Zakon o arbitraži

Ovim zakonom uređuje se arbitraža, priznanje i izvršenje arbitražnih odluka, kao i nadležnost i postupanje sudova u vezi sa arbitražom.

Arbitraža podrazumijeva sprovođenje arbitražnog postupka pred arbitražnim tribunalom radi rješavanja spora u kojem su stranke fizička lica sa prebivalištem ili uobičajenim boravištem u Crnoj Gori, odnosno pravna lica koja su osnovana po pravu Crne Gore (unutrašnja arbitraža), kao i spora sa elementom inostranosti u kojem je jedna od stranaka fizičko lice sa prebivalištem ili uobičajenim boravištem u drugoj državi odnosno pravno lice koje je osnovano po stranom pravu i čije je sjedište u drugoj državi (međunarodna arbitraža).

Pravno lice u smislu stava 1 ovog člana je državni organ, organ državne uprave, drugo pravno lice koje vrši javna ovlašćenja, organ lokalne samouprave, privredno društvo, javno preduzeće, javna ustanova, nevladina organizacija, investicioni ili drugi fond, kao i drugo udruženje ili organizacija koje u okviru svog poslovanja stalno ili povremeno ostvaruje ili pribavlja sredstva i njima raspolaže.

Pod uobičajenim boravištem iz stava 1 ovog člana podrazumijeva se uobičajeno boravište u smislu zakona kojim se uređuje međunarodno privatno pravo.

Arbitraža se može ugovarati za rješavanje spora o pravima kojima stranke slobodno raspolažu, osim za sporove za koje je propisana isključiva nadležnost sudova u Crnoj Gori.

Arbitraža se sprovodi u skladu sa ovim zakonom, ako posebnim zakonom nije drukčije propisano.

Arbitraža se ne može sprovoditi kad je drugim zakonom propisano da se pojedini sporovi ne mogu rješavati arbitražom.

Arbitražni tribunal može činiti jedan arbitar (arbitar pojedinac) ili više arbitara (arbitražno vijeće).

Arbitar je pojedinac ili član, odnosno predsjednik vijeća arbitražnog tribunala.

Rad arbitražnog tribunala može da organizuje i obezbjeđuje arbitražna institucija kojoj su ti poslovi utvrđeni propisom ili je za vršenje tih poslova registrovana.

Radi sprovođenja arbitraže može se osnovati i stalna arbitražna institucija koja obavlja poslove organizovanja arbitražnih postupaka u skladu sa ovim zakonom.

Sudovi u vezi arbitraže mogu preduzimati samo one radnje koje su propisane ovim zakonom.

Kad je ovim zakonom propisana sudska nadležnost za odlučivanje o imenovanju arbitara, o prigovoru nenadležnosti arbitražnog tribunala, dostavljanje odluke, odlučivanje o tužbi za poništaj arbitražne odluke i o zahtjevu za priznanje strane arbitražne odluke ili privremene mjere, nadležan je Privredni sud Crne Gore.

Kad je ovim zakonom propisano da pravnu pomoć u izvođenju dokaza i dostavljanju strane arbitražne odluke pruža sud, nadležan je sud koji je stvarno nadležan za pružanje zatražene pravne pomoći, a mjesno je nadležan sud na čijem području treba preduzeti određenu radnju.

Ako stranka, koja zna ili je morala znati da se određena odredba ovog zakona od čije primjene stranke mogu odustati ne poštuje ili da određeni uslov iz sporazuma o arbitraži nije ispunjen, nastavi da učestvuje u arbitraži i bez odlaganja ne izjavi prigovor zbog nepoštovanja odredbe zakona ili neispunjenja uslova iz sporazuma o arbitraži ili prigovor ne izjavi u predviđenom roku, gubi pravo na prigovor u kojem se poziva na te razloge.

Ako se stranke nijesu drukčije sporazumjele, smatra se da je pismeno dostavljeno onog dana kad bude predato stranci na poštansku adresu na kojoj redovno prima poštu ili drugom licu ovlašćenom za prijem pismena (u daljem tekstu: adresat).

Ako adresat nije izričito odredio poštansku adresu ili se adresa ne može utvrditi iz okolnosti slučaja, poštanska adresa je adresa sjedišta, prebivališta odnosno uobičajenog

boravišta ili adresa navedena u ugovoru iz člana 9 stav 2 ovog zakona ili u sporazumu o arbitraži.

Ako nijedno od mjesta iz stava 2 ovoga člana nije poznato, smatra se da su pismena dostavljena onog dana kad bude pokušana njihova predaja adresatu na posljednju poznatu poštansku adresu, pod uslovom da su bila uredno predata preporučenim pismom uz povratnicu ili na drugi način kojim se može potvrditi da je predaja bila pokušana.

Smatra se da je predaja izvršena i u slučaju kad adresat kome se dostava vrši u skladu sa st. 1 i 3 ovog člana, odbije da primi pismeno.

Odredba stava 1 ovog člana, ne primjenjuje se na pismena koja se dostavljaju u postupku pred sudom.

Sporazum o arbitraži je sporazum kojim stranke predviđaju rješavanje putem arbitraže svih ili određenih sporova koji su među njima nastali ili bi mogli nastati iz određenog ugovornog ili vanugovornog pravnog odnosa.

Sporazum o arbitraži može biti zaključen kao poseban sporazum ili u obliku arbitražne klauzule kao sastavni dio ugovora između stranaka o međusobnom pravnom poslu.

Sporazum o arbitraži mora biti zaključen u pisanom obliku.

Sporazum o arbitraži je zaključen u pisanom obliku, ako:

1) je sadržan u ispravama koje su stranke potpisale ili je zaključen razmjenom poruka putem sredstava komunikacije, koja omogućavaju pisani dokaz o sporazumu stranaka, bez obzira da li su te poruke stranke potpisale;

2) nakon usmeno zaključenog sporazuma o arbitraži jedna stranka uputi drugoj pisano obavještenje u kojem se poziva na prethodno zaključeni usmeni sporazum, a druga stranka blagovremeno ne prigovori sadržaju primljenog obavještenja, što se prema poslovnim običajima smatra prihvatom ponude;

3) se stranke u pisanom ugovoru pozovu na drugu ispravu koja sadrži sporazum o arbitraži (opšti uslovi poslovanja, opšti uslovi za zaključenje pravnog posla, tekst drugog ugovora i sl.) ukoliko je cilj tog pozivanja da sporazum o arbitraži postane sastavni dio osnovnog ugovora;

4) se u teretnici izričito poziva na arbitražnu klauzulu u brodarskom ugovoru;

5) tužilac pisanim putem pokrene arbitražni postupak, a tuženi izričito prihvati arbitražu i sa tim se saglasi u pisanoj formi ili u izjavi datoj na ročištu na zapisnik ili uzme učešće u arbitražnom postupku i do upuštanja u raspravljanje o predmetu spora ne istakne prigovor da ne postoji sporazum o arbitraži, odnosno ne ospori nadležnost arbitražnog tribunala.

Ako su stranke za rješavanje određenog spora ugovorile arbitražu, sud kojem je podnesena tužba u istom sporu između istih stranaka, na prigovor stranke, oglasiće se nenadležnim, ukinuće sprovedene radnje u postupku i odbaciti tužbu, osim ako nađe da sporazum o arbitraži nije punovažan, da je prestao da važi ili da se ne može izvršiti.

Prigovor iz stava 1 ovog člana, stranka može da podnese, najkasnije u odgovoru na tužbu.

Nije u suprotnosti sa sporazumom o arbitraži da stranka prije pokretanja arbitražnog postupka ili u toku tog postupka podnese sudu zahtjev za donošenje privremene mjere i da sud odredi privremenu mjeru, bez obzira da li je sporazumom o arbitraži određeno da se arbitraža sprovodi u drugoj državi.

Broj arbitara arbitražnog tribunala određuju stranke.

Ako je sporazumom o arbitraži predviđeno više arbitara, njihov broj mora biti neparan.

Ako stranke same ne odrede broj arbitara, arbitražni tribunal čine tri arbitra.

Arbitar može biti svako fizičko lice koje je poslovno sposobno, bez obzira na državljanstvo.

Stranke se mogu sporazumjeti o postupku imenovanja arbitara, a ako se ne sporazumiju, arbitri se imenuju u skladu sa ovim zakonom.

Ako spor treba da riješi arbitar pojedinac, njega sporazumno imenuju stranke, u roku od 30 dana od dana kad jedna stranka pozove drugu stranku da zajednički imenuju arbitra.

Ako arbitra pojedinca stranke ne imenuju sporazumno u roku od 30 dana od dana kad jedna stranka pozove drugu stranku da zajednički imenuju arbitra, imenovanje vrši fizičko ili pravno lice koje su stranke sporazumom odredile (u daljem tekstu: organ imenovanja), a ako ga nijesu odredile ili organ imenovanja ne imenuje arbitra pojedinca u roku od 30 dana od dana kad jedna od stranaka pozove organ imenovanja da imenuje arbitra pojedinca, odluku o imenovanju arbitra donijeće sud iz člana 6 stav 1 ovog zakona.

Ukoliko je pravilima o arbitraži koja utvrđuje arbitražna institucija predviđen način izbora ili određivanja organa imenovanja, organ imenovanja će se odrediti u skladu sa tim pravilima.

Ako spor rješavaju tri arbitra, svaka stranka imenuje po jednog arbitra u roku od 30 dana od dana kad je druga stranka pozove da to učini, a tako imenovani arbitri imenuju između sebe arbitra u roku od 30 dana od dana njihovog imenovanja. Ako pozvana stranka ne imenuje arbitra u propisanom roku, arbitra imenuje organ imenovanja, a ako organ imenovanja nije određen ili organ imenovanja ne imenuje arbitra, u roku koji su stranke sporazumom odredile ili u roku od 30 dana od dana kad jedna od stranaka pozove organ imenovanja da imenuje arbitra ako rok nije predviđen sporazumom stranaka, odluku o imenovanju donijeće sud iz člana 6 stav 1 ovog zakona.

Predsjednika vijeća arbitražnog tribunala (u daljem tekstu: predsjednik vijeća) biraju imenovani arbitri, u roku od 30 dana od dana njihovog imenovanja. Ako predsjednika vijeća arbitri ne izaberu u propisanom roku, imenovaće ga organ imenovanja, a ako organ imenovanja nije određen ili organ imenovanja ne imenuje predsjednika, odluku o imenovanju donijeće sud iz člana 6 stav 1 ovog zakona.

Protiv odluke suda iz st. 4, 6 i 7 ovog člana, nije dozvoljena žalba.

U slučaju da arbitražno vijeće čini više od tri arbitra, arbitri se imenuju u skladu sa st. 5 i 6 ovog člana, tako što svaka stranka imenuje jednak paran broj arbitara, a tako imenovani arbitri imenuju jednog arbitra u roku od 30 dana od dana njihovog imenovanja.