Pravilnik o provjeri zdravstvene ispravnosti i monitoringu vode

Ovim pravilnikom propisuju se parametri, vrijednost parametara, metode, obim i učestalost analiza koje se koriste za provjeru zdravstvene ispravnosti vode za ljudsku upotrebu (u daljem tekstu: voda), kao i bliža sadržina, način i obim sprovođenja monitoringa vode, spisak parametara, supstanci i jedinjenja koji se prate, mjesto i način uzimanja uzoraka, učestalost uzorkovanja, metode za analize parametara i druga pitanja od značaja za sprovođenje monitoringa vode.

Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja:

1) biofilm je sloj mikroorganizama i organskih i neorganskih materija koji se može formirati na unutrašnjim površinama cijevi, rezervoara, armatura i drugih djelova sistema koji dolaze u kontakt s vodom;

2) kontrolna tačka je mjesto, postupak ili faza u sistemu vodosnabdijevanja na kojoj se može pratiti ili kontrolisati opasnost koja može uticati na zdravstvenu ispravnost vode;

3) korektivna mjera je mjera koja se preduzima radi otklanjanja uzroka neusaglašenosti, smanjenja rizika i ponovnog uspostavljanja zdravstvene ispravnosti vode;

4) kritična kontrolna tačka je kontrolna tačka na kojoj je neophodno sprovesti mjeru kontrole radi sprečavanja, uklanjanja ili smanjenja rizika po zdravstvenu ispravnost vode na prihvatljiv nivo;

5) mjesto uzorkovanja je mjesto na kome se uzima uzorak vode radi laboratorijske analize i provjere zdravstvene ispravnosti;

6) raspršivač je uređaj ili dio instalacije u kome se voda raspršuje u sitne kapljice koje mogu dospjeti u vazduh, uključujući tuševe, raspršivače, fontane, hidromasažne kade, rashladne tornjeve, ovlaživače i slične uređaje;

7) sirova voda je voda u izvornom stanju, prije obrade, dezinfekcije ili ulaska u sistem vodosnabdijevanja;

8) stagnacija vode je zadržavanje vode u dijelu sistema vodosnabdijevanja ili unutrašnje vodovodne mreže duže od perioda uobičajene upotrebe, što može dovesti do promjene kvaliteta vode, smanjenja rezidualnog dezinfekcionog sredstva, stvaranja biofilma ili razmnožavanja mikroorganizama;

9) zona vodosnabdijevanja je geografski određeno područje unutar koga voda dolazi iz jednog ili više izvorišta, odnosno vodozahvata i u kome se kvalitet vode može smatrati približno ujednačenim;

10) unutrašnja vodovodna mreža je unutrašnja instalacija vodovodne mreže koju čine cijevi, oprema i uređaji instalirani od zatvarača, koji se nalazi neposredno iza vodomjera, do slavine koja se uobičajeno koristi za točenje vode u javnim i privatnim prostorima, za koju ne odgovara isporučilac vode, u skladu sa zakonom;

11) usaglašenost je usklađenost rezultata analize parametara sa propisanim vrijednostima, odnosno maksimalno dozvoljenim koncentracijama;

12) uzorak vode je određena količina vode koja je na propisan način uzeta za laboratorijsku analizu jednokratno na jednom mjestu;

13) uzorkovanje je postupak uzimanja uzorka vode za laboratorijsku analizu iz izvorišta, pojedinih objekata za javno vodosnabdijevanje i drugih mjesta u određenim vremenskim razmacima;

14) monitoring vode je sistematsko praćenje zdravstvene ispravnosti vode sprovođenjem niza planiranih mjerenja i analiza pojedinih parametara, kako bi se utvrdila njena usaglašenost sa propisanim vrijednostima;

15) prioritetni objekti su veliki objekti koji nijesu domaćinstva, sa većim brojem korisnika koji su potencijalno izloženi rizicima povezanim s vodom i veliki objekti za javnu upotrebu: zdravstvene ustanove, obrazovno-vaspitne ustanove, ustanove socijalne i dječje zaštite, sportske dvorane, ugostiteljski objekti, objekti za kolektivni smještaj, tržni centri i sl;

16) poslovanje hranom je profitabilna ili neprofitabilna djelatnost, javna ili privatna, koja se obavlja u svim fazama proizvodnje, prerade i distribucije hrane;

17) izvorište je prostor gdje voda prirodno izvire na površinu, odnosno mjesto gdje se iz bunara, izvora ili vrela, voda crpi iz tijela podzemne vode, kao i mjesto zahvata vode iz površinske vode;

18) indikatorski parametar je pokazatelj zdravstvene ispravnosti vode koji uključuje pojedine fizičke, fizičko-hemijske, biološke i mikrobiološke parametre.

Parametri koji se, saglasno zakonu kojim se uređuje obezbjeđivanje zdravstveno ispravne vode za ljudsku upotrebu, koriste za provjeru zdravstvene ispravnosti vode su mikrobiološki, hemijski i indikatorski parametri, kao i parametri relevantni za procjenu rizika za unutrašnju vodovodnu mrežu.

Parametri iz stava 1 ovog člana i njihove maksimalno dozvoljene vrijednosti (u daljem tekstu: MDK) dati su u Prilogu 1.

Provjera usaglašenosti rezultata analize parametara iz člana 3 stav 1 ovog pravilnika sa propisanim MDK vrši se uzimanjem uzoraka vode za laboratorijsku analizu na mjestu uzorkovanja i njihovom analizom.

Laboratorijska analiza zdravstvene ispravnosti vode obuhvata analizu parametara, i to:

1) osnovnu analizu (analiza A); i

2) periodičnu analizu (analize B i C).

Obim i učestalost analiza iz stava 2 ovog člana dati su u Prilogu 2.

Bliža sadržina, način i obim sprovođenja monitoringa vode, parametri koji se prate, mjesto, način i učestalost uzorkovanja za sprovođenje monitoringa vode dati su u Prilogu 3.

Osnovni monitoring vode sprovodi se radi redovne provjere zdravstvene ispravnosti vode, dobijanja osnovnih podataka o mikrobiološkim, hemijskim i indikatorskim parametrima i provjere efikasnosti obrade i dezinfekcije vode.

Osnovni monitoring vode obuhvata parametre grupe A iz Priloga 3.

U osnovni monitoring vode mogu se uključiti i drugi parametri ako to zahtijevaju procjena rizika, rezultati prethodnih ispitivanja, primijenjena tehnologija obrade ili higijensko-epidemiološke indikacije.

Periodični monitoring vode sprovodi se radi potpunije provjere usaglašenosti vode sa propisanim vrijednostima parametara.

Periodični monitoring vode obuhvata parametre grupe B iz Priloga 3.

Parametri grupe B prate se sa učestalošću datom u Prilogu 3, a po potrebi i češće, u skladu sa procjenom rizika, rezultatima monitoringa vode ili drugim podacima od značaja za zaštitu zdravlja ljudi.

Uzorkovanje se vrši na mjestima usaglašenosti koja su propisana zakonom kojim se uređuje obezbjeđivanje zdravstveno ispravne vode za ljudsku upotrebu, kao i na drugim mjestima određenim programom monitoringa.

Prilikom određivanja mjesta uzorkovanja prednost imaju:

1) česme u prioritetnim objektima;

2) česme u objektima u poslovanju hranom;

3) česme u obrazovno-vaspitnim, zdravstvenim i ustanovama socijalne i dječje zaštite;

4) javne česme;

5) cistijerne i druga sredstva za transport vode;

6) mjesta punjenja vode u boce ili drugu ambalažu;

7) krajnje tačke distributivne mreže;

8) mjesta nakon obrade i dezinfekcije;

9) izvorišta i vodoahvati, kad se prati sirova voda ili voda koja se direktno koristi.

Ako se u pojedinoj zoni vodosnabdijevanja ne može odrediti dovoljan broj odgovarajućih mjesta za uzorkovanje iz stava 2 ovog člana, uzorkovanje se vrši i na objektima sistema vodosnabdijevanja, postrojenjima za obradu vode, rezervoarima, hidrantima ili drugim mjestima u distributivnoj mreži, pod uslovom da su ta mjesta reprezentativna za kvalitet vode koja se isporučuje potrošačima.

Uzorci za provjeru hemijskih parametara koji potiču iz unutrašnje vodovodne mreže (olova, bakra i nikla) uzimaju se na slavini potrošača bez prethodnog ispiranja, kao slučajni dnevni uzorak zapremine jednog litra.

Izuzetno od stava 1 ovog člana, može se primijeniti metoda fiksnog vremena zadržavanja vode u unutrašnjoj vodovodnoj mreži, ako se takvom metodom ne umanjuje mogućnost otkrivanja neusaglašenosti u odnosu na slučajno dnevno uzorkovanje.

Prilikom uzorkovanja, za parametre koji mogu biti posljedica unutrašnje vodovodne mreže, navode se podaci o mjestu uzorkovanja, vrsti objekta, vremenu uzorkovanja, načinu uzorkovanja i okolnostima koje mogu uticati na rezultat.

Uzorkovanje za parametar Legionella vrši se na mjestima uzorkovanja koja su u skladu sa procjenom rizika prepoznata kao rizična ili reprezentativna za sistem unutrašnje vodovodne mreže.

Mjesta za uzorkovanje iz stava 1 ovog člana mogu da obuhvate, naročito:

1) izlaz iz bojlera ili drugog uređaja za grijanje vode;

2) povratni vod recirkulacije tople vode;

3) distalna izlijevna mjesta;

4) tuševe i raspršivače;

5) djelove sistema u kojima postoji stagnacija vode;

6) djelove sistema sa neodgovarajućom temperaturom tople ili hladne vode;

7) uređaje u kojima se voda raspršuje.

Učestalost operativnog praćenja parametara utvrđuje se planom za obezbjeđivanje zdravstvene ispravnosti vode, u skladu sa veličinom sistema za vodosnabdijevanje, vrstom izvorišta, načinom obrade, rezultatima procjene rizika i značajem pojedinih kontrolnih tačaka.

Za parametre koji su od neposrednog značaja za efikasnost dezinfekcije, učestalost praćenja treba da omogući blagovremeno otkrivanje odstupanja od vrijednosti parametara.

Ukupan broj uzoraka u zoni vodosnabdijevanja raspoređuje se vremenski i prostorno ravnomjerno tokom godine, a uzorkovanje treba da obuhvati:

1) krajnje tačke distributivne mreže;

2) područja sa povećanim rizikom;

3) prioritetne objekte;

4) objekte u poslovanju hranom;

5) javne česme;

6) mjesta nakon obrade i dezinfekcije;

7) rezervoare, postrojenja za obradu ili druga mjesta u sistemu vodosnabdijevanja, ako se može dokazati da se kvalitet vode neće pogoršati do mjesta usaglašenosti.

Metode koje se koriste za provjeru zdravstvene ispravnosti i monitoring vode date su u Prilogu 4.

Prilozi 1 do 4 čine sastavni dio ovog pravilnika.

Danom početka primjene ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o parametrima, provjeri usaglašenosti, metodama, načinu, obimu analiza i sprovođenju monitoringa zdravstvene ispravnosti vode za ljudsku upotrebu („Službeni list CG“, br. 64/18 i 101/21).