Закон об энергетике

Ovim zakonom uređuju se energetske djelatnosti, uslovi i način njihovog obavljanja radi kvalitetnog i sigurnog snabdijevanja krajnjih kupaca energijom, način organizovanja i upravljanja tržištem električne energije i gasa, kao i druga pitanja od značaja za energetiku.

Ovaj zakon ne primjenjuje se na:

1) istraživanje i eksploataciju uglja, osim eksploatacije za proizvodnju električne i toplotne energije;

2) istraživanje i eksploataciju nafte i gasa, razvoj, proizvodnju ili rafinisanje sirove nafte ili gasa; i

3) energetsku efikasnost u finalnoj potrošnji energije.

(1) Energetske djelatnosti su:

1) proizvodnja električne energije;

2) skladištenje električne energije;

3) prenos električne energije;

4) distribucija električne energije;

5) snabdijevanje električnom energijom;

6) trgovina električnom energijom;

7) agregacija;

8) organizovanje i upravljanje tržištem električne energije;

9) upravljanje berzanskim tržištem električne energije;

10) skladištenje gasa;

11) prenos gasa;

12) distribucija gasa;

13) snabdijevanje gasom;

14) organizovanje i upravljanje tržištem gasa;

15) trgovina gasom;

16) transport nafte naftovodima i drugi oblici transporta nafte koji nijesu uređeni posebnim propisom;

17) transport naftnih derivata produktovodima;

18) transport naftnih derivata transportnim sredstvima, osim produktovodima;

19) trgovina na veliko naftnim derivatima;

20) trgovina na malo naftnim derivatima;

21) skladištenje nafte i naftnih derivata;

22) proizvodnja toplotne energije za daljinsko grijanje odnosno hlađenje;

23) distribucija toplotne energije za daljinsko grijanje odnosno hlađenje;

24) snabdijevanje toplotnom energijom za daljinsko grijanje odnosno hlađenje;

25) posredovanje i zastupanje na tržištu energije koji nijesu uređeni posebnim propisom;

26) transport i skladištenje tečnog prirodnog gasa (u daljem tekstu: TPG);

27) upravljanje postrojenjem za TPG;

28) upravljanje postrojenjem za tečni naftni gas (u daljem tekstu: TNG);

29) trgovina na veliko i snabdijevanje krajnjih kupaca TPG;

30) kombinovana proizvodnja električne i toplotne energije;

31) proizvodnja biogoriva i biotečnosti;

32) transport biogoriva i biotečnosti;

33) trgovina na veliko biogorivima i biotečnostima;

34) trgovina na malo biogorivima i biotečnostima;

35) skladištenje biogoriva i biotečnosti.

(2) Energetski subjekat, u smislu ovog zakona, je privredno društvo, pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik koji obavlja jednu ili više djelatnosti iz stava 1 ovog člana, osim krajnjeg korisnika energije.

(3) Energetski sektor čine energetske djelatnosti iz stava 1 ovog člana i energetski subjekti koji obavljaju te djelatnosti.

(1) Obezbjeđivanje dovoljnih količina energije koje su potrebne za život i rad građana i poslovanje i razvoj privrednih subjekata i njihovo snabdijevanje na siguran, bezbjedan, pouzdan i kvalitetan način, kao i energetski razvoj su od javnog interesa.

(2) Javni interes iz stava 1 ovog člana ostvaruje se obavljanjem energetskih djelatnosti iz člana 77 ovog zakona, na principima:

1) efikasnog i ekonomičnog korišćenja prirodnih resursa koje zadovoljava energetske potrebe i strateške ekonomske interese Crne Gore;

2) zaštite životne sredine;

3) efikasnog korišćenja energije i korišćenja energije iz obnovljivih izvora;

4) unapređenja konkurencije na tržištu električne energije i uspostavljanja konkurentnog tržišta gasa;

5) zaštite krajnjih kupaca električne energije i gasa;

6) dobitnog poslovanja;

7) podsticanja učešća privatnog sektora;

8) ugovaranja korišćenja prenosnih i distributivnih sistema električne energije i gasa i drugih sistema gasa, snabdijevanja električnom energijom, gasom i toplotnom energijom za daljinsko grijanje odnosno hlađenje ili industrijsku upotrebu i učestvovanja na tržištu električne energije i gasa;

9) usklađivanja organizacije i funkcionisanja energetskog sektora Crne Gore sa organizacijom i funkcionisanjem energetskih sektora evropskih država;

10) poštovanja prava svojine.

(1) Organizovanje, upravljanje, funkcionisanje i razvoj tržišta električne energije i gasa vrši se na način kojim se obezbjeđuje sigurnost snabdijevanja, pouzdanost i kvalitet usluga, po cijenama koje odražavaju kretanje cijena na tržištu, odnosno po cijenama koje su rezultat transparentnih tenderskih postupaka, kao i integracija tržišta električne energije i gasa Crne Gore u jedinstveno evropsko tržište energije.

(2) Uređenje i funkcionisanje energetskog sektora, u skladu sa ovim zakonom, vrši se u cilju obezbjeđenja efikasnog i kvalitetnog obavljanja djelatnosti iz člana 3 ovog zakona na transparentan i nediskriminatoran način.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeće značenje:

1) Agencija za saradnju energetskih regulatora Evropske unije je tijelo za saradnju energetskih regulatora Evropske unije koje ima svoje nadležnosti i u Energetskoj zajednici u situacijama koje imaju uticaja na najmanje jednu ugovornu stranu Energetske zajednice i jednu državu članicu Evropske unije, u skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorom;

2) agregacija je djelatnost koju obavlja fizičko ili pravno lice koje kombinuje potrošnju većeg broja kupaca ili proizvedenu električnu energiju sa ciljem prodaje, kupovine ili aukcije na bilo kom tržištu električne energije;

3) aktivni kupac je krajnji kupac, ili grupa krajnjih kupaca koji djeluju zajedno, koji troše ili skladište električnu energiju koju proizvodu u vlastitom prostoru smještenom u okviru određenih granica ili van tih granica, ili koji prodaju energiju koju sami proizvode ili učestvuju u programima fleksibilnosti ili energetske efikasnosti, pod uslovom da te aktivnosti ne predstavljaju njihovu primarnu komercijalnu ili profesionalnu djelatnost;

4) biogoriva su tečna ili gasovita goriva za saobraćaj, proizvedena iz biomase;

5) biotečnost je tečno gorivo proizvedeno iz biomase, namijenjeno za energetske svrhe, uključujući proizvodnju električne energije i toplotne energije za grijanje i hlađenje, osim za saobraćaj;

6) balansiranje podrazumijeva sve aktivnosti i procese, u svim vremenskim okvirima, putem kojih operator prenosnog sistema osigurava kontinuirano održavanje frekvencije sistema u okviru unaprijed utvrđenog opsega stabilnosti i usklađenost sa količinom rezervi koja je neophodna u odnosu na zahtijevani kvalitet;

7) balansna energija je energija koju operatori prenosnog sistema koriste za balansiranje;

8) balansno odgovorni subjekat je svaki učesnik na tržištu električne energije koji, kao nosilac sopstvene balansne odgovornosti, preuzima finansijsku odgovornost za sopstveno balansno odstupanje, odnosno svaki učesnik na tržištu električne energije koji, kao nosilac balansne odgovornosti balansne grupe, preuzima finansijsku odgovornost za sopstveno balansno odstupanje i balansno odstupanje članova svoje balansne grupe;

9) balansno tržište električne energije je skup institucionalnih, komercijalnih i operativnih aranžmana kojima se uspostavlja upravljanje balansiranjem na tržišnim principima;

10) bilateralno tržište električne energije je tržište na kojem se kupovina i prodaja električne energije obavlja bez posrednika, zaključivanjem bilateralnog ugovora o kupoprodaji električne energije između dva učesnika na tržištu;

11) približno realno vrijeme je u kontekstu pametnog mjerenja, kratak vremenski period, obično od nekoliko sekundi do perioda obračuna odstupanja na nacionalnom tržištu;

12) cijena sa prekidom je cijena energije koja je unaprijed dogovorena između energetskog subjekta i kupca, kojom se uzimaju u obzir prekidi u snabdijevanju električnom energijom ili gasom;

13) daljinsko grijanje ili daljinsko hlađenje je distribucija toplotne energije u obliku pare, vruće vode ili rashlađenih tečnosti, od centralnih ili decentralizovanih izvora proizvodnje kroz mrežu do više zgrada ili lokacija, radi upotrebe za grijanje ili hlađenje prostora ili u tehnološkom procesu;

14) distribucija električne energije je prenošenje električne energije kroz srednjenaponske i niskonaponske elektroenergetske distributivne sisteme, radi isporuke krajnjim kupcima, što ne uključuje snabdijevanje električnom energijom;

15) distribucija gasa je prenošenje gasa kroz lokalne ili regionalne gasovodne sisteme radi isporuke krajnjim kupcima, koje ne uključuje snabdijevanje gasom;

16) distribucija toplotne energije je prenošenje toplotne energije za daljinsko grijanje odnosno hlađenje ili industrijsku upotrebu pomoću pare, tople vode ili rashladnog fluida kroz distributivne sisteme;

17) distributer toplotne energije je energetski subjekat koji vrši distribuciju toplotne energije za daljinsko grijanje odnosno hlađenje;

18) distribuirana proizvodnja električne energije je proizvodnja električne energije u energetskom objektu koji je povezan na distributivni sistem;

19) ekonomski opravdana potražnja je potražnja koja nije veća od potreba za toplotnom energijom ili hlađenjem, od potražnje koja se u tržišnim uslovima može zadovoljiti postupcima proizvodnje energije koji ne obuhvataju kogeneraciju;

20) ekonomsko prvenstvo je rangiranje ponuda prema ponuđenoj cijeni po rastućem redosljedu;

21) energetska efikasnost predstavlja odnos između ostvarenog učinka, usluge, robe ili energije i utrošene energije;

22) energetski objekat je objekat u kojem se vrši jedna ili više tehnoloških funkcija proizvodnje, skladištenja, prenosa, distribucije električne energije odnosno gasa, skladištenja nafte, naftnih derivata ili gasa i proizvodnje ili distribucije toplotne energije;

23) elektroenergetski subjekat je fizičko ili pravno lice koje obavlja proizvodnju, prenos, distribuciju, agregaciju, upravljanje potrošnjom, skladištenje energije, snabdijevanje ili nabavku električne energije i koje je odgovorno za komercijalne i tehničke poslove ili poslove održavanja, ne uključujući krajnje kupce;

24) garancija porijekla je elektronski dokument koji ima jedinu funkciju da snabdjevač dokaže krajnjem kupcu da je određeni udio ili količina energije proizvedena iz obnovljivih izvora ili visokoefikasne kogeneracije;

25) gas je prirodni gas, tečni prirodni gas, biogas ili drugi gas, bez obzira na porijeklo, ako se može tehnički i bezbjedno prenositi kroz gasni sistem;

26) gasni sistem je prenosna mreža, distributivna mreža, postrojenja za TPG odnosno postrojenja za skladištenje, koja su u svojini odnosno kojima upravlja subjekat za prirodni gas, uključujući operativnu rezervu u sistemu gasa (linepack) i njegova postrojenja koja obezbjeđuju pomoćne usluge i usluge povezanih subjekata neophodne za obezbjeđivanje pristupa prenosnim, distributivnim, skladišnim i postrojenjima za TPG;

27) horizontalno integrisani elektroenergetski subjekat je subjekat koji obavlja najmanje jednu od djelatnosti: proizvodnju za potrebe prodaje, prenos, distribuciju ili snabdijevanje električnom energijom i drugu djelatnost koja se ne odnosi na električnu energiju;

28) horizontalno integrisani subjekat za gas je subjekat koji obavlja najmanje jednu od djelatnosti: proizvodnju, prenos, distribuciju, snabdijevanje ili skladištenje prirodnog gasa i drugu djelatnost koja se ne odnosi na gas;

29) informacije o obračunu su informacije koje su navedene na računima krajnjih kupaca, osim zahtjeva za plaćanje;

30) integrisani energetski subjekat je vertikalno ili horizontalno integrisani subjekat za električnu energiju ili gas;

31) interkonektovani sistemi su prenosni i distributivni sistemi međusobno povezani jednim ili više interkonektora;

32) interkonektor je prenosni vod električne energije ili prenosni gasovod koji prelazi granicu između dvije države radi povezivanja prenosnih sistema tih država;

33) interoperabilnost je u kontekstu pametnog sistema mjerenja, sposobnost dvije ili više energetskih ili komunikacionih mreža, sistema, uređaja, aplikacija ili komponenata da uzajamno djeluju, razmjenjuju i koriste informacije radi izvođenja potrebnih funkcija;

34) infrastruktura za priključenje je skup vodova, opreme i uređaja između postojećeg prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa i priključka;

35) konvencionalno brojilo je analogno ili elektronsko brojilo koje nema mogućnost da istovremeno prenosi i prima podatke;

36) kontrola je posredni ili neposredni uticaj na odluke energetskog subjekta na osnovu svojine ili prava na korišćenje cjelokupnih ili dijela osnovnih sredstava, odnosno odlučujući uticaj na sastav, glasanje ili odlučivanje organa energetskog subjekta;

37) korisna toplotna energija je toplotna energija koja je proizvedena u kogeneraciji za zadovoljavanje ekonomski opravdane potražnje za grijanjem ili hlađenjem;

38) korisnik sistema je fizičko ili pravno lice koje isporučuje u sistem ili iz njega preuzima električnu energiju ili gas;

39) kupac je pravno ili fizičko lice koje kupuje električnu energiju ili gas za sopstvenu potrošnju ili za dalju prodaju;

40) kupac iz kategorije domaćinstva je kupac koji kupuje električnu energiju ili gas isključivo za potrošnju u svom domaćinstvu, koja ne obuhvata potrošnju za poslovne ili profesionalne aktivnosti;

41) kupac koji ne pripada kategoriji domaćinstva je fizičko ili pravno lice koje kupuje električnu energiju ili gas, osim za korišćenje u svom domaćinstvu i uključujući proizvođače, industrijske kupce, mala i srednja preduzeća, poslovne subjekte i veleprodajne kupce;

42) krajnji kupac je kupac koji kupuje električnu energiju ili gas za sopstvenu potrošnju;

43) veleprodajni kupac je fizičko ili pravno lice koje kupuje električnu energiju ili gas u svrhu dalje prodaje unutar ili izvan sistema u kojem je osnovan i nije operator prenosnog ili distributivnog sistema;

44) kupac samosnabdjevač je krajnji kupac koji ima sopstveno primopredajno mjesto, balansno je odgovoran i kupuje električnu energiju za sopstvene potrebe, bez posredstva snabdjevača;

45) malo pravno lice je pravno lice koje ispunjava najmanje dva od sljedeća tri kriterijuma:

- prosječan broj zaposlenih u poslovnoj godini do 50;

- ukupan prihod na godišnjem nivou do 8.000.000,00 €;

- ukupna aktiva do 4.000.000,00 €;

46) mikro pravno lice je pravno lice koje ispunjava najmanje dva od sljedeća tri kriterijuma:

- prosječan broj zaposlenih do 10;

- ukupan prihod na godišnjem nivou do 700.000,00 €;

- ukupna aktiva do 350.000,00 €;

47) stanica za punjenje je interfejs putem kojeg je moguće u datom trenutku napuniti jedno električno vozilo ili zamijeniti bateriju jednog električnog vozila;

48) mreža je sistem električnih vodova ili cjevovoda;

49) mreža proizvodnih (magistralnih) gasovoda su gasovodi ili mreža gasovoda koji rade ili su izgrađeni kao dio objekta za proizvodnju nafte ili gasa ili se koriste za prenos gasa od jednog ili više takvih objekata do pogona za preradu ili terminala ili krajnjeg pristanišnog terminala i kojim se gas prenosi od izvora gdje se proizvodi do tačke isporuke u sistem;

50) mjesto priključenja je mjesto povezivanja prenosnog i distributivnog sistema, kao i mjesto povezivanja unutrašnje instalacije objekta krajnjeg kupca, odnosno proizvođača sa prenosnim ili distributivnim sistemom električne energije ili gasa;

51) multifunkcionalni aditivi su jedinjenja koja nijesu ugljovodonici, a koja se naknadno dodaju ili miješaju sa naftnim derivatima, kako bi se izmijenila njihova svojstva;

52) najbolje dostupne tehnike su u kontekstu zaštite i sigurnosti podataka u okruženju pametnog mjerenja, najefikasnije, unaprijeđene i prikladne tehnike za obezbjeđivanje usklađenosti sa važećim pravilima o zaštiti podataka i sigurnosti;

53) nafta je ugljovodonik koji nakon vađenja iz ležišta ostaje u tečnom stanju na normalnom atmosferskom pritisku i temperaturi;

54) naftni derivati su proizvodi koji se dobijaju iz sirove nafte, uključujući tečni naftni gas, ili smješe naftnih derivata i biogoriva, u kojoj naftni derivati imaju većinski udio;

55) naftovod je cjevovod za transport nafte od otpremne stanice, sabirno - otpremne stanice ili terminala do rafinerije nafte, kao i međunarodni sistem za transport nafte;

56) naknada za promjenu snabdjevača je naknada za promjenu snabdjevača ili učesnika na tržištu koji se bave agregacijom, uključujući naknade za raskid ugovora, koje snabdjevači ili učesnici na tržištu koji se bave agregacijom ili operatori sistema direktno ili indirektno nameću kupcima;

57) nefrekvencijska pomoćna usluga je usluga koju koristi operator prenosnog sistema ili operator distributivnog sistema u svrhu regulacije napona u stacionarnom stanju, injektiranja brzo djelujuće reaktivne struje, inertnosti za osiguranje stabilnosti lokalne mreže, struje kratkog spoja, sposobnosti beznaponskog pokretanja (black start) i sposobnosti ostrvskog rada;

58) nestandardne usluge su usluge koje može da pruži samo operator sistema, a čije plaćanje nije obuhvaćeno naknadama za korišćenje sistema i naknadama za priključenje;

59) nezavisni agregator je učesnik na tržištu koji se bavi agregacijom koji nije povezan sa snabdjevačem kupca;

60) energija iz obnovljivih izvora je energija iz obnovljivih nefosilnih izvora, kao što je energija vjetra, solarna energija (termalna i fotonaponska), geotermalna energija, ambijentalna energija, energija plime i oseke i druga energija mora, hidroenergija, biomasa, deponijski gas, gas iz postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda i biogas;

61) upravljanje potrošnjom je promjena potrošnje električne energije krajnjih kupaca u odnosu na njihove uobičajene ili trenutne obrasce potrošnje kao odgovor na tržišne signale, uključujući vremenski promjenljive cijene električne energije ili novčane podsticaje ili kao odgovor na prihvatanje ponude krajnjeg kupca za prodaju smanjenja ili povećanja potražnje po cijeni na organizovanom tržištu, bilo samostalno ili kroz agregaciju;

62) operator distributivnog sistema je energetski subjekat koji obavlja djelatnost distribucije električne energije ili gasa i odgovoran je za rad, održavanje i razvoj distributivnog sistema na određenom području, njegovo povezivanje sa drugim sistemima i za obezbjeđenje dugoročne sposobnosti sistema da zadovolji potrebe za distribucijom električne energije ili gasa na ekonomski opravdan način;

63) operator prenosnog sistema je energetski subjekat koji obavlja djelatnost prenosa električne energije ili gasa i odgovoran je za rad, održavanje i razvoj prenosnog sistema na određenom području i njegovo povezivanje s drugim sistemima, kao i za obezbjeđenje dugoročne sposobnosti sistema da zadovolji zahtjeve za prenosom električne energije ili gasa na ekonomski opravdan način;

64) operator sistema za skladištenje gasa je energetski subjekat koji obavlja djelatnost skladištenja i odgovoran je za upravljanje, funkcionisanje, održavanje i razvoj sistema za skladištenje gasa;

65) subjekat odgovoran za organizaciju i upravljanje tržištem električne energije ili gasa je energetski subjekat koji djelatnost organizovanja i upravljanja tržištem električne energije ili gasa obavlja na osnovu licence, u skladu sa ovim zakonom;

66) operator tržišta električne energije je energetski subjekat koji pruža uslugu uparivanja ponude i potražnje na berzanskom tržištu električne energije;

67) pametni sistem mjerenja je elektronski sistem koji može da mjeri električnu energiju koja se predaje u mrežu ili električnu energiju koja se preuzima iz mreže, koji pruža više informacija od konvencionalnog brojila i koji može da prenosi i prima podatke nekim oblikom elektronske komunikacije, u svrhu informisanja, praćenja i kontrole;

68) period obračuna odstupanja je vremenski period za koji se obračunava odstupanje balansno odgovornog subjekta;

69) pomoćne usluge su usluge potrebne za rad prenosnog ili distributivnog sistema električne energije, uključujući pomoćne usluge balansiranja i nefrekvencijske pomoćne usluge, izuzev upravljanja zagušenjima, odnosno sve usluge potrebne za pristup i rad prenosnog ili distributivnog sistema gasa, TPG ili skladišnih objekata uključujući i balansiranje opterećenja i miješanje i ubrizgavanje inertnih gasova, osim objekata rezervisanih isključivo za rad operatora prenosnog sistema gasa;

70) potpuno integrisane mrežne komponente su mrežne komponente koje su integrisane u prenosni ili distributivni sistem, uključujući postrojenja za skladištenje, i koje se koriste samo u svrhu obezbjeđivanja sigurnog i pouzdanog rada prenosnog i distributivnog sistema, a ne u svrhu balansiranja ili upravljanja zagušenjem;

71) povezani subjekti su subjekti u oblasti energetike čiji finansijski iskazi podliježu obavezi konsolidacije odnosno subjekti koji pripadaju istim vlasnicima;

72) povlašćeni proizvođač je energetski subjekat koji proizvodi električnu energiju iz obnovljivih izvora ili visokoefikasne kogeneracije i ima pravo na podsticajne mjere u skladu sa zakonom kojim se uređuje korišćenje energije iz obnovljivih izvora;

73) pravno razdvajanje je postupak razdvajanja djelatnosti koje se obavljaju u okviru integrisanog energetskog subjekta, na način da se njihovo obavljanje organizuje u različitim pravnim licima koja posluju nezavisno od drugih energetskih i neenergetskih djelatnosti integrisanog subjekta;

74) prenos električne energije je prenošenje električne energije interkonektovanim sistemom visokog i vrlo visokog napona sa ciljem isporuke krajnjim kupcima ili distributeru, koje ne obuhvata snabdijevanje;

75) prenos gasa je prenošenje gasa putem mreže, koja se uglavnom sastoji od gasovoda visokog pritiska, izuzev sistema proizvodnih (magistralnih) gasovoda i dijela gasovoda visokog pritiska koji se pretežno koristi u lokalnoj distribuciji gasa u cilju dostave kupcima, koje ne obuhvata snabdijevanje;

76) priključak je skup vodova, opreme i uređaja kojima se objekti energetskih subjekata povezuju međusobno ili sa instalacijama objekta krajnjeg kupca;

77) primarna energija je oblik energije koji se nalazi u prirodi i koja nije podvrgnuta bilo kakvoj konverziji ili procesu transformacije;

78) pristup sistemu je pravo korišćenja sistema od strane korisnika sistema, koje ne uključuje priključenje na prenosni ili distributivni sistem;

79) produktovod je cjevovod koji služi za transport derivata nafte od rafinerijskog postrojenja do kupca ili skladišta;

80) proizvodnja je fizički ili hemijski proces transformacije goriva odnosno energije iz obnovljivih izvora u električnu energiju, toplotnu energiju ili druge oblike energije;

81) proizvođač električne energije je privredno društvo, pravno ili fizičko lice ili preduzetnik koji obavlja djelatnost proizvodnje električne energije;

82) proizvođač toplotne energije je energetski subjekat koji proizvodi toplotnu energiju za daljinsko grijanje odnosno daljinsko hlađenje ili industrijsku upotrebu;

83) projekat od uzajamnog interesa je projekat koji povezuje Crnu Goru sa jednom ili više ugovornih strana Energetske zajednice odnosno jednom ili više država članica Evropske unije i u njihovom je uzajamnom interesu, a koji se sprovodi na dobrovoljnoj osnovi i ne nalazi se na listi projekata od interesa za Energetsku zajednicu;

84) raspoloživi kapacitet je kapacitet prenosnog ili distributivnog sistema ili sistema za skladištenje gasa koji operator sistema može da pruži na korišćenje korisnicima sistema ili mreže, bez ugrožavanja sigurnosti i kvaliteta snabdijevanja postojećih korisnika;

85) regasifikacija je proces zagrijavanja TPG do njegovog prevođenja u gasovito stanje;

86) regionalni koordinacioni centar je tijelo zaduženo za koordinaciju aktivnosti operatora prenosnih sistema u određenom evropskom regionu u cilju unapređenja sigurnosti i koordinacije rada prenosnih sistema;

87) rezerva u sistemu gasa (linepack) je skladištenje gasa kompresijom u prenosnim i distributivnim sistemima gasa, isključujući postrojenja koja su namijenjena isključivo za obavljanje djelatnosti operatora prenosnih sistema;

88) sigurnost je sigurnost snabdijevanja električnom energijom ili gasom i tehnička sigurnost;

89) sigurnost funkcionisanja sistema je kontinuirano upravljanje prenosnim i ako je potrebno distributivnim sistemom pod predvidivim okolnostima;

90) sigurnost snabdijevanja je sposobnost sistema električne energije ili sistema gasa da kontinuirano snabdijeva krajnje kupce električnom energijom ili gasom, odnosno sposobnost prenosnih i distributivnih sistema da omoguće isporuku krajnjim kupcima;

91) sistem za skladištenje gasa je objekat koji je u vlasništvu i/ili kojim upravlja subjekat za gas, koji se koristi za skladištenje prirodnog gasa, uključujući dio postrojenja za TPG koji se koristi za skladištenje, ali isključujući dio koji se koristi za proizvodnju kao i objekte (postrojenja) koji su namijenjeni isključivo za obavljanje djelatnosti operatora prenosnog sistema;

92) objekat za skladištenje električne energije je objekat u kojem se vrši skladištenje energije u okviru elektroenergetskog sistema;

93) operator za skladištenje električne energije je energetski subjekat koje se bavi skladištenjem električne energije;

94) snabdijevanje je prodaja uključujući i preprodaju električne energije, gasa, naftnih derivata ili toplotne energije kupcima;

95) snabdijevanje sa prekidima je snabdijevanje u kojem se ugovorom snabdjevaču daje pravo da, po ugovorenim uslovima i rokovima, vrši prekide u snabdijevanju kupaca;

96) snabdjevač je energetski subjekat koji obavlja djelatnost snabdijevanja električnom energijom, gasom, naftnim derivatima ili toplotnom energijom;

97) snabdjevač posljednjeg izbora je snabdjevač električnom energijom ili gasom, određen u transparentnom postupku, koji pruža javnu uslugu snabdijevanja električnom energijom ili gasom po posebnim uslovima i rokovima, u skladu sa ovim zakonom;

98) subjekat za gas je fizičko ili pravno lice, koje obavlja najmanje jednu od sljedećih djelatnosti: proizvodnju, isporuku i prodaju gasa iz sopstvene proizvodnje, prenos gasa, distribuciju gasa, snabdijevanje gasom, kupovinu ili skladištenje gasa, koje je odgovorno za komercijalne, tehničke i poslove održavanja sistema za gas, osim krajnjeg kupca;

99) skladištenje električne energije je odlaganje krajnjeg korišćenja električne energije do određenog trenutka nakon proizvodnje ili pretvaranja električne energije u oblik energije koji se može skladištiti, skladištenje takve energije i naknadno pretvaranje te energije u električnu ili njena upotreba kao drugog nosioca energije;

100) tranzit je prenos električne energije ili prirodnog gasa koji nije porijeklom iz Crne Gore, iz jedne države u drugu ili vraćanje u zemlju porijekla preko teritorije Crne Gore;

101) treća država je svaka država osim Crne Gore, članice Evropske unije i ugovorne strane Energetske zajednice;

102) trgovina je kupovina i prodaja električne energije, gasa ili naftnih derivata radi dalje prodaje;

103) tržišta električne energije su tržišta koja uključuju vanberzanska i berzanska tržišta električne energije, tržišta za trgovanje električnom energijom, prekograničnim prenosnim kapacitetima, balansnim i pomoćnim uslugama u svim vremenskim okvirima, uključujući dugoročna tržišta, dan-unaprijed i unutardnevna tržišta;

104) ugovor o snabdijevanju električnom energijom ili gasom je ugovor o snabdijevanju električnom energijom ili gasom, koji ne uključuje derivate električne energije ili gasa;

105) ugovor sa dinamičkim određivanjem cijene električne energije je ugovor o snabdijevanju električnom energijom između snabdjevača i krajnjeg kupca koji odražava promjenu cijena na kratkoročnom tržištu, uključujući dan-unaprijed i unutardnevna tržišta, u intervalima koji odgovaraju barem učestalosti tržišnog poravnanja;

106) univerzalna usluga je jedinstveni način prodaje električne energije u okviru snabdijevanja električnom energijom koja se obavlja kao javna usluga, kojom se osigurava pravo kupca iz kategorije domaćinstvo na javnu uslugu snabdijevanja električnom energijom pod istim uslovima na cijelom području Crne Gore;

107) učesnik na tržištu električne energije je pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik registrovan kod subjekta odgovornog za organizaciju i upravljanje tržištem električne energije, koji kupuje, prodaje ili proizvodi električnu energiju, koji se bavi agregacijom ili koji je operator usluga upravljanja potrošnjom ili skladištenja energije, što uključuje davanje naloga za trgovinu, na jednom ili više tržišta električne energije, uključujući tržišta balansne energije;

108) učesnik na tržištu gasa je pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik registrovan kod subjekta odgovornog za organizaciju i upravljanje tržištem gasa za kupovinu odnosno prodaju gasa;

109) ugovor tipa „uzmi ili plati“ je ugovor kojim se snabdjevač obavezuje da isporuči ugovorene količine gasa, a kupac da plati te količine bez obzira da li ih je preuzeo;

110) ukupna finalna potrošnja energije je ukupna energija koja je isporučena industriji, saobraćaju, domaćinstvima, uslugama (uključujući javne usluge), poljoprivredi, šumarstvu i ribarstvu, uključujući i sopstvenu potrošnju električne i toplotne energije energetskog sektora, kao i gubitke u prenosu i distribuciji električne i toplotne energije;

111) unutrašnje instalacije su instalacije, vodovi, postrojenja i oprema koji se nalaze prije mjesta priključenja i u svojini su krajnjeg kupca, odnosno proizvođača;

112) usluge fleksibilnosti su usluge koje pružaju korisnici sistema tako što prave privremene promjene u načinu na koji troše, proizvode ili skladište električnu energiju kada se to zahtijeva, kako bi se podržalo efikasnije korišćenje elektroenergetskog sistema;

113) vertikalno integrisani subjekat je subjekat ili grupa subjekata u kojoj isto lice ili grupa lica ima pravo direktne ili indirektne kontrole, pri čemu subjekat ili grupa subjekata obavljaju najmanje jednu od sljedećih djelatnosti: prenos električne energije ili gasa, distribuciju električne energije ili gasa, skladištenje gasa i upravljanje postrojenjem za TPG, kao i najmanje jednu od sljedećih djelatnosti: proizvodnju električne energije ili snabdijevanje električnom energijom ili gasom;

114) zagušenje je situacija u kojoj se ne mogu ispuniti svi zahtjevi učesnika na tržištu koji se odnose na trgovinu između mrežnih oblasti jer bi to značajno uticalo na fizičke protoke na mrežnim elementima koji ne mogu prihvatiti te protoke.

(1) Dugoročni ciljevi, ekonomski i institucionalno-organizacioni okvir energetskog razvoja utvrđuju se opštim smjernicama energetske politike.

(2) Smjernice iz stava 1 ovog člana donosi Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada).

(3) Smjernice iz stava 1 ovog člana, bliže se razrađuju i sprovode nacionalnim energetskim i klimatskim planom Crne Gore (u daljem tekstu: Nacionalni energetski i klimatski plan), akcionim planom razvoja i korišćenja daljinskog grijanja odnosno hlađenja i visokoefikasne kogeneracije, lokalnim energetskim planovima i energetskim bilansom.

(4) Planovi iz stava 3 ovog člana objavljuju se na internet stranici organa državne uprave nadležnog za poslove energetike (u daljem tekstu: Ministarstvo).

(1) Energetski razvoj planira se u cilju:

1) obezbjeđenja neprekidnog, sigurnog i kvalitetnog snabdijevanja energijom;

2) obezbjeđenja održive i efikasne proizvodnje i korišćenja energije;

3) razvijanja i korišćenja različitih izvora energije;

4) povećanja proizvodnje odnosno korišćenja energije iz obnovljivih izvora i visokoefikasne kogeneracije;

5) efikasnog obavljanja energetskih djelatnosti i javnih usluga uz obezbjeđenje održivog razvoja;

6) zaštite životne sredine u svim oblastima energetskih djelatnosti;

7) obezbjeđenja konkurencije na tržištu energije na načelima nepristrasnosti, transparentnosti i nediskriminatornosti;

8) održavanja stabilnih uslova poslovanja i podsticanja javnog, privatnog i javno-privatnog ulaganja i poslovanja u oblasti energetike;

9) zaštite krajnjih kupaca energije;

10) povezivanja crnogorskog energetskog sistema sa evropskim energetskim sistemima i sistemima država u okruženju u skladu sa energetskim potrebama i potrebama ekonomskog razvoja;

11) razvoja tržišta električne energije i njegovog povezivanja sa regionalnim i unutrašnjim tržištem Evropske unije;

12) stvaranja uslova za investiranje u energetiku;

13) razvoja gasnog sistema i njegovih konekcija sa susjednim gasnim sistemima, radi ispunjavanja domaćih zahtjeva za prirodnim gasom i diversifikacije energetskih izvora.

(1) Nacionalni energetski i klimatski plan sadrži naročito:

1) pregled trenutnog stanja u pogledu relevantnih politika i postupak donošenja plana;

2) nacionalne ciljeve koji se odnose na:

- emisiju gasova sa efektom staklene bašte;

- korišćenje energije iz obnovljivih izvora;

- energetsku efikasnost;

- energetsku sigurnost;

- unutrašnje energetsko tržište, i

- istraživanje, inovacije i konkurentnost.

3) pregled planiranih politika i mjera koje se odnose na ostvarivanje ciljeva iz tačke 2 ovog stava i pregled finansijskih sredstava potrebnih za njihovo ostvarivanje;

4) opis trenutnog stanja u oblastima iz tačke 2 ovog stava i projekcije ostvarivanja ciljeva u tim oblastima sprovođenjem postojećih politika i mjera;

5) procjenu efekata planiranih politika i mjera za ostvarivanje ciljeva iz tačke 2 ovog stava.

(2) Plan iz stava 1 ovog člana priprema Ministarstvo u saradnji sa organom državne uprave nadležnim za zaštitu životne sredine i klimatske promjene i dostavlja ga nezavisnom organu nadležnom za kontrolu državne pomoći, radi davanja mišljenja.

(3) Plan iz stava 1 ovog člana donosi Vlada, na period do deset godina.

(4) Ažuriranje plana iz stava 1 ovog člana, Ministarstvo vrši u saradnji sa organom državne uprave nadležnim za zaštitu životne sredine i klimatske promjene nakon isteka četiri godine od dana njegovog donošenja.

(5) Bliži sadržaj Nacionalnog energetskog i klimatskog plana i smjernice za određivanje ciljeva iz stava 1 tačka 2 ovog člana propisuje Ministarstvo.

(1) Sprovođenje Nacionalnog energetskog i klimatskog plana prati Ministarstvo i organ državne uprave nadležan za zaštitu životne sredine i klimatske promjene i o realizaciji tog plana svake druge godine pripremaju izvještaj, koji Ministarstvo dostavlja Vladi radi usvajanja.

(2) Izvještaj iz stava 1 ovog člana naročito sadrži:

1) informacije o ostvarenom napretku u realizaciji ciljeva iz člana 10 stav 1 tačka 2 ovog zakona, kao i finansijskim sredstvima utrošenim za realizaciju politika i mjera za njihovo ostvarivanje;

2) informacije o sprovedenim javnim konsultacijama o klimi i energiji, u izvještajnom periodu;

3) kvantifikaciju efekata politika i mjera iz Nacionalnog energetskog i klimatskog plana na kvalitet vazduha i emisije zagađivača vazduha;

4) informacije o napretku u pogledu ostvarivanja nacionalnog cilja da se smanji broj domaćinstava koja su u stanju energetskog siromaštva i, gdje je to moguće, informacije o politikama i mjerama koje se bave pitanjem energetskog siromaštva.

(3) Ministarstvo obavještava nadležni organ Energetske zajednice (u daljem tekstu: Zajednica) o donošenju Nacionalnog energetskog i klimatskog plana i dostavlja mu izvještaj iz stava 2 ovog člana, u roku od 45 dana od dana usvajanja.

(1) Energetsko siromaštvo je stanje u kome domaćinstvo nema pristup osnovnim energetskim uslugama koje obezbjeđuju pristojne standarde života i zdravlja, uključujući adekvatno grijanje i hlađenje, toplu vodu, osvjetljenje i energiju za napajanje kućnih aparata.

(2) Energetsko siromaštvo utvrđuje se na osnovu sljedećih kriterijuma:

- visok udio troškova domaćinstva za energiju;

- niski ukupni prihodi domaćinstva;

- niska energetska efikasnost objekata za stanovanje i kućnih aparata i uređaja.

(3) Bliže kriterijume iz stava 2 ovog člana na predlog Ministarstva koji priprema u saradnji sa organom državne uprave nadležnim za poslove socijalnog staranja, a uzimajući u obzir smjernice Sekretarijata Zajednice, propisuje Vlada.

(1) Opština, Glavni grad i Prijestonica (u daljem tekstu: opština) dužni su da potrebe i način snabdijevanja energijom, mjere za efikasno korišćenje energije, kao i korišćenje obnovljivih izvora energije i kogeneracije, planiraju lokalnim energetskim planom u skladu sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom i akcionim planom razvoja i korišćenja daljinskog grijanja odnosno hlađenja i visokoefikasne kogeneracije.

(2) Lokalni energetski plan naročito sadrži:

1) prikaz stanja u snabdijevanju energentima na području opštine, kao i prikaz svih vrsta proizvodnje energije na području opštine (proizvodnja električne energije, sistemi za daljinsko grijanje odnosno hlađenje i druge vrste proizvodnje energije);

2) podatke o potrošnji energije na području opštine, po tipu energenta i sektorima djelatnosti i domaćinstvima;

3) podatke o emisiji gasova sa efektom staklene bašte, koji nastaju na području opštine;

4) procjenu planirane potrošnje energije, po tipu energenta i sektorima djelatnosti i domaćinstvima, na području opštine;

5) procjenu mogućnosti proizvodnje energije na području opštine;

6) procjenu mogućnosti korišćenja mjera energetske efikasnosti u svim sektorima djelatnosti i domaćinstvima, na području opštine;

7) procjenu potencijala i mogućnosti povećanja korišćenja energije iz obnovljivih izvora;

8) procjenu mogućnosti uvođenja sistema daljinskog grijanja odnosno hlađenja;

9) energetske ciljeve opštine i indikatore za njihovo praćenje;

10) mjere za ostvarivanje postavljenih ciljeva;

11) procjenu finansijskih sredstava potrebnih za realizaciju lokalnog energetskog plana i moguće izvore finansiranja.

(3) Lokalni energetski plan donosi se na period od deset godina.

(4) Opština je dužna da u postupku planiranja gradske infrastrukture, u skladu sa mogućnostima, daje prioritet grijanju odnosno hlađenju energijom iz obnovljivih izvora.

(5) Opština podnosi Ministarstvu izvještaj o sprovođenju lokalnog energetskog plana do 31. januara tekuće, za prethodnu godinu.

(6) Predlog lokalnog energetskog plana dostavlja se nezavisnom organu nadležnom za kontrolu državne pomoći, radi davanja mišljenja.

(1) Potrebe za energijom, odnosno energentima koje je neophodno obezbijediti radi balansa snabdijevanja i potražnje, urednog i kontinuiranog snabdijevanja kupaca, uz uvažavanje potreba racionalne potrošnje energije i energenata i održivog razvoja energetike; izvori obezbjeđivanja potrebnih količina energije, odnosno energenata; način snabdijevanja pojedinim vrstama energije i energentima; potreban nivo zaliha energenata i rezervnih kapaciteta energetskih objekata za sigurno snabdijevanje krajnjih kupaca energijom i energentima utvrđuju se energetskim bilansom Crne Gore (u daljem tekstu: energetski bilans).

(2) Energetski bilans iz stava 1 ovog člana donosi se kao dugoročni i godišnji.