Rulebook on occupational health and safety signs

Ovim pravilnikom propisuju se minimalni zahtjevi za postavljanje znakova zaštite i/ili zdravlja na radu (u daljem tekstu: znakovi zaštite), koje je poslodavac dužan da postavi na mjestu rada i sredstvima za rad.

Ovaj pravilnik se ne primjenjuje na:

1) znakove za stavljanje na tržište opasnih materija, preparata, proizvoda i/ili opreme, osim u slučajevima kada je to drugim propisima utvrđeno;

2) znakove koji se koriste u drumskom, željezničkom, unutrašnjem plovnom, pomorskom ili vazdušnom saobraćaju.

Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeće značenje:

1) znakovi zaštite su znakovi koji se odnose na određeni objekat, djelatnost ili situaciju i koji obezbjeđuju informacije ili uputstva za zaštitu i/ili zdravlje na radu pomoću znaka na tabli, boje, svjetlosnog znaka ili zvučnog signala, govorne komunikacije ili znaka koji se daje rukom, u zavisnosti od situacije;

2) znak zabrane je znak koji zabranjuje postupanje koje može da dovede do nastanka opasnosti ili opasne pojave;

3) znak upozorenja je znak koji upozorava na opasnost ili opasnu pojavu;

4) znak za obavezno postupanje je znak koji propisuje određeno postupanje;

5) znak izlaza u slučaju opasnosti ili prve pomoći je znak koji daje informacije o izlazima u slučaju opasnosti ili prostorijama, sredstvima i opremi za pružanje prve pomoći i spašavanje;

6) znak obavještenja je znak koji daje drugačiju informaciju od informacije koje su date znakovima iz tač. 1 do 4 ovog stava;

7) znak na tabli je znak koji daje određenu informaciju putem kombinacije geometrijskih oblika, boja i simbola ili piktograma i koji je vidljiv pod dovoljnim osvjetljenjem;

8) dopunski znak na tabli je znak na tabli koji se upotrebljava zajedno sa znakom iz tačke 6 ovog stava i koji daje dopunske informacije;

9) zaštitna boja je boja kojoj je pripisano određeno značenje;

10)simbol ili piktogram je slika koja opisuje situaciju ili propisuje određeno postupanje i koja se upotrebljava na znaku na tabli ili osvijetljenoj površini;

11)svjetlosni znak je znak koji daje uređaj koji je napravljen od providnih ili prozirnih materijala koji su osvijetljeni iznutra ili otpozadi tako da je osvijetljena površina vidljiva;

12)zvučni signal je kodirani zvučni signal koji proizvodi i prenosi uređaj koji je napravljen za tu namjenu, bez upotrebe ljudskog ili vještačkog glasa;

13)govorna komunikacija je unaprijed dogovorena govorna poruka koja je saopštena ljudskim ili vještačkim glasom;

14)znak koji se daje rukom je pokret i/ili položaj ruku i/ili šaka, u kodiranom obliku, koji se daju licu koje izvodi manevre koji predstavljaju opasnost za zaposlene.

Poslodavac je dužan da obezbijedi i postavi znakove zaštite uzimajući u obzir procjenu rizika za zaštitu i zdravlje zaposlenih, tamo gdje se rizik, odnosno opasnosti i štetnosti ne mogu izbjeći ili dovoljno smanjiti tehnikama kolektivne zaštite ili mjerama, metodama ili postupcima koji se koriste u organizaciji rada.

Pri postavljanju znakova poslodavac uzima u obzir procjenu rizika u skladu sa članom 25 Zakona o zaštiti i zdravlju na radu i osigurava da su znakovi stalno na predviđenom mjestu.

Ne dovodeći u pitanje zahtjeve iz Priloga 5 ovog pravilnika, znakovi koji se koriste za drumski, željeznički, unutrašnji plovni, pomorski ili vazdušni saobraćaj postavljaju se, gdje god je to odgovarajuće za te vrste prevoza, unutar poslovnih prostorija privrednih društava i/ili pravnih lica.

Opšti i posebni minimalni zahtjevi u vezi sa znakovima zaštite dati su u prilozima koji su sastavni dio ovog pravilnika, i to:

1) Opšti zahtjevi za znakove zaštite (Prilog 1);

2) Zahtjevi za znakove zaštite na tablama (Prilog 2);

3) Zahtjevi za obilježavanje posuda i cjevovoda (Prilog 3);

4) Zahtjevi za označavanje lokacije i identifikaciju opreme za gašenje požara (Prilog 4);

5) Zahtjevi za znakove zaštite koji se upotrebljavaju za obilježavanje prepreka, opasnih zona i saobraćajnica (Prilog 5);

6) Zahtjevi za svjetlosne znakove zaštite (Prilog 6);

7) Zahtjevi za zvučne signale (Prilog 7);

8) Zahtjevi za govornu komunikaciju (Prilog 8); i

9) Zahtjevi za znakove zaštite koji se daju rukom (Prilog 9).

Poslodavac je dužan da upozna zaposlene i/ili predstavnike zaposlenih za zaštitu i zdravlje na radu sa svim mjerama zaštite koje se preduzimaju u vezi sa obezbjeđivanjem znakova zaštite i da obezbijedi zaposlenima odgovarajuća uputstva ili instrukcije u pisanom obliku u vezi znakova zaštite koji se upotrebljavaju na radu, naročito značenje znakova zaštite, posebno znakova koji sadrže riječi i načina postupanja u opštim i specifičnim situacijama.

Poslodavac se savjetuje sa zaposlenima i/ili predstavnicima zaposlenih, odnosno sindikata o pitanjima koja se uređuju ovim pravilnikom, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita i zdravlje na radu.

Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o znakovima za zaštitu i zdravlje na radu ("Službeni list CG", broj 24/15).

Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore”.

1. Opšti zahtjevi

1.1. Ovim prilogom utvrđuju se zahtjevi za znakove zaštite, opisuje različita upotreba znakova zaštite, kao i pravila za zamjenu i kombinovanje znakova zaštite.

1.2. Znakovi zaštite mogu da se upotrebljavaju samo za davanje informacija ili instrukcija koje su propisane ovim pravilnikom.

2. Vrste znakova zaštite

2.1. Trajni znakovi zaštite

2.1.1. Trajni znakovi zaštite na tablama treba da se upotrebljavaju za znakove zabrane, upozorenja, obaveze i za označavanje i identifikaciju izlaza u slučaju opasnosti i za prostorije, sredstva i opremu za pružanje prve pomoći.

2.1.2. Znakovi zaštite na tablama i zaštitne boje treba da se upotrebljavaju za trajno označavanje lokacije i identifikaciju opreme za gašenje požara.

2.1.3. Znakovi zaštite na tablama na posudama i cjevovodima treba da budu postavljeni u skladu sa zahtjevima iz Priloga 3 ovog pravilnika.

2.1.4. Mjesta na kojima postoji rizik od udara u prepreku ili pada treba da budu trajno obilježena zaštitnom bojom i/ili znakom na tabli.

2.1.5. Saobraćajnice treba da budu trajno obilježene zaštitnom bojom.

2.2. Znakovi zaštite u određenim situacijama

2.2.1. Svjetlosni znakovi, zvučni signali i/ili govorna komunikacija koriste se kada određene situacije to zahtijevaju, uzimajući u obzir mogućnosti za zamjenu i kombinovanu upotrebu znakova zaštite navedenih u tački 3. ovog priloga, da bi se upozorilo na opasnost, da bi se pozvala lica da postupe na određeni način i za evakuaciju u slučaju opasnosti.

2.2.2. Znakovi koji se daju rukom i/ili govorna komunikacija koriste se kada situacija to zahtijeva da bi se usmjerila lica koja izvode opasne manevre.

3. Zamjena i kombinovana upotreba znakova zaštite

3.1. Ako se obezbjeđuje ista efikasnost, može da se upotrijebi bilo koji od sljedećih znakova:

3.1.1. zaštitna boja ili znak na tabli da bi se označilo mjesto na kojem postoji prepreka ili opasnost od pada;

3.1.2. svjetlosni znakovi, zvučni signali ili govorna komunikacija;

3.1.3. znakovi koji se daju rukom ili govorna komunikacija.

3.2. Kombinovana upotreba znakova zaštite:

3.2.1. svjetlosni znakovi i zvučni signali;

3.2.2. svjetlosni znakovi i govorna komunikacija;

3.2.3. znakovi koji se daju rukom i govorna komunikacija.

4. Uputstva u donjoj tabeli primjenjuju se za znakove zaštite koji uključuju zaštitnu boju:

5. Efikasnost znakova zaštite ne smije da bude umanjena:

5.1. Prisustvom drugog izvora iste vrste znakova koji utiču na vidljivost ili čujnost, pa je zbog toga potrebno izbjeći:

5.1.1. postavljanje previše znakova zaštite na malom međusobnom rastojanju;

5.1.2. istovremenu upotrebu dva svjetlosna znaka zaštite čije se značenje može pomiješati;

5.1.3. upotrebu svjetlosnog znaka zaštite pored drugog sličnog izvora svjetlosti;

5.1.4. istovremenu upotrebu dva zvučna signala;

5.1.5. upotrebu zvučnog signala u uslovima povišene buke;

5.2. Lošom izradom, nedovoljnim brojem, nepravilnim isticanjem, slabim održavanjem i nepravilnim radom znakova zaštite ili signalnih uređaja.

6. Znakove zaštite i signalne uređaje potrebno je redovno čistiti, održavati, provjeravati, popravljati i prema potrebi mijenjati, kako bi se osiguralo očuvanje bitnih i/ili funkcionalnih svojstava.

7. Broj i raspored znakova zaštite ili signalnih uređaja koje treba da se postave zavise od stepena rizika ili vrste opasnosti ili veličine prostora koji pokrivaju.

8. Znakovi zaštite za koje je potrebna određena vrsta energije treba da imaju obezbijeđeno dodatno napajanje za slučaj opasnosti u slučaju nestanka električne energije, osim ako je opasnost time uklonjena.

9. Aktiviranje svjetlosnog znaka i/ili zvučnog signala pokazuje kad je potrebno započeti s djelovanjem, znak ili signal treba da budu aktivirani toliko dugo koliko zahtijeva djelovanje, a moraju se ponovo aktivirati odmah nakon upotrebe.

10. Svjetlosni znakovi i zvučni signali treba da budu provjereni poslije postavljanja i periodično u toku upotrebe sa ciljem da se obezbjedi njihov pravilan rad i efikasnost.

11. Ako je sluh ili vid zaposlenog oslabljen, uključujući oslabljenje zbog upotrebe sredstva i opreme za ličnu zaštitu na radu znakovi zaštite treba da budu odgovarajućim znakovima dopunjeni ili zamjenjeni.

12. Prostorije ili prostor u zatvorenom koji se upotrebljavaju za skladištenje značajnih količina opasnih materija ili smjesa obilježavaju se odgovarajućim znakom upozorenja iz tačke 3.2. Priloga 2 ovog pravilnika ili na način utvrđen u tački 1. Priloga 3 ovog pravilnika, osim ako su oznake na pojedinom pakovanju ili posudi odgovarajući za tu svrhu.

13. Ukoliko nema odgovarajućeg znaka upozorenja iz tačke 12 ovog priloga radi upozoravanja na opasne hemijske materije ili smjese, koristi se odgovarajući piktogram opasnosti u skladu sa propisima kojima se uređuje oblast označavanja opasnih materija.

1.1. Oblik i boje znakova zaštite na tablama propisani su u tački 3. ovog priloga u skladu sa njihovom namjenom (znakovi zaštite na tablama koji označavaju zabranu, upozorenje, obavezno postupanje, put za izlaz u slučaju opasnosti, opremu za upotrebu u slučaju opasnosti ili za gašenje požara).

1.2. Piktogrami treba da budu što jednostavniji i da sadrže samo bitne detalje.

1.3. Piktogrami koji se upotrebljavaju mogu da budu neznatno drugačiji ili detaljniji od onih koji su prikazani u tački 3. ovog priloga, pri čemu treba da obezbijede isto značenje, kako zbog razlika ili prilagođavanja ne bi došlo do nerazumljivosti.

1.4. Znakovi zaštite na tablama treba da budu napravljeni od materijala koji je otporan na udarce, vremenske uticaje i prikladni za okolinu u kojoj se nalaze.

1.5. Veličina i kolorometrijske i fotometrijske karakteristike znakova zaštite na tabli treba da budu takve da znak uvijek bude lako vidljiv i razumljiv.

2.1. Znakovi zaštite na tablama treba da budu postavljeni na odgovarajućoj visini u liniji pogleda i na dobro osvijetljenom, pristupačnom i vidljivom mjestu, uzimajući u obzir moguće prepreke koje se nalaze na mjestu prilaska opasnoj zoni ili u neposrednoj blizini specifične opasnosti ili objekta. Upotreba fluoroscentnih i reflektujućih materijala ili dodatnog vještačkog osvjetljenja je obavezna u slučajevima nedovoljnog prirodnog osvjetljenja.

Bez obzira na odredbe Pravilnika o merama zaštite i zdravlja na radu u radnoj sredini i radnoj okolini, fosforescentne boje, reflektujući materijali ili vještačko osvetljenje moraju se koristiti u slučajevima kada je nivo prirodnog svijetla nedovoljan.

2.2. Znakove zaštite na tablama je potrebno ukloniti kada situacija na koju se odnosi više ne postoji.

3.1. Znakovi zabrane

3.1.1. Znakovi zabrane treba da budu okruglog oblika sa crnim piktogramom na bijeloj pozadini, oivičeni crvenom bojom sa crvenom dijagonalnom linijom (crveni dio treba da zauzima najmanje 35% površine znaka).

3.2. Znakovi upozorenja

3.2.1. Znakovi upozorenja treba da budu trouglastog oblika sa crnim piktogramom na žutoj pozadini, oivičeni crnom bojom (žuti dio treba da zauzima najmanje 50% površine znaka).

(*) U nedostatku posebnog znaka za visoku temperaturu.

(**) Pozadina ovog znaka može izuzetno, ako je opravdano, da bude žućkasto - smeđe boje, kako bi se razlikovao od sličnog znaka za bezbjednost u saobraćaju.

3.3. Znakovi za obavezno postupanje

3.3.1. Znakovi za obavezno postupanje treba da budu okruglog oblika sa bijelim piktogramom na plavoj pozadini (plavi dio treba da zauzima najmanje 50% površine znaka).

3.3. Mandatory action signs

3.3.1. Mandatory action signs shall be circular in shape with a white pictogram on a blue background (the blue part shall cover at least 50% of the surface area of the sign).

3.4. Znakovi za izlaz u slučaju opasnosti ili za prvu pomoć

3.4.1. Znakovi za izlaz u slučaju opasnosti ili za prvu pomoć treba da budu pravougaonog ili kvadratnog oblika sa bijelim piktogramom na zelenoj pozadini (zeleni dio treba da zauzima najmanje 50% površine znaka).

3.5. Znakovi za gašenje požara

3.5.1. Znakovi za gašenje požara treba da budu pravougaonog ili kvadratnog oblika sa bijelim piktogramom na crvenoj pozadini (crveni dio treba da zauzima najmanje 50% površine znaka).

1. Posude koje se upotrebljavaju za rad sa opasnim materijama ili smjesama koje se razvrstavaju kao opasne po kriterijumima za klasifikaciju prema fizičkoj opasnosti ili opasnosti po zdravlje, u skladu sa propisima kojima je uređena klasifikacija, pakovanje i obilježavanje opasnih materija, kao i posude koje se koriste za njihovo skladištenje, kao i vidljivi djelovi cjevovoda koji sadrže ili kojima se transportuju takve opasne materije i smjese, treba da budu obilježeni odgovarajućim piktogramima opasnosti u skladu sa tim propisima.

1.1. Posude koje se upotrebljavaju veoma kratko ili čiji se sadržaj veoma često mijenja, ukoliko su preduzete odgovarajuće alternativne mjere, posebno u pogledu informisanja i/ili osposobljavanja, kojima se garantuje jednak nivo zaštite, ne obilježavaju se u smislu tačke 1. ovog priloga.

1.2. Znakovi zaštite iz tačke 1. ovog priloga mogu da budu:

- zamijenjeni znakovima upozorenja u skladu sa Prilogom 2 ovog pravilnika, upotrebom istog piktograma ili simbola, a ukoliko nema odgovarajućeg znaka upozorenja u tom prilogu, upotrebljava se odgovarajući piktogram opasnosti u skladu sa propisima kojima se uređuje oblast označavanja opasnih materija;

- dopunjeni dodatnim informacijama, kao što su naziv i/ili formula opasne materije ili smjese i podaci o opasnostima;

- u slučaju transporta posuda, zamijenjeni ili dopunjeni znakovima zaštite koji se odnose na transport opasnih materija ili smjesa.

2. Znakovi zaštite treba da budu postavljeni:

- na vidljivim stranama,

- u nesavitljivom, samoljepljivom ili farbanom obliku.

3. Znakovi zaštite navedeni u tački 1. ovog priloga treba da imaju karakteristike iz tačke 1.4. Priloga 2 ovog pravilnika i da se upotrebljavaju u skladu sa uslovima upotrebe znakova zaštite na tablama koje su dati u tački 2 Prilogu 2 ovog pravilnika.

4. Ne isključujući primjenu obilježavanja iz tač. 1. do 3. ovog priloga znakovi zaštite na cjevovodima treba da budu postavljeni u blizini najopasnijih mjesta (kao što su ventili i spojevi) tako da budu vidljivi, kao i na međusobnim rastojanjima.

5. Područja, prostorije ili zatvoreni prostori koji se upotrebljavaju za skladištenje značajnih količina opasnih materija ili smjesa treba da budu obilježeni odgovarajućim znakom upozorenja u skladu sa tačkom 3.2. Priloga 2 ovog pravilnika ili na način utvrđen tačkom 1. ovog priloga, osim ukoliko pojedinačna pakovanja ili posude adekvatno obilježeno, uzimajući u obzir veličinu znakova zaštite shodno tački 1.5. Priloga 2 ovog pravilnika.

5.1. Skladišta značajnih količina opasnih materija ili smjesa treba da budu obilježena znakom upozorenja za opštu opasnost.

5.2. Znakovi zaštite treba da budu postavljeni na odgovarajući način u neposrednoj blizini ili na ulaznim vratima skladišta.