English
РусскийNa osnovu člana 60 stav 3 Zakona o bezbjednosti hrane („Službeni list CG“, broj 59/26), Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede donijelo je
Montenegro · Сельское, лесное и водное хозяйство
Правила о порядке отбора проб и методах лабораторных исследований в целях контроля перфторалкильных веществ в определенных видах пищевых продуктов
Član 1
Ovim pravilnikom propisuju se način uzimanja uzoraka i metode laboratorijskih ispitivanja u cilju kontrole perfluoralkilnih supstanci u određenim vrstama hrane.
Član 2
Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja:
1) partija je prepoznatljiva količina hrane isporučena u jednom trenutku, koju organ uprave nadležan za bezbjednost hrane određuje kao homogenu po zajedničkim karakteristikama, kao što su porijeklo, sorta, vrsta, područje ulova, vrsta pakovanja, paker, pošiljalac ili oznake;
2) podpartija je fizički odvojeni i prepoznatljivi dio veće partije, određen za primjenu metode uzorkovanja;
3) pojedinačni uzorak je količina materijala uzeta sa jednog mjesta u partiji ili podpartiji;
4) zbirni uzorak je ukupna količina svih pojedinačnih uzoraka uzetih iz partije ili podpartije;
5) laboratorijski uzorak je reprezentativni dio ili količina zbirnog uzorka namijenjena laboratoriji;
6) uporediva veličina ili težina označava razliku u veličini ili težini koja ne prelazi 50 %;
7) preciznost je stepen podudarnosti između nezavisnih rezultata ispitivanja dobijenih pod propisanim uslovima, pri čemu se preciznost izražava kao standardna devijacija ili koeficijent varijacije rezultata ispitivanja;
8) unutar-laboratorijska ponovljivost ili posredna preciznost (RSDR) je preciznost ostvarena pod grupom uslova koji važe unutar jedne laboratorije;
9) granična vrijednost kvantifikacije (LOQ) je najniži sadržaj analita koji se može izmjeriti sa razumnom statističkom sigurnošću, odnosno najniža koncentracija ili masa analita koja je potvrđena kao prihvatljivo tačna primjenom kompletne analitičke metode i kriterijuma identifikacije;
10) kombinovana standardna mjerna nesigurnost (u) je nenegativan parametar povezan sa rezultatom mjerenja, koji karakteriše rasipanje vrijednosti koje se mogu razumno pripisati meriljiivoj veličini na osnovu korišćenih informacija, a dobija se korišćenjem pojedinačnih standardnih mjernih nesigurnosti povezanih sa ulaznim veličinama u modelu mjerenja;
11) proširena mjerna nesigurnost (U) je vrijednost dobijena korišćenjem faktora pokrivanja 2, koji obezbeđuje nivo povjerenja od približno 95 % (U = 2u);
12) tačnost je stepen podudarnosti između prosječne vrijednosti dobijene iz velikog broja rezultata ispitivanja i prihvaćene referentne vrijednosti, pri čemu se vrijednost može procijeniti redovnim analizama sertifikovanih referentnih materijala, eksperimentima fortifikacije ili učešćem u međulaboratorijskim studijama i izražava se kao prividna pristrasnost (apparent bias).
Član 3
Priprema uzoraka i analize za zvaničnu kontrolu nivoa perfluoralkilnih supstanci (PFAS jedinjenja) u prehrambenim proizvodima sprovode se u skladu sa metodama datim u Prilogu 1, koji čini sastavni dio ovog pravilnika.
Član 4
Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o metodama za uzimanje uzoraka i laboratorijskim ispitivanjima za kontrolu perfluoralkilnih supstanci u određenim vrstama hrane* („Službeni list CG“ broj 144/25).
Član 5
Ovaj pravilnik stupa na snagu narednog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore“.
PRILOG 1
DIO A METODE UZORKOVANJA
A.1. OPŠTE ODREDBE
A.1.1. Materijal koji se uzorkuje
Svaka partija ili podpartija koja se ispituje se uzorkuje zasebno.
A.1.2. Pojedinačni uzorci
Koliko god je to moguće, pojedinačni uzorci uzimaju se na različitim mjestima raspoređenim po cijeloj partiji ili podpartiji. Svako odstupanje od ove procedure evidentira se u zapisniku koji se vodi u skladu sa tačkom A.1.6.
A.1.3. Priprema zbirnog uzorka
Zbirni uzorak se formira kombinovanjem pojedinačnih uzoraka. Njegova masa iznosi najmanje 1 kilogram ili 1 litar, osim ako to nije izvodljivo, na primjer kada je uzorkovana pojedinačna ambalažna jedinica ili kada proizvod ima veoma visoku komercijalnu vrijednost.
A.1.4. Duplikat uzorka
U slučaju kada se uzimaju duplikati uzorka za potrebe sprovođenja kontrole, odbrane ili referentnih analiza, ti duplikati se uzimaju iz homogenizovanog zbirnog uzorka, osim ako takva procedura nije u skladu sa propisima koji se odnose na prava subjekta u poslovanju hranom.
A.1.5. Mjere opreza
Tokom uzorkovanja i pripreme uzoraka preduzimaju se mjere opreza kako bi se izbjegle bilo kakve promjene koje bi mogle uticati na sadržaj PFAS jedinjenja ili negativno uticati na analitičko određivanje ili učiniti zbirne uzorke nereprezentativnim.
Lice odgovorno za uzorkovanje preduzima sledeće mjere:
(a) ne smije nositi odjeću ili rukavice koje sadrže obloge od fluoropolimera ili koje su tretirane PFAS jedinjenjima radi poboljšanja otpornosti na vodu i mrlje;
(b) ne smije koristiti proizvode koji sadrže PFAS jedinjenja, kao što su hidratantne kreme, kozmetika, kreme za ruke, kreme za sunčanje i slični proizvodi na dan uzorkovanja.
Materijali korišćeni tokom uzorkovanja, skladištenja i transporta uzoraka treba da su bez PFAS jedinjenja. Uzorak ne smije doći u kontakt sa materijalima kao što su daske za sječenje, posude za uzorkovanje i obloge poklopaca posuda izrađene od politetrafluoroetilena (PTFE ili teflon), poliviniliden fluorida (PVDF) ili drugih fluoropolimera. Treba izbjegavati kontakt sa svim drugim materijalima koji sadrže PFAS jedinjenja.
A.1.6. Zatvaranje i obilježavanje uzoraka
Svaki uzorak treba da je zatvoren (zapečaćen) na mjestu uzorkovanja i obilježen u skladu sa propisima.
O svakom uzorkovanju void se zapisnik, koji omogućava jednoznačnu identifikaciju svakog uzorka, sa datumom i mjestom uzorkovanja, kao i svim dodatnim informacijama koje mogu biti od pomoći pri tumačenju rezultata.
A.1.7. Pakovanje i transport uzoraka
Svaki uzorak treba da je smješten u čistu posudu, inertnu, izrađenu od polipropilena, polietilena ili drugog materijala bez PFAS jedinjenja, radi očuvanja integriteta uzorka i obezbjeđivanja
odgovarajuće zaštite od kontaminacije, gubitka analita adsorpcijom na unutrašnje zidove posude i oštećenja tokom transporta.
Upotreba staklenih posuda nije dozvoljena.
Potrebno je preduzeti sve mjere kako bi se izbjegle promjene u sastavu uzorka koje mogu nastati tokom transporta ili skladištenja.
A.2. PLANOVI UZORKOVANJA
A.2.1. Podjela partija na podpartije
Velike partije se dijele na podpartije pod uslovom da se podpartije mogu fizički razdvojiti.
Za proizvode kojima se trguje u velikim rasutim pošiljkama (npr. biljna ulja) primjenjuje se Tabela 1, a za ostale proizvode primjenjuje se Tabela 2.
Uzimajući u obzir da masa partije nije uvijek tačan višekratnik mase podpartije, masa podpartije može premašiti navedenu masu najviše za 20 %.
Tabela 1: Podjela partija na podpartije za proizvode kojima se trguje u rasutim pošiljkama
| Masa partije (tona) | Masa ili broj podpartija |
|---|---|
| ≥ 1 500 | 500 tona |
| > 300 i < 1 500 | 3 podpartije |
| ≥ 100 i ≤ 300 | 100 tona |
| < 100 | - |
Tabela 2: Podjela partija na podpartije za proizvode kojima se ne trguje u rasutim pošiljkama
| Masa partije (tona) | Masa ili broj podpartija |
|---|---|
| ≥ 15 | 15–30 tona |
| < 15 | - |
A.2.2. Broj pojedinačnih uzoraka
Minimalan broj pojedinačnih uzoraka koji se uzimaju iz partije ili podpartije naveden je u Tabelama 3 i 4 ovog priloga.
U slučaju rasutih tečnih proizvoda, partija ili podpartija se, koliko god je to moguće i ukoliko to ne utiče na kvalitet proizvoda, temeljno miješa ručno ili mehanički neposredno prije uzorkovanja.
U tom slučaju se pretpostavlja homogena raspodjela kontaminenata u datoj partiji ili podpartiji, a broj pojedinačnih uzoraka koji se uzimaju iz partije ili podpartije radi formiranja zbirnog uzorka iznosi tri (3).
Kada se partija ili podpartija sastoji od pojedinačnih pakovanja ili jedinica, broj pakovanja ili jedinica (tj. pojedinačnih uzoraka) koji se uzimaju za formiranje zbirnog uzorka određen je u skladu sa Tabelom 4 ovog priloga.
Pojedinačni uzorci treba da su uporedive mase ili zapremine. Masa ili zapremina pojedinačnog uzorka treba da je najmanje 100 grama ili 100 mililitara, što daje zbirni uzorak mase/zapremine od približno 1 kilogram ili 1 litar, a ako to nije moguće, primjenjuju se odredbe tačke A.2.6.
Tabela 3: Minimalan broj pojedinačnih uzoraka koji se uzimaju iz partije ili podpartije hrane kada se partija ne sastoji od pojedinačnih pakovanja ili jedinica hrane
| Masa ili zapremina partije/podpartije (u kilogramima ili litrima) | Minimalan broj pojedinačnih uzoraka |
|---|---|
| < 50 | 3 |
| ≥ 50 i ≤ 500 | 5 |
| > 500 | 10 |
Tabela 4: Broj pakovanja ili jedinica (pojedinačnih uzoraka) koji se uzimaju za formiranje zbirnog uzorka kada se partija ili podpartija sastoji od pojedinačnih pakovanja ili jedinica hrane
| Broj pakovanja ili jedinica u partiji/podpartiji | Broj pakovanja ili jedinica koji se uzimaju |
|---|---|
| ≤ 25 | najmanje 1 pakovanje ili jedinica |
| 26–100 | oko 5 %, najmanje 2 pakovanja ili jedinice |
| > 100 | oko 5 %, najviše 10 pakovanja ili jedinica |
A.2.3. Posebne odredbe za uzorkovanje partija koje sadrže cijelu ribu uporedive veličine ili težine
Broj pojedinačnih uzoraka koji se uzimaju iz partije naveden je u Tabeli 3 ovog priloga. Zbirni uzorak koji objedinjuje sve pojedinačne uzorke koji treba da teže najmanje 1 kilogram (vidjeti tačku A.1.3). Kada partija koja se uzorkuje sadrži manju ribu (pojedinačna riba teži manje od 1 kilograma), cijela riba se uzima kao pojedinačni uzorak za formiranje zbirnog uzorka. Ako zbirni uzorak time teži više od 3 kilograma, pojedinačni uzorci mogu se sastojati od srednjih djelova ribe, pri čemu svaki dio treba da teži najmanje 100 grama, a svi zajedno čine zbirni uzorak. Za homogenizaciju uzorka koristi se cijeli dio ribe na koji se odnosi maksimalni dozvoljeni nivo kontaminanata.
Srednji dio ribe nalazi se u težišnoj zoni, koja se u većini slučajeva nalazi kod leđnog peraja (ako ga riba ima) ili na polovini rastojanja između otvora škrga i anusa.
Kada partija sadrži veću ribu (pojedinačna riba teži ≥ 1 kg), pojedinačni uzorak čini srednji dio ribe. Svaki pojedinačni uzorak treba da teži najmanje 100 grama. Za ribu srednje veličine (≥ 1 kg i < 6 kg), pojedinačni uzorak uzima se kao poprečni odrezak ribe, od kičme do stomaka, u srednjem dijelu tijela. Za veoma veliku ribu (≥ 6 kg), pojedinačni uzorak uzima se iz dorso-lateralnog mišićnog mesa sa desne strane ribe (gledano spreda), u srednjem dijelu tijela. Ako bi uzimanje takvog dijela prouzrokovalo značajnu ekonomsku štetu, može se smatrati dovoljnim uzimanje tri pojedinačna uzorka mase od najmanje 350 grama svaki, nezavisno od veličine partije. Alternativno, može se uzeti po tri pojedinačna uzorka mase od najmanje 350 grama svaki, sastavljena od jednakih djelova (po 175 grama) mišićnog mesa blizu repnog dijela i glavnog dijela svake ribe; i to se smatra dovoljnim nezavisno od veličine partije.