Odluka o sistemu upravljanja u kreditnoj instituciji

Ovom odlukom bliže se uređuje sistem upravljanja u kreditnoj instituciji koji se odnosi na organizacionu strukturu kreditne institucije, mehanizme internih kontrola, uslovi i način obavljanja funkcija internih kontrola u kreditnoj instituciji (u daljem tekstu: sistem upravljanja), kao i bliži zadaci i način organizacije nadzornog odbora kreditne institucije.

Izrazi upotrijebljeni u ovoj odluci imaju sljedeća značenja:

1) sistem upravljanja rizicima je sveobuhvatnost organizacione strukture, pravila, procesa, postupaka, sistema i resursa za utvrđivanje, mjerenje, procjenjivanje, kontrolu, praćenje i izvještavanje o izloženosti rizicima odnosno upravljanje rizicima u cjelini i podrazumijeva uspostavljanje odgovarajućeg korporativnog upravljanja, kulture rizika i donošenje strategije, politike i ostalih internih akata za upravljanje rizicima;

2) kultura rizika su norme, stavovi i ponašanja koji su povezani sa sviješću o rizicima, preuzimanjem rizika i upravljanjem rizicima, kao i kontrolama na osnovu kojih se donose odluke o rizicima;

3) rizični profil je mjera, odnosno procjena svih rizika kojima je ili bi mogla da bude izložena kreditna institucija u svom poslovanju;

4) sklonost preuzimanju rizika (engl. risk appetite) je nivo i vrste rizika koje je kreditna institucija spremna da preuzme u okviru svoje sposobnosti podnošenja rizika kako bi ostvarila svoje strateške ciljeve;

5) sposobnost podnošenja rizika (engl. risk capacity) je najveći nivo rizika koji kreditna institucija može preuzeti uzimajući u obzir svoju kapitalnu osnovu, sposobnosti upravljanja rizicima, kontrolu i regulatorna ograničenja;

6) testiranje otpornosti na stres je procjena uticaja određenih događaja i procesa, uključujući mikroekonomske i makroekonomske scenarije, na sveukupnu kapitalnu poziciju kreditne institucije ili na izvore finansiranja i likvidnost projekcijom izvora kapitala i kapitalnih zahtjeva kreditne institucije ili uticaja šokova na sveukupnu likvidnosnu poziciju kreditne institucije, uključujući i određivanje kapitalnih zahtjeva;

7) malus je ugovorna odredba po kojoj je zaposleni saglasan da kreditna institucija nije dužna da mu isplati, odnosno prenese prava nad dijelom odloženih neisplaćenih varijabilnih primanja ili nad cijelim odloženim neisplaćenim varijabilnih primanjima, ako su prethodno preuzeti rizici doveli do narušene uspješnosti odnosno lošijeg finansijskog rezultata kreditne institucije;

8) povraćaj primanja (eng. clawback) je ugovorna odredba kojom se zaposleni obavezuje da kreditnoj instituciji vrati određeni iznos varijabilnih primanja, ili drugi isplaćeni iznos ili prava iz finansijskih instrumenata, ako su prethodno preuzeti rizici doveli do narušavanja uspješnosti odnosno lošijeg finansijskog rezultata i takva odredba se može ugovoriti na odložena i neodložena varijabilna primanja.

(1) Radi uspostavljanja i sprovođenja sistema upravljanja, kreditna institucija:

1) uspostavlja jasne i dosljedne interne odnose u vezi sa odgovornošću za preuzimanje i upravljanje rizicima, uključujući razgraničenja ovlašćenja i odgovornosti uz aktivno učešće u procesu upravljanja svim značajnim rizicima, uključujući rizike povezane sa životnom sredinom, društvom i upravljanjem (ESG rizici);

2) obezbjeđuje odgovarajuće resurse, uključujući dovoljan broj zaposlenih sa odgovarajućim stručnim znanjem i iskustvom za upravljanje svim značajnim rizicima, kao i za poslove vrednovanja imovine, korišćenja eksternih kreditnih rejtinga i internih modela za upravljanje rizicima;

3) uspostavlja i obezbjeđuje sprovođenje kulture rizika;

4) uspostavlja i obezbjeđuje sprovođenje etičkih standarda ponašanja zaposlenih u kreditnoj instituciji.

(2) Prilikom preispitivanja efikasnosti sistema upravljanja, uključujući primjerenost postupaka i efikasnost funkcije upravljanja rizicima, funkcije praćenja usklađenosti i funkcije interne revizije (u daljem tekstu: funkcije internih kontrola), u skladu sa članom 55 stav 6 Zakona o kreditnim institucijama , (u daljem tekstu: Zakon), uzima se u obzir naročito:

1) metodologija rada pojedine funkcije internih kontrola;

2) izvršenje plana rada pojedine funkcije internih kontrola;

3) broj zaposlenih koji su uključeni u obavljanje poslova pojedine funkcije internih kontrola;

4) struktura i sadržaj izvještaja pojedine funkcije internih kontrola;

5) nalazi do kojih je došla pojedina funkcija internih kontrola u periodu za koji se vrši preispitivanje primjerenosti postupaka i efektivnosti pojedine funkcije internih kontrola;

6) rizični profil kreditne institucije;

7) strategija i politika upravljanja rizicima; i

8) drugi interni akti za koje upravni odbor kreditne institucije (u daljem tekstu: upravni odbor) procijeni da imaju uticaja na primjerenost postupaka i efikasnost pojedine funkcije internih kontrola.

(3) Na pitanja sistema upravljanja u kreditnoj instituciji iz člana 104 stav 1 Zakona koja nijesu uređena ovom odlukom, primjenjuju se odredbe posebnih propisa Centralne banke kojima se uređuju upravljanje rizicima, politika i praksa primanja, kao i plan oporavka kreditne institucije.

Prilikom uspostavljanja, sprovođenja i nadzora sistema upravljanja, upravni odbor i nadzorni odbor kreditne institucije (u daljem tekstu: nadzorni odbor), u skladu sa ovlašćenjima utvrđenim Zakonom, dužni su da međusobno sarađuju i razmjenjuju relevantne informacije.

Nadzorom postupka sprovođenja i efikasnosti i efektivnosti sistema upravljanja se obuhvata:

1) da li se kultura rizika kreditne institucije sprovodi na dosljedan način;

2) sprovođenje etičkih standarda ponašanja zaposlenih;

3) sprovođenje politike za utvrđivanje i smanjenje stvarnih i potencijalnih sukoba interesa i upravljanja tim sukobima interesa; i

4) da li upravni odbor preduzima odgovarajuće mjere za otklanjanje nedostataka utvrđenih tim nadzorom.

(1) Kreditna institucija uspostavlja u skladu sa Zakonom adekvatnu, transparentnu i operativnu organizacionu strukturu.

(2) Organizaciona struktura iz stava 1 ovog člana, mora biti usklađena sa utvrđenom opštom strategijom i poslovnom politikom, strategijom upravljanja rizicima i sklonošću preuzimanju rizika kreditne institucije.

(3) Kreditna institucija je dužna da obezbijedi da su linije izvještavanja, ovlašćenja i odgovornosti, naročito između nosilaca ključnih funkcija jasno definisane.

(4) Organizaciona struktura iz stava 1 ovog člana mora da omogućava:

1) nadzornom odboru nadzor rizika kojima je kreditna institucija izložena ili bi mogla biti izložena u svom poslovanju;

2) upravnom odboru efikasno upravljanje rizicima; i

3) Centralnoj banci Crne Gore (u daljem tekstu: Centralna banka) efikasno obavljanje supervizije, odnosno nadzora kreditne institucije.

(5) Organizaciona struktura kreditne institucije mora da omogući nadzornom odboru adekvatan pristup informacijama o rizičnom profilu kreditne institucije i, ako je potrebno i primjereno, pristup funkciji upravljanja rizicima i savjetima eksternih stručnjaka, kao i druge informacije koje odredi nadzorni odbor radi obavljanja poslova iz člana 4 ove odluke, drugih poslova utvrđenih Zakonom i propisima donijetim na osnovu Zakona.

(1) Organizaciona struktura kreditne institucije mora biti uspostavljena na način da se ne može iskoristiti za svrhe koje su povezane sa pranjem novca, finansiranjem terorizma ili drugim kažnjivim djelima i ne smije biti nepotrebno složena.

(2) Ovlašćenja i odgovornosti definisane u organizacionoj strukturi kreditne institucije moraju biti utvrđene na način koji obezbjeđuje da kreditna institucija obavlja aktivnosti koje imaju jasnu ekonomsku i zakonitu svrhu i koje sprečavaju izlaganje kreditne institucije povećanom riziku od pranja novca i finansiranja terorizma ili drugih kažnjivim djela.

(3) U cilju utvrđivanja da li se organizaciona struktura iz stava 1 ovog člana može iskoristiti u svrhe koje su povezane sa pranjem novca i finansiranjem terorizma ili drugim kažnjivim djelima, kreditna institucija analizira naročito u kojoj mjeri:

1) uspostavljena organizaciona struktura ispunjava propisane standarde koji se odnose na poresku transparentnost i sprečavanje pranja novca i finansiranja terorizma;

2) će organizaciona struktura da omogući poslovanje kreditne institucije u skladu sa zakonom;

3) organizaciona struktura može da se iskoristi za skrivanje identiteta stvarnog vlasnika;

4) bi zahtjevi klijenata mogli zahtijevati uspostavljanje nove organizacione strukture.

(1) Kreditna institucija je dužna da internim aktom utvrdi kulturu rizika koja je prilagođena strategiji upravljanja rizicima i njenom rizičnom profilu.

(2) Kreditna institucija je dužna da obezbijedi edukaciju zaposlenih o kulturi rizika na način da zaposleni na svim nivoima budu jasno upoznati sa ovlašćenjima, poslovima i odgovornostima koje su im dodijeljene u vezi sa preuzimanjem i upravljanjem rizicima.

(1) Kreditna institucija je dužna da utvrdi etičke standarde ponašanja zaposlenih koji naročito sadrže:

1) obavezu zaposlenih da postupaju u skladu sa internim aktima i korporativnim vrijednostima kreditne institucije;

2) odgovornost zaposlenih da u svom radu obezbijede da aktivnosti kreditne institucije budu u okviru sklonosti preuzimanja rizika i internih ograničenja;

3) primjere prihvatljivog i neprihvatljivog ponašanja zaposlenih, a naročito u vezi sa pogrešnim finansijskim izvještavanjem, povredama radnih obaveza i drugim kažnjivim djelima;

4) obavezu zaposlenih da postupaju pošteno i sa integritetom i da izvršavaju svoje dužnosti sa odgovarajućom vještinom, dužnom pažnjom i zalaganjem; i

5) očekivanja od zaposlenih da su svjesni odgovornosti za povredu radnih obaveza, mogućnosti vođenja sudskih postupaka i kazni.

(2) Kreditna institucija je dužna da obezbijedi da funkcija praćenja usklađenosti, odnosno organizacioni dio koji odredi kreditna institucija, prati i provjerava usklađenost ponašanja zaposlenih sa standardima iz stava 1 ovog člana, utvrdi postupak za otklanjanje neusklađenosti sa tim standardima, kao i da o rezultatima sprovedene provjere redovno izvještava upravni odbor.

(1) Organizaciona struktura kreditne institucije mora da obezbijedi ograničavanje i sprečavanje sukoba interesa na nivou kreditne institucije, odnosno sukoba interesa kreditne institucije i privatnih interesa njenih zaposlenih, uključujući i članove nadzornog odbora.

(2) Kreditna institucija je dužna da usvoji i sprovodi interne akte za utvrđivanje, procjenu, smanjenje ili sprečavanje stvarnih i mogućih sukoba interesa i utvrdi mjere za upravljanje sukobom interesa.

(3) Mjerama iz stava 2 ovog člana, kreditna institucija je dužna da obezbijedi:

1) sprečavanje negativnih efekata sukoba interesa na interese klijenata kreditne institucije;

2) razdvajanje određenih linija poslovanja ili nadležnosti organizacionih jedinica;

3) razgraničenja dužnosti u kreditnoj instituciji, odnosno povjeravanje aktivnosti i poslova koje mogu da dovedu do sukoba interesa različitim licima;

4) uspostavljanje odgovarajućih postupaka za transakcije sa povezanim licima koje bi mogle da dovedu do sukoba interesa (npr. zahtijevanje sprovođenja transakcija po tržišnim uslovima);

5) sprečavanje sukoba interesa po osnovu aktivnosti zaposlenih koji se obavljaju van kreditne institucije.

(4) Kreditna institucija je dužna da obezbijedi da članovi nadzornog i upravnog odbora ne učestvuju u donošenju odluka ako su povezani sa predmetom odlučivanja na način kojim bi bili u sukobu interesa ili je na drugi način ugrožena njihova objektivnost ili postupanje u ispunjavanju dužnosti na propisani način.

(5) Matična kreditna institucija u Crnoj Gori dužna je da u aktu o upravljanju sukobom interesa, uzme u obzir i sukobe interesa koji se mogu pojaviti na konsolidovanoj osnovi.

(1) Internim aktom iz člana 10 stav 2 ove odluke, naročito se određuju:

1) situacije ili odnosi iz kojih može nastati sukob interesa, a naročito:

- ekonomski interes (npr. vlasništvo akcija, vlasnički udjeli i slični ekonomski interesi klijenata kreditne institucije, prava intelektualne svojine, krediti ili zajmovi koje je kreditna institucija dala klijentima u vlasništvu zaposlenih);

- lični ili profesionalni odnos sa imaocima kvalifikovanog učešća u kreditnoj instituciji;

- lični ili profesionalni odnos sa zaposlenim kreditne institucije ili odnos sa subjektima koji su obuhvaćeni prudencijalnom konsolidacijom u skladu sa propisima;

- prethodne poslove i dužnosti koje su obavljali zaposleni ili članovi nadzornog odbora;

- lični ili profesionalni odnos sa značajnim subjektima van te kreditne institucije (npr. povezanost sa značajnim dobavljačima, eksternim stručnjacima ili drugim pružaocima usluga); i

- politički uticaj ili odnosi sa politički eksponiranim licima;

2) lice odgovorno za prijem prijava o stvarnim ili potencijalnim sukobima interesa zaposlenih, kao i način obavještavanja tog lica;

3) koji sukob interesa je stalan i koji se mora riješiti trajno i sukob interesa koji se može pojaviti povremeno u vezi sa određenim događajem (npr. sa transakcijom, izborom pružaoca usluga i dr.) i koji se može riješiti jednokratnom mjerom.

(2) Kreditna institucija je dužna da obezbijedi da zaposleni pravovremeno obavještavaju lice iz stava 1 tačka 2 ovog člana o svim pitanjima koja mogu da dovedu ili su dovela do sukoba interesa.

(1) Kreditna institucija je dužna da u skladu sa članom 119 Zakona uspostavi, održava i unapređuje sistem internih kontrola kojim će, primjenom mehanizama internih kontrola, biti obuhvaćene sve poslovne linije i organizacione jedinice, uključujući funkcije internih kontrola, eksternalizovane aktivnosti i kanale razmjene informacija.

(2) Mehanizmi iz stava 1 ovog člana treba da obezbijede jasan, transparentan i dokumentovan postupak odlučivanja, jasnu raspodjelu ovlašćenja i odgovornosti, u čijem sprovođenju na odgovarajući način učestvuju svi zaposleni, a naročito više rukovodstvo, nadzorni i upravni odbor.

(3) Kreditna institucija je dužna da sačini, redovno održava i ažurira pojedinačni opis uloga i dužnosti za svakog člana organa upravljanja, člana višeg rukovodstva i nosioca ključne funkcije u kreditnoj instituciji, kojim detaljno utvrđuje konkretne uloge i dužnosti, linije izvještavanja i linije odgovornosti za svako od tih lica, uključujući i pregled dužnosti lica koja su dio sistema upravljanja iz člana 104 Zakona.

(4) Kreditna institucija je dužna da Centralnoj banci, na njen zahtjev, bez odlaganja, dostavi pojedinačne opise uloga i dužnosti iz stava 3 ovog člana

(5) Kreditna institucija je dužna da funkcijama internih kontrola obezbijedi:

1) pristup svim poslovnim linijama, organizacionim jedinicama i, ako je primjenljivo, zavisnim društvima i društvima koja su obuhvaćena računovodstvenom ili prudencijalnom konsolidacijom; i

2) ako je potrebno, pravo direktnog obavještavanja nadzornog odbora i/ili odgovarajućeg radnog tijela nadzornog odbora.

Interni akti koje kreditna institucija donosi za svaku funkciju internih kontrola, naročito sadrže:

1) ciljeve, obim i način rada, odnosno metodologiju funkcije internih kontrola;

2) organizaciju funkcije internih kontrola;

3) mjere za obezbjeđenje nezavisnosti i objektivnosti funkcije internih kontrola;

4) ovlašćenja, odgovornosti i odnose sa ostalim organizacionim jedinicama;

5) međusobne odnose funkcija internih kontrola;

6) dužnosti i odgovornosti rukovodioca pojedine funkcije internih kontrola kao cjeline;

7) mjere za obezbjeđivanje i praćenje stručne osposobljenosti, odgovarajućeg stručnog znanja i iskustva lica koja obavljaju poslove funkcije internih kontrola;

8) ovlašćenja i odgovornosti funkcija internih kontrola koje su povezane sa provjerom eksternalizovanih aktivnosti u skladu sa odredbama propisa kojima se uređuje eksternalizacija poslovnih aktivnosti kreditnih institucija, ako je primjenjivo;

9) pravo pristupa svim relevantnim podacima, informacijama, informacionom sistemu i drugim resursima koji su neophodni za obavljanje poslova;

10) način saradnje sa spoljnim revizorom i Centralnom bankom; i

11) izvještavanje u okviru kreditne institucije.

(1) Kreditna institucija je dužna da obezbijedi prema potrebi resurse i finansijska sredstva za izvršenje godišnjeg plana svake funkcije internih kontrola i stručno osposobljavanje lica koja obavljaju poslove funkcije internih kontrola.

(2) Rukovodioci funkcija internih kontrola moraju da ispunjavaju uslove primjerenosti utvrđene posebnim propisom Centralne banke.

(3) Pored uslova iz stava 2 ovog člana, rukovodilac funkcije interne revizije mora da ispunjava i uslove za obavljanje interne revizije utvrđene zakonom kojim se uređuje revizija.