Pravilnik o praćenju i ocjenjivanju kvaliteta vazduha, utvrđivanju nivoa i karaktera zagađenja i kriterijumima za strože mjere zaštite

Ovim pravilnikom uređuju se način praćenja i ocjenjivanja kvaliteta vazduha, uključujući pravila o ocjenjivanju kvaliteta ambijentalnog vazduha i lokaciji mjesta uzorkovanja (definisanje uslova za makrolokacijsko i mikrolokacijsko određivanje mjesta uzorkovanja, postupak izbora lokacije i njegovu reviziju); kriterijumi za određivanje minimalnog broja mjesta uzorkovanja, ciljevi kvaliteta podataka - definisanje nesigurnosti mjerenja i primjene modeliranja za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha, pokrivenost podacima i mjerenja za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha; kriterijumi za agregaciju podataka za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha; metod za ocjenjivanje usklađenosti i procjenu statističkih parametara radi uzimanja u obzir nedovoljne pokrivenosti podacima ili značajnog gubitka podataka; rezultati ocjenjivanja kvaliteta vazduha, osiguranje kvaliteta za ocjenjivanje kvaliteta vazduha i validaciju podataka; kao i referentne metode za ocjenjivanje koncentracija u ambijentalnom vazduhu i stopa taloženja, mjerenja na stanicama za integrisani monitoring, te mjerenja masene koncentracije, hemijskog sastava PM2,5, prekursora ozona i ultrafinih čestica (u daljem tekstu: UFP); kriterijumi za utvrđivanje nivoa i karaktera zagađenja, uključujući odgovarajuće granične vrijednosti, indikatore i metodologiju procjene.

U svrhu praćenja kvaliteta vazduha i prikupljanja podataka obezbjeđuje se:

1) određivanje lokacija mjernih mjesta za fiksna mjerenja na teritoriji Crne Gore;

2) sprovođenje fiksnih mjerenja i/ili indikativnih mjerenja koncentracija zagađujućih materija u vazduhu na utvrđenim mjernim mjestima;

3) gdje je primjenljivo, periodično mjerenje odnosno uzorkovanje koncentracija zagađujućih materija na privremeno određenim mjernim mjestima;

4) prikupljanje, prenos, obrada, validacija i analiza podataka o kvalitetu vazduha dobijenih mjerenjem i/ili uzorkovanjem na mjernim mjestima;

5) kontrola kvaliteta postupaka i metoda mjerenja;

6) obezbjeđivanje adekvatnog funkcionisanja i održavanja mreže i stanica za monitoring kvaliteta vazduha, mjernih uređaja i opreme za prikupljanje i prenos podataka.

Uspostavljanje mjerenja kvaliteta vazduha na fiksnim mjernim mjestima iz stava 1 tačka 1 ovog člana obuhvata:

1) određivanje lokacija fiksnih mjernih mjesta na makrolokacijskom nivou;

2) određivanje lokacija fiksnih mjernih mjesta na mikrolokacijskom nivou, značajnih za procjenu nivoa zagađenja;

3) uspostavljanje tehničkih uslova za mjerenje i/ili uzorkovanje koncentracija zagađujućih materija na fiksnim mjernim mjestima, i to:

- postavljanje odgovarajućeg objekta za smještaj mjernih uređaja;

- obezbjeđivanje zaštite od atmosferskih električnih pražnjenja;

- uspostavljanje priključka na električnu mrežu;

- obezbjeđivanje stabilnog napona;

- uspostavljanje komunikacione veze;

- obezbjeđivanje sistema za hlađenje i/ili grijanje;

- uspostavljanje sistema zaštite mjernih uređaja i druge opreme, kao i opreme za prikupljanje, skladištenje, obradu i prenos podataka.

Odredbe stava 2 ovog člana shodno se primjenjuju i na uspostavljanje privremenih mjernih mjesta iz stava 1 tačka 3 ovog člana.

Kvalitet vazduha ocjenjuje se u svim zonama na način utvrđen ovim članom.

Kvalitet vazduha ocjenjuje se na svim lokacijama, osim na lokacijama iz stava 5 ovog člana.

Na određivanje lokacija mjernih mjesta primjenjuju se odjeljci A i B Priloga 1 ovog pravilnika, u skladu sa kriterijumima utvrđenim u Prilogu 2 ovog pravilnika.

Principi utvrđeni u odjeljcima A i B Priloga 1 ovog pravilnika primjenjuju se, u mjeri u kojoj je to relevantno, i prilikom određivanja konkretnih lokacija na kojima se utvrđuju koncentracije odgovarajućih zagađujućih materija kada se kvalitet vazduha ocjenjuje indikativnim mjerenjima ili primjenom modeliranja.

Usklađenost sa graničnim i ciljnim vrijednostima radi zaštite zdravlja ljudi ne ocjenjuje se na sljedećim lokacijama:

1) na lokacijama koje se nalaze u područjima kojima javnost nema pristup i gdje ne postoji stalno stanovanje;

2) u krugu fabrika ili industrijskih postrojenja na koje se primjenjuju odgovarajuće odredbe o zaštiti i zdravlju na radu;

3) na kolovozu puteva, kao ni na razdjelnim ostrvima na putevima, osim u slučajevima kada je na tim razdjelnim ostrvima uobičajen pristup za pješake ili bicikliste.

Nacionalna referentna laboratorija za sve zone u potpunosti dokumentuje postupke izbora lokacija i evidentira informacije koje potkrepljuju projektovanje mreže za monitoring i izbor lokacija svih mjernih mjesta, u skladu sa odjeljkom C Priloga 1 ovog pravilnika.

Projektovanje mreže za monitoring zasniva se najmanje na rezultatima modeliranja ili indikativnih mjerenja.

Minimalni broj mjernih mjesta za fiksna mjerenja radi ocjene usklađenosti sa graničnim vrijednostima i ciljnim vrijednostima za zaštitu zdravlja ljudi, ciljnim vrijednostima za ozon, dugoročnim ciljevima, pragovima upozorenja i pragovima obavještavanja određuje se u skladu sa kriterijumima utvrđenim u tački 1 Priloga 2 ovog pravilnika.

Minimalni broj mjernih mjesta za fiksna mjerenja radi ocjene ispunjenosti obaveza smanjenja prosječne izloženosti za PM2,5 i NO2 u cilju zaštite zdravlja ljudi određuje se u skladu sa kriterijumima utvrđenim u tački 2 Priloga 2 ovog pravilnika.

Minimalni broj mjernih mjesta za fiksna mjerenja radi ocjene usklađenosti sa kritičnim nivoima za SO2 i NOx, kao i sa dugoročnim ciljevima za ozon, određuje se u skladu sa kriterijumima utvrđenim u tački 3 Priloga 2 ovog pravilnika.

Minimalni broj mjernih mjesta za fiksna mjerenja UFP na lokacijama gdje se mogu očekivati visoke koncentracije određuje se u skladu sa kriterijumima utvrđenim u tački 4 Priloga 2 ovog pravilnika.

Podaci o kvalitetu vazduha moraju ispunjavati ciljeve kvaliteta podataka utvrđene u Prilogu 3 ovog pravilnika.

Mjerna oprema koja se koristi na teritoriji Crne Gore za praćenje koncentracija zagađujućih materija u vazduhu na mjernim mjestima iz člana 2 stav 1 ovog pravilnika mora biti u skladu sa referentnim metodama mjerenja utvrđenim u odjeljku A Priloga 1 ovog pravilnika ili sa njima ekvivalentnim metodama mjerenja.

Lokacije super stanica za monitoring određuju se za urbane pozadinske lokacije i ruralne pozadinske lokacije u skladu sa odjeljkom A Priloga 1 ovog pravilnika.

Mjerenja na super stanicama za monitoring na urbanim pozadinskim i ruralnim pozadinskim lokacijama obuhvataju zagađujuće materije navedene u odjeljku 1, tabele 1 i 2 Priloga 5 ovog pravilnika.

Mjerenja na super stanicama za monitoring na urbanim pozadinskim i ruralnim pozadinskim lokacijama mogu obuhvatiti i zagađujuće materije navedene u odjeljku 1, tabela 3 Priloga 5 ovog pravilnika.

Pri utvrđivanju nivoa i karaktera zagađenja vazduha naročito se uzimaju u obzir:

1) nivo koncentracije zagađujuće materije u odnosu na standard kvaliteta vazduha utvrđen propisom kojim se uređuju standardi kvaliteta vazduha;

2) učestalost, trajanje i intenzitet prekoračenja standarda kvaliteta vazduha;

3) prostorni obuhvat prekoračenja i procijenjena površina zone izložena povišenim koncentracijama;

4) trendovi koncentracija zagađujućih materija i njihova promjena u vremenu;

5) broj stanovnika izloženih povišenim koncentracijama zagađujućih materija i trajanje njihove izloženosti;

6) izloženost osjetljivog stanovništva i ranjivih grupa;

7) uticaj zagađenja na zdravlje ljudi, vegetaciju, prirodne ekosisteme i druge relevantne elemente životne sredine;

8) priroda i porijeklo zagađenja, uključujući lokalne, regionalne i prekogranične izvore;

9) doprinos prirodnih izvora i resuspenzije zagađujućih materija, kada je relevantan;

10) doprinos pojedinačnih stacionarnih, mobilnih i drugih izvora zagađenja;

11) meteorološki, geografski i topografski uslovi koji utiču na nivo i prostornu raspodjelu zagađenja;

12) djelotvornost postojećih mjera za smanjenje emisija i poboljšanje kvaliteta vazduha; i

13) očekivani efekat održavanja ili uvođenja strožih mjera zaštite na zdravlje ljudi i životnu sredinu.

Za potrebe procjene iz stava 1 ovog člana, kao odgovarajuće granične vrijednosti i drugi indikatori koriste se granične i ciljne vrijednosti, kritični nivoi, pragovi upozorenja i pragovi obavještavanja, obaveze smanjenja prosječne izloženosti i drugi standardi kvaliteta vazduha utvrđeni propisom kojim se uređuju standardi kvaliteta vazduha.

Nivo zagađenja utvrđuje se na osnovu rezultata mjerenja i, kada je potrebno, rezultata modeliranja ili drugih metoda procjene kvaliteta vazduha.

Pri utvrđivanju nivoa zagađenja uzimaju se u obzir najmanje:

1) izmjerene i, kada je potrebno, modelirane koncentracije zagađujuće materije;

2) odnos utvrđenih koncentracija prema odgovarajućem standardu kvaliteta vazduha;

3) veličina prekoračenja izražena apsolutno i relativno u odnosu na odgovarajući standard;

4) broj i trajanje perioda prekoračenja;

5) prostorna raspodjela koncentracija i veličina područja na kojem je utvrđeno prekoračenje;

6) dugoročni trendovi koncentracija; i

7) procijenjeni broj stanovnika i drugih receptora izloženih koncentracijama iznad odgovarajućeg standarda.

Za procjenu prostorne raspodjele zagađenja mogu se koristiti rezultati modeliranja i indikativnih mjerenja, pod uslovom da su sprovedeni u skladu sa zahtjevima utvrđenim ovim pravilnikom.

Karakter zagađenja utvrđuje se na osnovu prirode, porijekla, vremenske i prostorne raspodjele zagađujuće materije.

Pri utvrđivanju karaktera zagađenja naročito se procjenjuje da li je zagađenje:

1) lokalnog, regionalnog ili prekograničnog karaktera;

2) posljedica jednog ili više dominantnih izvora;

3) pretežno primarnog ili sekundarnog porijekla;

4) kontinuirano, sezonsko, periodično ili epizodno;

5) povezano sa nepovoljnim meteorološkim, geografskim ili topografskim uslovima; i

6) djelimično ili pretežno posljedica prirodnih izvora ili resuspenzije.

Pri procjeni karaktera zagađenja, kada je to potrebno, koriste se podaci iz registara i inventara emisija, podaci o meteorološkim uslovima, rezultati modeliranja, analiza porijekla odnosno raspodjele izvora i drugi relevantni podaci.

Pri procjeni potrebe za održavanjem postojećih ili uvođenjem strožih mjera zaštite uzimaju se u obzir:

1) broj stanovnika izloženih povišenim koncentracijama;

2) prostorna raspodjela stanovništva u odnosu na područja sa povišenim koncentracijama;

3) trajanje i intenzitet izloženosti;

4) prisustvo osjetljivog stanovništva i ranjivih grupa;

5) blizina škola, predškolskih ustanova, zdravstvenih ustanova, ustanova za smještaj starijih lica i drugih objekata od posebnog značaja za zaštitu osjetljivog stanovništva;

6) raspoloživi podaci o uticaju zagađujuće materije na zdravlje ljudi;

7) uticaj na vegetaciju i prirodne ekosisteme, kada je relevantan; i

8) najnovija raspoloživa naučna saznanja o zdravstvenim i ekološkim efektima predmetne zagađujuće materije.

Procjena uticaja na zdravlje, kada je potrebna, vrši se uz uključivanje organa odnosno institucije nadležne za javno zdravlje.

Procjena potrebe za održavanjem postojećih ili uvođenjem strožih mjera zaštite zasniva se na podacima dobijenim praćenjem i ocjenjivanjem kvaliteta vazduha u skladu sa ovim pravilnikom, rezultatima modeliranja, indikativnih mjerenja i drugim relevantnim podacima, kada je to potrebno.

Procjena potrebe za održavanjem postojećih ili uvođenjem strožih mjera zaštite, uključujući strože standarde kvaliteta vazduha za pojedine zone, vrši se na osnovu nivoa i karaktera zagađenja i kriterijuma iz čl. 8 do 11 ovog pravilnika.

Pri procjeni iz stava 1 ovog člana uzimaju se u obzir rezultati praćenja i ocjenjivanja kvaliteta vazduha, uključujući fiksna i indikativna mjerenja i modeliranje, kao i drugi relevantni podaci u skladu sa ovim pravilnikom.

Prekoračenje standarda kvaliteta vazduha ne predstavlja osnov za automatsko uvođenje strožeg standarda kvaliteta vazduha, već se u slučaju prekoračenja primjenjuju mjere i postupci utvrđeni zakonom kojim se uređuje zaštita vazduha i propisima donijetim na osnovu tog zakona radi poboljšanja kvaliteta vazduha.

Kada se utvrdi da je značajan doprinos zagađenju posljedica određenog izvora ili grupe izvora emisija, pri procjeni se uzimaju u obzir postojeće i planirane mjere smanjenja emisija koje se primjenjuju na te izvore u skladu sa posebnim propisima.

Održavanje postojećih ili uvođenje strožih mjera zaštite može se predložiti kada procjena pokaže da su takve mjere opravdane nivoom i karakterom zagađenja i da predstavljaju odgovarajuću i proporcionalnu mjeru za obezbjeđivanje višeg nivoa zaštite zdravlja ljudi ili životne sredine.

Procjena iz stava 1 ovog člana dokumentuje se izvještajem koji naročito sadrži: naziv i granice zone ili područja na koje se procjena odnosi; zagađujuću materiju; važeći standard kvaliteta vazduha; rezultate mjerenja, modeliranja i drugih metoda procjene; podatke o intenzitetu, učestalosti, trajanju i prostornom obuhvatu prekoračenja; procjenu izloženosti stanovništva; procjenu nivoa i karaktera zagađenja; podatke o relevantnim izvorima; pregled postojećih mjera i njihove djelotvornosti; očekivane efekte strožih mjera; i zaključak o opravdanosti njihovog predlaganja.

Pri procjeni opravdanosti održavanja postojećih ili uvođenja strožih mjera zaštite, uključujući strože standarde kvaliteta vazduha za pojedine zone, naročito se uzimaju u obzir:\n1) nivo, učestalost, trajanje i prostorni obuhvat prekoračenja, odnosno rizik od prekoračenja standarda kvaliteta vazduha;\n2) trendovi koncentracija zagađujućih materija i očekivani razvoj stanja kvaliteta vazduha;\n3) broj stanovnika koji su izloženi ili mogu biti izloženi povišenim koncentracijama, uključujući osjetljivo stanovništvo i ranjive grupe;\n4) uticaj zagađenja na zdravlje ljudi, vegetaciju, prirodne ekosisteme i druge relevantne elemente životne sredine;\n5) priroda i porijeklo zagađenja i doprinos pojedinačnih izvora ili grupa izvora;\n6) djelotvornost postojećih i planiranih mjera za smanjenje emisija i poboljšanje kvaliteta vazduha;\n7) očekivani efekat strože mjere na smanjenje koncentracija zagađujućih materija i izloženosti stanovništva; i\n8) srazmjernost predložene mjere cilju obezbjeđivanja višeg nivoa zaštite zdravlja ljudi i životne sredine.

Opravdanost strože mjere utvrđuje se na osnovu ukupne procjene kriterijuma iz stava 1 ovog člana, uzimajući u obzir specifične uslove zone na koju se procjena odnosi.

Kada procjena sprovedena u skladu sa čl. 8 do 13 ovog pravilnika pokaže da je održavanje postojećih ili uvođenje strožih mjera zaštite opravdano, organ državne uprave nadležan za poslove ekologije, odnosno organ lokalne uprave može Vladi predložiti uvođenje strožih mjera zaštite, uključujući propisivanje strožeg standarda kvaliteta vazduha za pojedinu zonu.

Predlog iz stava 1 ovog člana naročito sadrži:\n1) naziv i granice zone na koju se predlog odnosi;\n2) zagađujuću materiju i važeći standard kvaliteta vazduha;\n3) opis predložene strože mjere, odnosno predloženu vrijednost strožeg standarda kvaliteta vazduha;\n4) obrazloženje potrebe za uvođenjem strože mjere, zasnovano na procjeni nivoa i karaktera zagađenja;\n5) podatke o izloženosti stanovništva i uticaju na zdravlje ljudi i životnu sredinu;\n6) pregled relevantnih izvora zagađenja i postojećih i planiranih mjera za smanjenje emisija;\n7) očekivane efekte predložene mjere i, kada je moguće, procjenu perioda potrebnog za njihovo ostvarivanje; i\n8) izvještaj iz člana 12 stav 7 ovog pravilnika.