Predložene praktične vježbe......................................................................................................118
Metode rada..............................................................................................................................118
Preporučeno trajanje.................................................................................................................119
6.3. Modul 3. Razvojne potrebe i procjena individualnih okolnosti i potreba...........................119
Svrha modula........................................................................................................................... 119
Ishodi učenja............................................................................................................................ 119
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju...........................................................................119
Ključne teme............................................................................................................................ 120
Predložene praktične vježbe......................................................................................................121
Metode rada..............................................................................................................................122
Preporučeno trajanje.................................................................................................................122
6.4. Modul 4. Komunikacija sa djecom u pravosudnom sistemu..................................................122
Svrha modula................................................................................................................................ 122
Ishodi učenja................................................................................................................................ 122
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 123
Ključne teme................................................................................................................................ 123
Predložene praktične vježbe........................................................................................................ 124
Metode rada................................................................................................................................. 125
Preporučeno trajanje.................................................................................................................... 125
6.5. Modul 5. Planiranje i sprovođenje postupka po mjeri djeteta.............................................. 125
Svrha modula................................................................................................................................ 125
Ishodi učenja................................................................................................................................ 126
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 126
Ključne teme................................................................................................................................ 127
Predložene praktične vježbe........................................................................................................ 127
Metode rada................................................................................................................................. 128
Preporučeno trajanje.................................................................................................................... 128
6.6. Modul 6. Postupanje prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela........................ 128
Svrha modula................................................................................................................................ 128
Ishodi učenja................................................................................................................................ 128
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 129
Ključne teme................................................................................................................................ 130
Predložene praktične vježbe........................................................................................................ 134
Metode rada................................................................................................................................. 135
Preporučeno trajanje.................................................................................................................... 136
6.7. Modul 7. Postupanje prema djeci kao žrtvama, oštećenima, svjedocima i drugim
učesnicima u krivičnom postupku............................................................................................... 136
Svrha modula................................................................................................................................ 136
Ishodi učenja................................................................................................................................ 136
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 136
Ključne teme................................................................................................................................ 137
Predložene praktične vježbe........................................................................................................ 139
Metode rada................................................................................................................................. 140
Trajanje........................................................................................................................................ 140
6.8. Modul 8. Uloga stručne službe i multisektorska saradnja u ostvarivanju pravde po
mjeri djeteta.................................................................................................................................. 140
Svrha modula................................................................................................................................ 140
Ishodi učenja................................................................................................................................ 140
Profesionalne kompetencije koje se razvijaju............................................................................ 141
Ključne teme................................................................................................................................ 142
Završna integrativna vježba: Put djeteta kroz sistem pravde.................................................... 143
Metode rada................................................................................................................................. 143
Trajanje........................................................................................................................................ 144
7. Evaluacija programa i uspješno završavanje obuke............................................................... 144
7.1. Evaluacija i kontinuirano unapređenje Programa................................................................. 144
7.2. Uspješno završavanje Programa i sertifikacija učesnika.................................................... 144
Napomene o terminologiji i jeziku
Napomena o terminologiji
U ovom programu obuke termin „dijete” koristi se u skladu sa Konvencijom o pravima djeteta i savremenim međunarodnim standardima koji dijete prepoznaju kao nosioca prava. Kada se upućuje na konkretna zakonska rješenja ili pravne institute propisane Zakonom o postupanju prema maloljetnicima u krivičnom postupku, koristi se terminologija važećeg zakonodavstva.
Napomena o upotrebi rodno osjetljivog jezika
Radi preglednosti i lakše čitljivosti teksta, u ovom programu obuke imenice i zamjenice koje se odnose na dijete, učesnike u postupku i druge aktere u pojedinim dijelovima teksta koriste se u jednom gramatičkom rodu. Svi izrazi upotrijebljeni u muškom gramatičkom rodu podjednako se odnose na osobe ženskog i muškog pola i ne podrazumijevaju bilo kakvu razliku u njihovim pravima, obavezama ili položaju.
1. Uvod
Program obuke u oblasti prava djeteta i o pravilima postupanja sa maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i djecom kao učesnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: Program) predstavlja dio nacionalnog sistema specijalizovanog stručnog usavršavanja u oblasti pravosuđa po mjeri djeteta. Program je razvijen u skladu sa članom 46 Zakona o postupanju prema maloljetnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: Zakon),¹ čije su zadnje izmjene i dopune usvojene u maju 2026. godine, kojim je dodatno unaprijeđen normativni okvir za zaštitu prava djece u krivičnom postupku i potvrđen značaj specijalizacije svih stručnjaka koji postupaju ili su uključeni u predmete koji uključuju djecu. Zakonom je propisana obaveza kontinuirane specijalizovane obuke koju sprovodi Centar za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu.
Program je razvijen u skladu sa Zakonom, međunarodnim ugovorima koji obavezuju Crnu Goru, relevantnim instrumentima Ujedinjenih nacija (u daljem tekstu: “UN”), Savjeta Evrope i Evropske unije (u daljem tekstu: “EU”) kao i relevantnim međunarodnim praksama u oblasti prava djeteta i pravosuđa po mjeri djeteta.² Za razliku od tradicionalnih programa obuke koji su prvenstveno usmjereni na prenošenje znanja o pravnom okviru, Program je razvijen kao kompetencijski zasnovan program obuke koji je usmjeren na razvoj stručnih znanja, praktičnih vještina i profesionalnih kompetencija neophodnih za kvalitetno postupanje prema djeci. U njegovom središtu se nalazi dijete kao nosilac prava, dok su sve aktivnosti usmjerene na očuvanje njegovog dostojanstva, individualnih potreba, sposobnosti i potencijala za razvoj.
Crna Gora je u proteklom periodu ostvarila značajan napredak u razvoju pravosuđa po mjeri djeteta kroz usklađivanje zakonodavnog okvira sa međunarodnim i evropskim standardima, jačanje institucionalnih kapaciteta i razvoj specijalizacije stručnjaka koji postupaju u predmetima koji uključuju djecu.³ Izmjene Zakona iz 2026. godine predstavljaju nastavak ovog procesa kroz unapređenje procesnih garancija, jačanje multidisciplinarnog pristupa i kontinuiranog stručnog usavršavanja kao preduslova za dosljednu primjenu zakonskih rješenja.
Istovremeno, iskustva iz prakse i relevantne analize pokazuju da ostvarivanje prava djeteta u postupcima ne zavisi samo od kvaliteta zakonodavnog okvira, već i od sposobnosti stručnjaka da ih primijene u konkretnim profesionalnim situacijama. Posebni izazovi se odnose na dosljednu primjenu principa najboljih interesa djeteta, obezbjeđivanje djelotvornog učešća djeteta u postupku u skladu sa njegovim uzrastom i individualnim potrebama, sprečavanje sekundarne viktimizacije, primjenu odgovarajućih procesnih garancija, individualizovano profesionalno odlučivanje i djelotvornu saradnju između nadležnih institucija.⁴
Djeca koja dolaze u kontakt sa krivičnopravnim sistemom nijesu homogena grupa. Njihove potrebe i procesne garancije se razlikuju u zavisnosti od uzrasta, razvojnih sposobnosti, procesnog položaja, pola, individualnih i porodičnih okolnosti i drugih faktora. Sa posebnim preprekama se suočavaju djeca u posebno ranjivim situacijama kao što su djeca sa smetnjama u razvoju, djeca bez roditeljskog staranja, djeca migranti, izbjeglice i tražioci azila, djeca pripadnici manjinskih nacionalnih zajednica i druge ranjive grupe djece kojima je potrebna dodatna podrška.⁵ Takođe, djevojčice i dječaci mogu imati različita iskustva nasilja, eksploatacije, diskriminacije i kontakta sa pravosudnim sistemom, zbog čega postupanje treba biti prilagođeno individualnim potrebama svakog djeteta, uzrastu, polu,
rodnim karakteristikama, razvojnim sposobnostima i drugim okolnostima koje mogu biti od značaja za zaštitu njihovih prava.
Program je namijenjen državnih tužilaca za maloljetnike, policajaca za maloljetnike, sudija za maloljetnike i sudija vijeća za maloljetnike, advokata i zaposlenih u organu uprave nadležnom za izvršenje krivičnih sankcija koji su u kontaktu sa maloljetnicima (u daljem tekstu: učesnici obuke), kao i drugim stručnjacima koji, u skladu sa zakonom, postupaju ili učestvuju u predmetima koji uključuju djecu. Pojedini moduli Programa mogu se realizovati i kroz zajedničke obuke sa stručnjacima iz sistema socijalne i dječje zaštite, zdravstvene zaštite, obrazovanja i drugim profesionalcima kada je to potrebno radi jačanja multidisciplinarne saradnje i koordinisanog postupanja.
Program predstavlja zajedničku osnovu specijalizovane obuke za navedene profesionalne grupe, dok se način i nivo primjene pojedinih kompetencija razlikuju u skladu sa njihovim zakonskim nadležnostima i profesionalnim odgovornostima. Imajući u vidu različite zahtjeve postupanja prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela, sa jedne strane, i prema djeci žrtvama, oštećenima i svjedocima, sa druge strane, Program razvija i posebne kompetencije za ova dva područja postupanja. One se dalje produbljuju kroz kontinuirane, tematske i profesionalno specifične obuke.
Program se realizuje kroz međusobno povezane module koji prate logičan tok razvoja profesionalnih kompetencija od zajedničkih osnova – međunarodnih i evropskih standarda i osnovnih principa prava djeteta, preko razumijevanja razvoja i individualnih potreba djeteta, komunikacije i planiranja postupka, ka specifičnim kompetencijama za postupanje prema maloljetnicima kao učiniocima krivičnih djela i prema djeci žrtvama, oštećenim, svjedocima i drugim učesnicima u krivičnom postupku (u daljem tekstu: “djeca učesnici u krivičnom postupku”), kao i koordinisanog međuinstitucionalnog postupanja. Program traje 40 nastavnih sati i značajan dio obuke posvećen je praktičnoj primjeni kompetencija kroz analizu slučajeva, simulacije, praktične vježbe i razmjenu profesionalnih iskustava, u skladu sa metodologijom učenja odraslih koju primjenjuje Centar za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu.