Zakon o zaštiti vazduha

Ovim zakonom propisuju se nadležnosti i odgovornosti za zaštitu vazduha, metode za procjenu kvaliteta vazduha i stope taloženja, praćenje kvaliteta ambijentalnog vazduha, primjena modeliranja, upravljanje kvalitetom vazduha, planovi kvaliteta vazduha, mjere za izbjegavanje, sprečavanje i smanjenje zagađenja vazduha i njegovih štetnih efekata na zdravlje ljudi i životnu sredinu, nacionalne obaveze smanjenja emisija, izvještavanje o kvalitetu vazduha i razmjena podataka, aktivnosti praćenja emisija u vazduh, informacioni sistem zaštite vazduha, informisanje javnosti, naknada štete po zdravlje ljudi, finansiranje zaštite vazduha, kao i druga pitanja od značaja za zaštitu vazduha, radi ostvarivanja nultog zagađenja, kako bi se kvalitet vazduha postepeno unapređivao do nivoa koji se više ne smatra štetnim po zdravlje ljudi, prirodne ekosisteme i biodiverzitet, u skladu sa najboljim dostupnim i najnovijim naučnim saznanjima, čime se doprinosi uspostavljanju životne sredine bez toksičnih materija najkasnije do 2050. godine.

Vazduh, kao dobro u opštoj upotrebi je prirodna vrijednost, dio je životne sredine i ima posebnu zaštitu u Crnoj Gori.

Izvori zagađivanja vazduha su stacionarni i mobilni emisijski izvori, kao i pojedini proizvodi i aktivnosti koji uzrokuju emisije zagađujućih materija u vazduhu.

Stacionarni izvori su:

- tačkasti, kod kojih se zagađujuće materije ispuštaju u vazduh kroz za to oblikovane ispuste (postrojenja, tehnološki procesi, industrijski pogoni, uređaji i građevine i drugo); i

- difuzni, kod kojih se zagađujuće materije unose u vazduh bez određenih ispusta/dimnjaka (uređaji, površine i druga mjesta).

Mobilni izvori su prevozna sredstva (motorna vozila, lokomotive, plovni objekti, avioni i drugo), radne mašine, radna vozila, građevinske i poljoprivredne mašine, oprema i uređaji, u skladu sa evropskim standardima, koja ispuštaju zagađujuće materije u vazduh.

Proizvodi i aktivnosti koji uzrokuju emisije zagađujućih materija u vazduh su proizvodi iz grupe boja i lakova, goriva i drugi slični proizvodi i aktivnosti kao što su lijepljenje, plastificiranje, laminiranje, impregniranje, hemijsko čišćenje, štampanje, bojenje i lakiranje vozila, skladištenje i pretakanje goriva.

Izvori iz stava 2 ovog člana moraju biti izgrađeni i/ili proizvedeni, opremljeni, korišćeni i održavani tako da ne ispuštaju u vazduh zagađujuće materije iznad graničnih vrijednosti emisije, odnosno da ne ispuštaju u vazduh zagađujuće materije u količinama koje mogu ugroziti zdravlje ljudi i životnu sredinu.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) ambijentalni vazduh je spoljašnji vazduh u troposferi, uz izuzetak radnih mjesta definisanih posebnim propisima kojima se uređuje zaštita i zdravlje na radu, gdje se primjenjuju odredbe o zaštiti i zdravlju na radu i kojima javnost nema redovan pristup;

2) standardi kvaliteta vazduha su granične vrijednosti, ciljne vrijednosti, obaveze smanjenja prosječne izloženosti, ciljevi koncentracije prosječne izloženosti, kritični nivoi, pragovi upozorenja, pragovi obavještavanja i dugoročni ciljevi;

3) zagađujuća materija je svaka materija prisutna u vazduhu koja može nepovoljno uticati na ljudsko zdravlje i/ili životnu sredinu;

4) nivo zagađenosti je koncentracija zagađujućih materija u vazduhu ili njihovo taloženje na površini u određenom vremenskom periodu;

5) ukupno taloženje je ukupna masa zagađujućih materija koja se iz atmosfere prenosi na površine, kao što su zemljište, vegetacija, voda ili objekti, na određenom području u određenom vremenskom periodu;

6) PM10 su suspendovane čestice koje prolaze kroz ulaz koji je selektivan po veličini, kako je definisano referentnom metodom za uzorkovanje i mjerenje PM10 (EN 12341), sa efikasnošću od 50% pri aerodinamičkom prečniku od 10 μm;

7) PM2,5 su suspendovane čestice koje prolaze kroz ulaz koji je selektivan po veličini, definisan referentnom metodom EN 12341, sa efikasnošću od 50% pri aerodinamičkom prečniku od 2,5 μm;

8) oksidi azota predstavljaju zbir zapreminskog odnosa miješanja (ppbv) azot-monoksida i azot-dioksida izražen kao masena koncentracija azot-dioksida (µg/m³);

9) arsen, kadmijum, olovo, nikl i benzo(a)piren označavaju ukupni sadržaj ovih elemenata i jedinjenja u frakciji PM₁₀;

10) policiklični aromatični ugljovodonici su organska jedinjenja sastavljena od najmanje dva kondenzovana aromatična prstena izgrađena od ugljenika i vodonika;

11) ukupna gasovita živa je elementarna živa (Hg0) i reaktivna gasovita živa, odnosno vrste žive rastvorljive u vodi sa dovoljno visokim pritiskom pare da postoje u gasovitoj fazi;

12) isparljiva organska jedinjenja (VOC) su organska jedinjenja iz antropogenih i biogenih izvora, osim metana, koja na sunčevoj svjetlosti, reakcijom sa azotnim oksidima mogu stvarati fotohemijske oksidante;

13) prekursori ozona su supstance koje doprinose stvaranju prizemnog ozona;

14) crni ugljenik (BC) su aerosoli ugljenika mjerljivi apsorpcijom svjetlosti;

15)ultrafine čestice (UFP) su čestice prečnika manjeg ili jednakog 100 nm, pri čemu se UFP mjere kao koncentracije broja čestica po kubnom centimetru za opseg veličina sa donjom granicom od 10 nm i za opseg veličina bez ograničenja gornje granice;

16) oksidativni potencijal suspendovanih čestica predstavlja mjeru sposobnosti čestica da oksidišu potencijalne ciljne molekule;

17) zona je dio teritorije Crne Gore, razgraničena u cilju ocjenjivanja kvaliteta i upravljanja kvalitetom vazduha;

18) teritorijalna jedinica prosječne izloženosti je dio teritorije Crne Gore određen radi utvrđivanja indikatora prosječne izloženosti, koji odgovara regionu NUTS 1 ili NUTS 2, kako je utvrđeno Regulativom (EZ) br. 1059/2003 Evropskog parlamenta i Savjeta, ili kombinaciji dva ili više susjednih regiona NUTS 1 ili NUTS 2, pod uslovom da je njihova ukupna površina manja od ukupne teritorije te države članice i ne prelazi 85.000 km²;

19) aglomeracija je urbano područje sa populacijom koja iznosi više od 250.000 stanovnika ili populacijom od 250.000 stanovnika ili manje sa gustinom naseljenosti od 250 stanovnika po km²;

20) ocjenjivanje je svaka relevantna metoda koja se koristi za mjerenje, izračunavanje, predviđanje i procjenjivanje nivoa;

21) prag ocjenjivanja označava nivo na osnovu kojeg se određuje odgovarajući režim ocjene koji se primjenjuje za ocjenu kvaliteta ambijentalnog vazduha;

22) fiksna mjerenja označavaju mjerenja koja se vrše na mjernim mjestima, neprekidno ili slučajnim uzorkovanjem, na stalnim lokacijama tokom najmanje jedne kalendarske godine radi utvrđivanja nivoa u skladu sa relevantnim ciljevima kvaliteta podataka;

23) indikativna mjerenja su mjerenja koja se vrše u redovnim intervalima tokom kalendarske godine ili slučajnim uzorkovanjem radi utvrđivanja nivoa u skladu sa ciljevima kvaliteta podataka koji su manje strogi od onih propisanih za stalna mjerenja;

24) primjena modeliranja označava primjenu sistema modeliranja koji se sastoji od niza modela i podmodela, uključujući sve neophodne ulazne podatke i svaku naknadnu obradu podataka;

25) objektivna procjena označava informacije o koncentraciji ili nivou taloženja određene zagađujuće materije dobijene stručnom analizom, koja može uključivati i primjenu statističkih metoda;

26) prostorna reprezentativnost je pristup procjeni prema kojem su pokazatelji kvaliteta vazduha izmjereni na mjernom mjestu reprezentativni za jasno definisano geografsko područje, tako da se pokazatelji kvaliteta vazduha na tom području ne razlikuju od vrijednosti izmjerenih na mjernom mjestu više od unaprijed definisanog nivoa tolerancije;

27) žarišta zagađenja vazduha označavaju lokacije unutar zone sa najvišim koncentracijama kojima je stanovništvo vjerovatno direktno ili indirektno izloženo tokom perioda koji je značajan u odnosu na prosječan period graničnih ili ciljnih vrijednosti, uključujući i slučajeve kada na nivo zagađenja snažno utiču emisije iz velikih izvora zagađenja, kao što su obližnji zagušeni i gusto prometni putevi, pojedinačni industrijski izvor ili industrijska zona sa mnogo izvora, luke, aerodromi, intenzivno grijanje stambenih objekata ili njihova kombinacija;

28) lokacije pozadinskog zagađenja u urbanom području su mjesta gdje su nivoi zagađenja reprezentativni za izloženost ukupnog gradskog stanovništva;

29) lokacije pozadinskog zagađenja u ruralnim sredinama su ruralna područja sa malom gustinom naseljenosti gdje su nivoi zagađenja reprezentativni za izloženost ruralne populacije, vegetacije i prirodnih ekosistema;

30) Centar za monitoring je stanica za praćenje kvaliteta vazduha na lokaciji urbanog ili ruralnog pozadinskog zagađenja koja objedinjuje više mjernih mjesta radi prikupljanja dugoročnih podataka o više zagađujućih materija;

31) granična vrijednost je nivo vrijednosti utvrđen na osnovu naučnih saznanja sa ciljem da se izbjegnu, spriječe ili umanje štetni uticaji na ljudsko zdravlje i/ili životnu sredinu u cjelini, koji treba postići u određenom roku i koji se, nakon što je postignut, ne smije prekoračiti;

32) ciljna vrijednost je nivo vrijednosti utvrđen na osnovu naučnih saznanja sa ciljem da se izbjegnu, spriječe ili umanje štetni uticaji na ljudsko zdravlje i/ili životnu sredinu u cjelini, koji treba postići kada je to moguće u određenom vremenskom periodu;

33) indikator prosječne izloženosti (AEI) označava prosječni nivo utvrđen na osnovu mjerenja na lokacijama urbanog pozadinskog zagađenja na području teritorijalne jedinice prosječne izloženosti ili, ako u toj jedinici nema urbanog područja, na lokacijama ruralnog pozadinskog zagađenja, koji odražava izloženost stanovništva i koristi se za provjeru ispunjenosti obaveze smanjenja prosječne izloženosti i ciljne koncentracije prosječne izloženosti za tu teritorijalnu jedinicu;

34) obaveza smanjenja prosječne izloženosti je procentualno smanjenje prosječne izloženosti stanovništva, izraženo putem indikatora prosječne izloženosti za teritorijalnu jedinicu prosječne izloženosti, utvrđeno sa ciljem smanjenja štetnih uticaja na zdravlje ljudi, koje treba postići u određenom vremenskom periodu i ne smije se prekoračiti nakon što je dostignuto;

35) ciljna koncentracija prosječne izloženosti je nivo indikatora prosječne izloženosti koji treba postići sa ciljem smanjenja štetnih uticaja na zdravlje ljudi;

36) kritični nivo je nivo utvrđen na osnovu naučnih saznanja iznad kojeg mogu nastupiti direktni štetni uticaji na pojedine receptore, kao što su vegetacija i prirodni ekosistemi, ali ne i na ljude;

37) prag upozorenja je nivo iznad kojeg postoji opasnost po ljudsko zdravlje pri kratkotrajnoj izloženosti stanovništva u cjelini i koji zahtijeva preduzimanje hitnih

mjera od strane nadležnih organa koordinisanih preko Agencije za zaštitu životne sredine;

38)prag obavještavanja je nivo iznad kojeg postoji opasnost po zdravlje ljudi pri kratkotrajnoj izloženosti posebno osjetljivih grupa stanovništva i kod kojeg je neophodno neposredno i odgovarajuće obavještavanje;

39) dugoročni cilj je nivo koji treba postići dugoročno u cilju efikasne zaštite ljudskog zdravlja i životne sredine, osim kada se to ne može ostvariti proporcionalnim mjerama;

40) doprinos zagađenju iz prirodnih izvora su emisije zagađujućih materija koje nijesu direktno ili indirektno izazvane aktivnostima ljudi, uključujući prirodne događaje kao što su vulkanske erupcije, seizmičke i geotermalne aktivnosti, šumski požari, dejstvo jakih vjetrova i morskih talasa, atmosferska resuspenzija ili prenos prirodnih čestica iz sušnih područja;

41) plan kvaliteta vazduha je plan kojim se utvrđuju politike i mjere radi usklađivanja sa graničnim ili ciljnim vrijednostima ili obavezama smanjenja prosječne izloženosti nakon njihovog prekoračenja;

42) mapa puta kvaliteta vazduha je plan kvaliteta vazduha koji se donosi prije isteka roka za postizanje graničnih ili ciljnih vrijednosti i kojim se utvrđuju politike i mjere radi usklađivanja sa tim vrijednostima u propisanom roku;

43) kratkoročni akcioni plan je plan kojim se utvrđuju hitne mjere koje se preduzimaju u kratkom roku radi smanjenja neposrednog rizika ili trajanja prekoračenja praga upozorenja;

44) osjetljivo stanovništvo i ranjive grupe su grupe stanovništva koje su trajno ili privremeno osjetljivije ili ranjivije na efekte zagađenja vazduha od prosječne populacije, zbog specifičnih karakteristika koje čine zdravstvene efekte izloženosti značajnijim ili zato što imaju veću osjetljivost ili niži prag za štetne zdravstvene posljedice ili imaju smanjenu sposobnost da se zaštite;

45) zainteresovana javnost označava jedno ili više fizičkih ili pravnih lica na koja utiče ili bi moglo uticati odlučivanje u postupcima koji se odnose na monitoring kvaliteta vazduha, planove kvaliteta vazduha, mapu puta kvaliteta vazduha i kratkoročne akcione planove, ili koja imaju interes u tim postupcima, kao i nevladine organizacije koje promovišu zaštitu zdravlja ljudi ili životne sredine i koje ispunjavaju uslove propisane nacionalnim zakonodavstvom.

46) antropogene emisije su emisije zagađujućih materija u atmosferu koje su povezane sa ljudskim aktivnostima;

47) nacionalna obaveza smanjenja emisija predstavlja obavezu Crne Gore u pogledu smanjenja emisija određene supstance, kojom se utvrđuje minimalni procenat smanjenja emisija koji mora biti postignut u ciljnoj kalendarskoj godini u odnosu na ukupne emisije u baznoj godini (2005);

48) radna mašina je svako vozilo na motorni pogon koje je namijenjeno za obavljanje određenih poslova i koje na ravnom putu ne može razviti brzinu veću od 50 km/h;

49) radno vozilo je teretno motorno vozilo koje posjeduje ugrađene uređaje i opremu za obavljanje određenih radnih operacija;

50) zagađivač je svako pravno lice ili preduzetnik koji posrednim ili neposrednim djelovanjem ili propuštanjem djelovanja uzrokuje zagađenje vazduha;

51) integrisana dozvola je dozvola izdata u skladu sa zakonom kojim se uređuje integrisano sprečavanje i kontrola zagađivanja, odnosno industrijske emisije;

52) EMEP je program saradnje za praćenje i procjenu prekograničnog prenosa zagađujućih materija u vazduhu na velikim udaljenostima u Evropi;

53)operater je svako pravno ili fizičko lice – preduzetnik koje upravlja radom ili vrši kontrolu nad cjelinom ili dijelom postrojenja ili ložišta, postrojenja za spaljivanje otpada ili postrojenja za suspaljivanje otpada ili, ako je to predviđeno nacionalnim zakonodavstvom, lice na koje je prenijeto ovlašćenje za donošenje ekonomskih odluka o tehničkom radu uređaja.

Efikasnost zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha obezbjeđuju: državni organi, organi državne uprave, jedinice lokalne samouprave, domaća i strana pravna lica i preduzetnici, nevladine organizacije, građani i udruženja građana.

Upravne i stručne poslove zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha i sprovođenje mjera zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha vrše i obezbjeđuju: organ državne uprave nadležan za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: Ministarstvo), organ uprave nadležan za zaštitu životne sredine (u daljem tekstu: Agencija), organ nadležan za ekotoksikološka ispitivanja kvaliteta vazduha (u daljem tekstu: CETI); organ uprave nadležan za hidrometeorološke poslove (u daljem tekstu: Zavod), organ lokalne uprave nadležan za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: organ lokalne uprave), kao i pravna lica i preduzetnici koji imaju javna ovlašćenja.

Sprovođenje mjera zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha vrše i druga pravna lica i preduzetnici.

Ministarstvo je odgovorno za saradnju sa drugim državama i Evropskom komisijom (u daljem tekstu: Komisija), uključujući pitanja prekograničnog zagađenja vazduha, kao i za:

- uspostavljanje mapa puta kvaliteta vazduha, odnosno obezbjeđivanje njihove izrade, usvajanja i praćenja sprovođenja;

- uspostavljanje planova kvaliteta vazduha, odnosno obezbjeđivanje njihove izrade, usvajanja i praćenja sprovođenja u saradnji sa jedinicama lokalne samouprave;

- koordinaciju na svojoj teritoriji programa osiguranja kvaliteta na nivou Evropske unije koje organizuje Komisija u koordinaciji sa Agencijom;

- koordinaciju sprovođenja nacionalne strategije upravljanja kvalitetom vazduha i ispunjavanje obaveza preuzetih međunarodnim ugovorima i sporazumima, kao i obezbjeđivanje razmjene podataka u oblasti kvaliteta vazduha.

Agencija je odgovorna za:

- ocjenu kvaliteta vazduha na teritoriji Crne Gore;

- uzajamnu razmjenu informacija i izvještavanje o kvalitetu ambijentalnog vazduha;

- uspostavljanje kratkoročnih akcionih planova, praćenje sprovođenja kratkoročnih akcionih planova i obezbjeđivanje i održavanje indeksa kvaliteta vazduha i drugih relevantnih informacija za javnost u skladu sa ovim zakonom; i

- nadzor nad sprovođenjem programa monitoringa kvaliteta vazduha.

CETI, kao nacionalna referentna laboratorija, obavlja sljedeće poslove:

- sprovodi monitoring kvaliteta vazduha u okviru državne mreže za monitoring kvaliteta vazduha i lokalnih mreža za monitoring kvaliteta vazduha, obezbjeđuje njihovo odgovarajuće funkcionisanje, održavanje, kontrolu kvaliteta mjerenja, obradu, validaciju i čuvanje podataka o kvalitetu vazduha;

- procjenjivanje kvaliteta vazduha;

- uspostavljanje i praćenje sprovođenja kratkoročnih akcionih planova i izračunavanje, objavljivanje i održavanje indeksa kvaliteta vazduha i drugih relevantnih informacija za javnost, u skladu sa ovim zakonom;

- monitoring kvaliteta vazduha u okviru državne mreže za monitoring kvaliteta vazduha;

- sarađuje sa drugim referentnim laboratorijama za praćenje kvaliteta vazduha;

- učestvuje najmanje svake tri godine u međulaboratorijskim poređenjima sa referentnim laboratorijama drugih država;

- provjerava da li institucije koje upravljaju lokalnim mrežama i pojedinačnim tačkama za uzorkovanje imaju uspostavljen sistem osiguranja kvaliteta i kontrole kvaliteta, koji primjenjuju pri redovnom održavanju i tehničkim provjerama, kako bi se osigurala stalna tačnost mjernih uređaja i funkcionalnost sistema kvaliteta prema potrebi, a preispitivanje sistema vrši najmanje svakih pet godina;

- na nacionalnom nivou zadužen je za prihvatljivu realizaciju referentnih metoda kao i demonstraciju ekvivalentnosti nereferentnih metoda.

Zavod je odgovoran za monitoring na EMEP stanici nivoa 1 i za unapređenje tačnosti modeliranja.

Akreditaciono tijelo Crne Gore odgovorno je za odobravanje sistema mjerenja, odnosno metoda, opreme, mreža i laboratorija, putem postupka izdavanja akreditacije za kvalitet vazduha.

Institut za standardizaciju donosi crnogorske standarde preuzimanjem evropskih i međunarodnih standarda kvaliteta vazduha od interesa za Crnu Goru i učestvuje u izradi tehničkih propisa.

Ministarstvo, Agencija, CETI i Zavod sarađuju radi analize metoda procjene putem Stručnog odbora koji Ministarstvo obrazuje odlukom.

Institut za javno zdravlje vrši procjenu uticaja na zdravlje i obezbjeđuje savjetovanje i komunikaciju u vezi sa zdravstvenim pitanjima.

Rokovi za postizanje graničnih vrijednosti za suspendovane čestice PM10 i PM2,5, azot-dioksid, benzen ili benzo(a)piren utvrđeni u skladu sa propisom iz stava 9 ovog člana, mogu se odložiti u skladu sa članom 22 ovog zakona.

U zavisnosti od nivoa i prirode zagađenja vazduha, Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada), na predlog Ministarstva ili organa lokalne uprave, može uvesti strože mjere zaštite, uključujući propisivanje strožih standarda kvaliteta vazduha za pojedine zone u odnosu na standarde utvrđene u skladu sa propisom iz stava 9 ovog člana.

Ministarstvo je dužno da o uvedenim mjerama zaštite iz stava 2 ovog člana obavijesti Komisiju u roku od tri mjeseca od njihovog usvajanja.

Ministarstvo će, u cilju obezbjeđivanja jedinstvene primjene stava 2 ovog člana posebnim propisom detaljnije urediti kriterijume za utvrđivanje nivoa i karaktera zagađenja, uključujući odgovarajuće granične vrijednosti, indikatore i metodologiju procjene.

Utvrđene granične vrijednosti i ciljne vrijednosti za zagađujuće materije, dugoročni ciljevi i kritični nivoi za zaštitu vegetacije i prirodnih ekosistema ne smiju biti prekoračeni.

Utvrđene obaveze smanjenja prosječne izloženosti za PM2,5 i NO2 moraju biti ostvarene u okviru teritorijalnih jedinica prosječne izloženosti, u slučajevima kada one prelaze ciljne koncentracije prosječne izloženosti utvrđene propisom iz stava 9 ovog člana.

Kriterijumi za procjenu indikatora prosječne izloženosti utvrđuju se u skladu sa propisom iz stava 9 ovog člana.

Usklađenost sa standardima kvaliteta ambijentalnog vazduha iz st. 4, 5 i 6 ovog člana procjenjuje se na osnovu praćenja i ocjenjivanja kvaliteta vazduha u skladu sa propisom iz člana 10 ovog zakona.

Monitoring, procjena i upravljanje kvalitetom vazduha sprovode se u svim zonama i teritorijalnim jedinicama prosječne izloženosti na teritoriji Crne Gore.

Zone, uključujući gdje je to moguće, aglomeracije radi procjene i upravljanja kvalitetom vazduha, kao i teritorijalne jedinice za ozon i teritorijalne jedinice prosječne izloženosti na cijeloj teritoriji propisuje Vlada.

Kvalitet ambijentalnog vazduha ocjenjuje se u odnosu na zagađujuće materije: sumpor-dioksid, azot-dioksid i okside azota, suspendovane čestice PM10 i PM2,5, benzen, ugljen-monoksid, arsen, kadmijum, olovo, nikl, benzo(a)piren i ozon u svim zonama, u skladu sa kriterijumima iz člana 9 ovog zakona.

Svaka zona utvrđena u skladu sa članom 7 ovog zakona klasifikuje se u odnosu na pragove ocjenjivanja za sumpor-dioksid, azot-dioksid i okside azota, suspendovane čestice PM10 i PM2,5, benzen, ugljen-monoksid, arsen, kadmijum, olovo, nikl, benzo(a)piren i ozon u ambijentalnom vazduhu, u skladu sa propisom iz člana 6 stav 9 ovog zakona.

Ocjena iz stava 2 ovog člana preispituje se najmanje jednom u periodu od pet godina, u skladu sa postupkom utvrđenim u stavu 5 ovog člana.

Ocjena se preispituje i češće u slučaju značajnih promjena u aktivnostima koje utiču na koncentracije sumpor-dioksida, azot-dioksida i oksida azota, suspendovanih čestica PM10 i PM2,5, benzena, ugljen-monoksida, arsena, kadmijuma, olova, nikla, benzo(a)pirena ili ozona u ambijentalnom vazduhu.

Prekoračenja pragova ocjenjivanja utvrđenih u skladu sa propisom iz člana 6 stav 9 ovog zakona određuju se na osnovu koncentracija u prethodnih pet godina, ako su dostupni dovoljni podaci, a prag ocjenjivanja je prekoračen ako je prekoračenje utvrđeno u najmanje tri odvojene godine u okviru tog petogodišnjeg perioda.

Ako su podaci dostupni za period kraći od pet godina, kratkotrajne kampanje mjerenja tokom odgovarajućeg perioda godine i na lokacijama na kojima se očekuju najviši nivoi zagađenja kombinuju se sa podacima iz inventara emisija i rezultatima dobijenim primjenom modeliranja radi utvrđivanja prekoračenja pragova ocjenjivanja.

Stručnu analizu validiranih podataka kvaliteta vazduha i procjenjivanje kvaliteta vazduha vrši CETI i priprema predlog ocjene kvaliteta vazduha koji dostavlja Agenciji.

Ocjenu kvaliteta i nivoe kvaliteta vazduha utvrđuje Agencija.

Ocjena kvaliteta vazduha objavljuje se na internet stranici Ministarstva.

Način i postupak ocjene kvaliteta vazduha propisuje Ministarstvo.

U svim zonama koje su klasifikovane iznad pragova ocjenjivanja utvrđenih za zagađujuće materije iz člana 8 stav 1 ovog zakona, za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha koriste se stalna mjerenja, u skladu sa odredbama o ocjenjivanju kvaliteta ambijentalnog vazduha u skladu sa propisom iz člana 10 ovog zakona.

Stalna mjerenja mogu biti dopunjena primjenom modeliranja ili indikativnim mjerenjima radi ocjenjivanja kvaliteta vazduha i obezbjeđivanja adekvatnih informacija o prostornoj distribuciji zagađujućih materija i prostornoj reprezentativnosti stalnih mjerenja.

Po isteku dvije godine od donošenja relevantnih propisa, primjena modeliranja ili indikativna mjerenja koriste se, pored stalnih mjerenja, za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha u svim zonama u kojima nivo zagađujućih materija prelazi odgovarajuću graničnu ili ciljnu vrijednost utvrđenu u skladu sa propisom iz člana 6 stav 9 ovog zakona.

Primjena modeliranja ili indikativna mjerenja iz stava 2 ovog člana moraju obezbijediti informacije o prostornoj distribuciji zagađujućih materija.

Kada se koristi modeliranje, ono mora obezbijediti i informacije o prostornoj reprezentativnosti stalnih mjerenja i sprovodi se onoliko često koliko je to primjereno, a najmanje jednom u periodu od pet godina.

U svim zonama klasifikovanim ispod pragova ocjenjivanja utvrđenih za zagađujuće materije iz člana 8 stav 1 ovog zakona, za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha mogu biti dovoljni primjena modeliranja, indikativna mjerenja, objektivne procjene ili njihova kombinacija.

Rezultati primjene modeliranja u skladu sa st. 3 do 6 ovog člana i članom 12 stav 2 ovog zakona, odnosno rezultati indikativnih mjerenja uzimaju se u obzir prilikom ocjenjivanja kvaliteta vazduha u odnosu na granične i ciljne vrijednosti.

Ako su dostupna stalna mjerenja čije područje prostorne reprezentativnosti obuhvata područje prekoračenja utvrđeno modeliranjem, Agencija može odlučiti da modelirano prekoračenje ne prijavi kao prekoračenje relevantnih graničnih ili ciljnih vrijednosti.

Ako primjena modeliranja u skladu sa st. 3 do 6 ovog člana pokaže prekoračenje bilo koje granične ili ciljne vrijednosti u dijelu zone koji nije obuhvaćen stalnim mjerenjima i njihovim područjem prostorne reprezentativnosti, najmanje jedno dodatno stalno ili indikativno mjerenje može se sprovesti na mogućim dodatnim žarištima zagađenja u zoni, koja su identifikovana modeliranjem.

Ako primjena modeliranja u skladu sa članom 12 stav 2 ovog zakona pokaže prekoračenje bilo koje granične ili ciljne vrijednosti u području zone koje nije obuhvaćeno stalnim mjerenjima i njihovim područjem prostorne reprezentativnosti, mora se sprovesti najmanje jedno dodatno stalno ili indikativno mjerenje na mogućim dodatnim žarištima zagađenja identifikovanim modeliranjem.

Kada se koriste dodatna stalna mjerenja, ona se uspostavljaju u roku od dvije kalendarske godine nakon što je prekoračenje modelirano.

Kada se koriste dodatna indikativna mjerenja, ona se uspostavljaju u roku od jedne kalendarske godine nakon što je prekoračenje modelirano.

Mjerenja moraju obuhvatiti period od najmanje jedne kalendarske godine u skladu sa minimalnim zahtjevima pokrivenosti podacima utvrđenim u skladu sa propisom iz člana 10 ovog zakona radi ocjenjivanja koncentracije relevantne zagađujuće materije.

U slučajevima kada dodatna stalna ili indikativna mjerenja nijesu sprovedena, prekoračenje utvrđeno modeliranjem koristi se za ocjenjivanje kvaliteta vazduha.

Primjena bio indikatora razmatra se kada se ocjenjuju regionalni obrasci uticaja na ekosisteme, uključujući monitoring koji se sprovodi u skladu sa propisom iz člana 38 ovog zakona.

Način praćenja i ocjenjivanja kvaliteta vazduha, uključujući naročito pravila o ocjenjivanju kvaliteta ambijentalnog vazduha i lokaciji mjesta uzorkovanja (definisanje uslova za makrolokacijsko i mikrolokacijsko određivanje mjesta uzorkovanja, postupak izbora lokacije i njegovu reviziju); kriterijume za određivanje minimalnog broja mjesta uzorkovanja; ciljeve kvaliteta podataka – definisanje nesigurnosti mjerenja i primjene modeliranja za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha, pokrivenost podacima i mjerenja za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha; kriterijume za agregaciju podataka za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha; metod za ocjenjivanje usklađenosti i procjenu statističkih parametara radi uzimanja u obzir nedovoljne pokrivenosti podacima ili značajnog gubitka podataka; rezultate ocjenjivanja kvaliteta vazduha; osiguranje kvaliteta za ocjenjivanje kvaliteta vazduha i validaciju podataka; kao i referentne metode za ocjenjivanje koncentracija u ambijentalnom vazduhu i stopa taloženja, mjerenja na stanicama za integrisani monitoring, te mjerenja masene koncentracije, hemijskog sastava PM2,5, prekursora ozona i ultrafinih čestica, propisuje Ministarstvo.

Radi praćenja kvaliteta vazduha na teritoriji Crne Gore, Vlada uspostavlja mrežu za praćenje kvaliteta vazduha (u daljem tekstu: Državna mreža).

Državnu mrežu čine mjerna mjesta za mjerenje:

1) kvaliteta vazduha u naseljima i industrijskim područjima;

2) kvaliteta vazduha na područjima zaštićenih prirodnih dobara, osjetljivih ekoloških sistema, kulturnog i prirodnog nasljeđa;

3) pozadinskog zagađenja, regionalnog i prekograničnog daljinskog prenosa, kao i mjerenja u okviru međunarodnih obaveza Crne Gore;

4) uticaja mobilnih izvora zagađivanja vazduha na kvalitet vazduha; i

5) alergenog polena.

Državna mreža sastoji se od mjesta uzorkovanja za praćenje koncentracija sumpor-dioksida, azot-dioksida i azotnih oksida, suspendovanih čestica PM10 i PM2,5, olova, benzena, ugljen-monoksida, prizemnog ozona i prekursora ozona, arsena, kadmijuma, žive, nikla, benzo(a)pirena i drugih policikličnih aromatičnih ugljovodonika u ambijentalnom vazduhu.

Sredstva za održavanje, funkcionisanje i razvoj Državne mreže obezbjeđuju se iz državnog budžeta.

Minimalni broj i lokacije mjesta uzorkovanja za praćenje koncentracija zagađujućih materija u vazduhu iz stava 3 ovog člana utvrđuju se u skladu sa propisom iz člana 10 ovog zakona.

Listu i lokacije mjernih mjesta iz stava 1 ovog člana utvrđuje Vlada, na predlog Ministarstva.

U svakoj zoni u kojoj nivo zagađujućih materija prelazi prag ocjenjivanja utvrđen u skladu sa propisom iz člana 6 stav 9 ovog zakona, broj mjernih mjesta za svaku zagađujuću materiju ne smije biti manji od minimalnog broja mjernih mjesta utvrđenih u skladu sa propisom iz člana 10 ovog zakona.

Za zone u kojima nivo zagađujućih materija prelazi odgovarajući prag ocjenjivanja, ali ne i odgovarajuće granične vrijednosti, ciljne vrijednosti i kritične nivoe utvrđene u skladu sa propisom iz člana 6 stav 9 ovog zakona, minimalni broj mjernih mjesta za fiksna mjerenja može se smanjiti do 50 %, u skladu sa pravilima o minimalnom broju mjernih mjesta za

fiksna mjerenja za ocjenu usklađenosti sa graničnim vrijednostima i ciljnim vrijednostima za zaštitu zdravlja ljudi, ciljnim vrijednostima za ozon, dugoročnim ciljevima, pragovima upozorenja i pragovima obavještavanja, kao i za ocjenu usklađenosti sa kritičnim nivoima za SO₂ i NOx, i sa dugoročnim ciljevima za ozon utvrđenim propisom iz člana 6 stav 9 ovog zakona, pod uslovom da su ispunjeni sljedeći uslovi:

1) indikativna mjerenja ili primjena modeliranja pružaju dovoljno informacija za ocjenu kvaliteta vazduha u pogledu graničnih vrijednosti, ciljnih vrijednosti, kritičnih nivoa, pragova upozorenja i pragova obavještavanja, kao i adekvatne informacije za javnost, pored informacija koje pružaju mjerna mjesta za fiksna mjerenja;

2) broj mjesta uzorkovanja koja treba uspostaviti, kao i prostorna rezolucija indikativnih mjerenja i primjene modeliranja, moraju biti dovoljni da se obezbijedi utvrđivanje koncentracije relevantne zagađujuće materije u skladu sa ciljevima kvaliteta podataka koji se odnose na nesigurnost mjerenja i primjene modeliranja za ocjenjivanje kvaliteta ambijentalnog vazduha i pokrivenost podacima sa mjerenja radi ocjenjivanja kvaliteta ambijentalnog vazduha, kao i da rezultati ocjenjivanja budu usklađeni sa zahtjevima utvrđenim u skladu sa propisom iz člana 10 ovog zakona;

3) ako se indikativna mjerenja koriste za ispunjavanje zahtjeva iz ovog stava, njihov broj mora biti najmanje jednak broju stalnih mjerenja koja se zamjenjuju, a indikativna mjerenja moraju biti ravnomjerno raspoređena tokom kalendarske godine;

4) za ozon, azot-dioksid se mjeri na svim preostalim mjestima uzorkovanja koja mjere ozon, osim na lokacijama ruralnog pozadinskog nivoa za ocjenjivanje ozona, u skladu sa pravilima za makrolokacijsko određivanje mjesta uzorkovanja.

Jedno mjerno mjesto, prilagođeno cilju praćenja za mjerenja prekursora ozona utvrđenom u skladu sa članom 10 ovog zakona, postavlja se kako bi se obezbijedili podaci o koncentracijama prekursora ozona na lokacijama određenim u skladu sa članom 10 ovog zakona.

Azot-dioksid se mjeri na najmanje 50 % od minimalnog broja mjernih mjesta za ozon za fiksna mjerenja radi ocjene usklađenosti sa ciljnim vrijednostima za ozon, dugoročnim ciljevima i pragovima upozorenja i pragovima obavještavanja, koja se zahtijevaju u skladu sa propisom iz člana 6 stav 9 ovog zakona.

Mjerenje iz stava 4 ovog člana mora biti kontinuirano, osim na ruralnim pozadinskim lokacijama, u skladu sa pravilima o makroskalnom lociranju mjernih mjesta, gdje se mogu koristiti druge metode mjerenja.

U skladu sa pravilima o ocjeni kvaliteta ambijentalnog vazduha i lokaciji mjernih mjesta, raspored mjernih mjesta koja se koriste za izračunavanje indikatora prosječne izloženosti za PM₂,₅ i azot-dioksid mora adekvatno da odražava opštu izloženost stanovništva.

Broj mjernih mjesta ne smije biti manji od broja utvrđenog primjenom pravila o minimalnom broju mjernih mjesta za fiksna mjerenja u cilju ocjene usklađenosti sa obavezama smanjenja prosječne izloženosti za PM₂,₅ i NO₂ radi zaštite zdravlja ljudi.

Mjerna mjesta na kojima su u prethodne tri godine zabilježena prekoračenja relevantne granične ili ciljne vrijednosti utvrđene u skladu sa propisom iz člana 6 stav 9 ovog zakona ne smiju se izmještati, osim ako je izmještanje neophodno usljed posebnih okolnosti, uključujući prostorni razvoj, a izmještanje tih mjernih mjesta mora biti podržano primjenom modeliranja ili indikativnim mjerenjima i mora, gdje god je to moguće, obezbijediti kontinuitet mjerenja i biti izvršeno unutar njihovog područja prostorne reprezentativnosti.

Detaljno obrazloženje svakog izmještanja ovakvih mjernih mjesta mora biti u potpunosti dokumentovano u skladu sa zahtjevima utvrđenim u skladu sa propisom iz člana 10 ovog zakona.

Radi ocjene udjela benzo(a)pirena u ambijentalnom vazduhu, na ograničenom broju mjernih mjesta pratiće se i drugi relevantni policiklični aromatični ugljovodonici.

Policiklični aromatični ugljovodonici iz stava 10 ovog člana uključuju najmanje: benzo(a)antracen, benzo(b)fluoranten, benzo(j)fluoranten, benzo(k)fluoranten, indeno(1,2,3-cd)piren i dibenz(a,h)antracen.

Mjerna mjesta za policiklične aromatične ugljovodonike iz stava 11 ovog člana moraju se nalaziti na istim lokacijama kao i mjerna mjesta za benzo(a)piren i moraju biti odabrana na način da se mogu identifikovati geografske varijacije i dugoročni trendovi.

Pored praćenja na stanicama za integrisani monitoring u skladu sa članom 16 ovog zakona, nivoi ultrafinih čestica moraju se pratiti u skladu sa propisom iz člana 10 ovog zakona.

Praćenje koncentracija crnog ugljenika može se sprovoditi na istim lokacijama.

Praćenje kvaliteta vazduha na mjernim mjestima iz člana 11 stav 1 ovog zakona sprovodi se u skladu sa Programom praćenja kvaliteta vazduha u Državnoj mreži, koji je sastavni dio Programa praćenja stanja životne sredine.

Program praćenja iz stava 1 ovog člana obuhvata mjerna mjesta po zonama, indikatore kvaliteta vazduha, gustinu mjerenja i period mjerenja.

Praćenje kvaliteta vazduha u Državnoj mreži je djelatnost od javnog interesa.

CETI u saradnji s Agencijom izrađuje predlog godišnjeg plana realizacije Programa praćenja nivoa zagađenosti vazduha u Državnoj mreži.

Godišnji plan realizacije Programa praćenja nivoa zagađenosti vazduha u Državnoj mreži odobrava Stručni odbor iz člana 5 ovog zakona do 30. septembra tekuće godine za narednu kalendarsku godinu.

Program praćenja iz stava 1 ovog člana donosi Ministarstvo.

Ministarstvo može, na predlog Agencije, da sprovede mjerenja posebne namjene, koja nijesu predviđena Programom praćenja kvaliteta vazduha.

Ako se mjerenjem utvrdi da su propisane vrijednosti zagađujućih materija u vazduhu prekoračene, a zagađivač je poznat, troškove mjerenja posebne namjene snosi zagađivač.

Ako se mjerenjem utvrdi da propisane vrijednosti nijesu prekoračene ili je zagađivač nepoznat, troškovi mjerenja posebne namjene obezbjeđuju se iz Budžeta Crne Gore (u daljem tekstu: Budžet).