Zakon o graničnoj kontroli

Ovim zakonom uređuje se način vršenja granične kontrole, ovlašćenja policijskih službenika prilikom vršenja granične kontrole, prava i obaveze lica u vezi sa prelaskom državne granice, međunarodna operativna granična saradnja i druga pitanja od značaja za vršenje granične kontrole i bezbjednost državne granice Crne Gore.

Ovim zakonom uređuje se i sprovođenje pravne tekovine Evropske unije koja se odnosi na prelazak unutrašnjih i vanjskih granica Evropske unije, graničnu kontrolu i integrisano upravljanje granicom, u skladu sa obavezama Crne Gore koje proizlaze iz procesa pristupanja Evropskoj uniji i buduće primjene šengenske pravne tekovine.

Graničnu kontrolu vrši organizaciona jedinica u okviru organizacione jedinice organa državne uprave nadležnog za unutrašnje poslove koja vrši policijske poslove (u daljem tekstu: policija) koja vrši poslove granične kontrole (u daljem tekstu: granična policija).

Granična kontrola, u smislu ovog zakona, obuhvata nadzor državne granice, granične provjere i procjenu prijetnji za bezbjednost državne granice i vrši se radi:

1) sprečavanja prelaska državne granice suprotno ovom zakonu;

2) sprečavanja vršenja krivičnih djela i prekršaja, otkrivanja krivičnih djela i prekršaja i pronalaženja i hvatanja njihovih učinilaca;

3) sprečavanja nezakonitih migracija;

4) sprečavanja i otkrivanja drugih aktivnosti i radnji kojima se ugrožavaju bezbjednost državne granice, javni poredak i javno zdravlje.

Granična kontrola lica koja prelaze državnu granicu Crne Gore koja čini vanjsku granicu Evropske unije vršiće se u skladu sa ovim zakonom i šengenskom pravnom tekovinom.

Od dana početka pune primjene šengenske pravne tekovine u Crnoj Gori, granična kontrola lica koja prelaze unutrašnje granice sa državama koje primjenjuju šengensku pravnu tekovinu neće se vršiti, osim u slučajevima i pod uslovima predviđenim Šengenskim zakonikom o granicama.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Granična kontrola vrši se uz poštovanje osnovnih ljudskih prava i sloboda garantovanih Ustavom, potvrđenim međunarodnim ugovorima i važećom pravnom tekovinom Evropske unije.

Sprovođenje ovog zakona ne dovodi u pitanje prava lica koja uživaju slobodu kretanja prema pravu Evropske unije, prava izbjeglica i tražilaca međunarodne zaštite, a naročito princip zabrane protjerivanja ili vraćanja (non-refoulement).

Prilikom vršenja poslova granične kontrole, policijski službenici u potpunosti poštuju dostojanstvo ličnosti, naročito u slučajevima koji uključuju kategorije ranjivih lica.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeće značenje:

1) državna granica je zamišljena vertikalna ravan koja prolazi graničnom linijom i dijeli kopneni, vazdušni i vodeni (morski, jezerski i riječni) prostor i podzemlje Crne Gore od susjednih država, kao i državna granica na području graničnih prelaza na putevima, aerodromima, željeznicama i vodenim lukama preko kojih se odvija međunarodni saobraćaj;

2) granična linija je linija koja na kopnu i vodi dijeli teritoriju Crne Gore od susjednih država;

3) operator je:

a) pravno ili fizičko lice koje u skladu sa zakonom upravlja aerodromom,

b) pravno lice ili organ državne uprave koji u skladu sa zakonom upravlja lučkom infrastrukturom,

c) pravno lice koje u skladu sa zakonom upravlja željezničkom infrastrukturom,

č) organ državne uprave koji upravlja infrastrukturom na graničnim prelazima namijenjenim za drumski saobraćaj;

4) prevoznik je fizičko ili pravno lice koje se profesionalno bavi pružanjem usluga prevoza lica;

5) plovilo je brod, čamac i drugo plovilo namijenjeno za plovidbu morem, jezerom i rijekom u međunarodnom saobraćaju;

6) brod na kružnom putovanju je putnički brod koji plovi određenom rutom prema unaprijed određenom programu koji obuhvata i turističke aktivnosti putnika u različitim lukama, na koji se tokom plovidbe putnici, po pravilu, ne ukrcavaju i ne iskrcavaju;

7) trajektna veza je veza između luke na teritoriji Crne Gore i luke druge države;

8) slobodna plovidba je upotreba plovila u sportske ili turističke svrhe između luke Crne Gore i luke druge države;

9) pogranično područje obuhvata teritoriju Crne Gore i susjedne države koje se utvrđuju međunarodnim ugovorom i proteže se uz graničnu liniju prema unutrašnjosti teritorije u dubini do 30 kilometara, pri čemu ako se dio teritorije jedinice lokalne samouprave koja se shodno međunarodnom ugovoru smatra pograničnim područjem, proteže više od 30 kilometara od granične linije, smatraće se dijelom tog pograničnog područja do 50 kilometara;

10) pogranični saobraćaj je redovni prelazak zajedničke državne granice stanovnika pograničnih područja Crne Gore i susjednih država, u skladu sa pravilima pograničnog režima, radi njihovog boravka i kretanja u pograničnom području druge države zbog ekonomskih, socijalnih, kulturnih, porodičnih ili drugih opravdanih razloga, za period koji ne prelazi vremenski rok određen međunarodnim sporazumom;

11) lica koja uživaju pravo slobodnog kretanja prema pravu Evropske unije su:

a) državljani Evropske unije, državljani država potpisnica Ugovora o evropskom ekonomskom prostoru i državljani Švajcarske Konfederacije; i

b) članovi njihove porodice bez obzira na državljanstvo, koji su u njihovoj pratnji ili im se pridružuju, i to:

- bračni i vanbračni supružnik,

- njihova djeca, odnosno djeca bračnog ili vanbračnog supružnika, mlađa od 21 godinu ili starija ako su izdržavana, odnosno zavisna,

- njihovi roditelji, odnosno roditelji bračnog, odnosno vanbračnog supružnika, ako su izdržavani, odnosno zavisni;

12) prekogranični radnik je lice čije je prebivalište u Crnoj Gori, a obavlja posao, odnosno djelatnost u susjednoj državi, odnosno lice čije je prebivalište u susjednoj državi, a obavlja posao, odnosno djelatnost u Crnoj Gori, čija priroda posla, odnosno djelatnosti zahtijeva učestali prelazak državne granice;

13) usmjerivač je centralna tehnička infrastruktura koja služi za bezbjedan prenos i usmjeravanje podataka koju projektuje, razvija i uspostavlja Agencija Evropske unije za operativno upravljanje opsežnim informacionim sistemima u oblasti slobode, bezbjednosti i pravde;

14) Sistem ulaska/izlaska (EES) je sistem uspostavljen Regulativom (EU) 2017/2226 Evropskog parlamenta i Savjeta od 30. novembra 2017. godine o uspostavljanju sistema ulaska/izlaska (EES) radi evidentiranja podataka o ulasku i izlasku, kao i podataka o odbijanju ulaska državljana trećih država, koji prelaze vanjske granice država članica Šengen prostora i određivanju uslova za pristup Sistemu ulaska/izlaska (EES) u svrhe sprovođenja zakona, i o izmjeni Konvencije o sprovođenju Šengenskog sporazuma i regulativa (EZ) br. 767/2008 i (EU) br. 1077/2011 (SL L 327, 9. 12. 2017., str. 20);

15) sistem za samousluživanje je automatizovani sistem koji vrši sve ili pojedine granične provjere primjenjive na lice i koji se može koristiti za prethodni unos podataka u EES;

16) „E-gate” je infrastruktura kojom se upravlja elektronskim putem, a preko koje se stvarno prelazi vanjska granica ili unutrašnja granica Šengen prostora na kojoj kontrole još nisu ukinute;

17) automatizovani sistem granične kontrole je sistem koji omogućava automatizovan prelazak granice, a koji se sastoji od sistema za samousluživanje i e-gate;

18) potvrda autentičnosti i integriteta podataka na čipu podrazumijeva postupak kojim se, putem sertifikata, provjerava da li podaci na elektronskom mediju za pohranu (čipu) potiču od organa koji ih je izdao i da nisu pretrpjeli izmjene;

19) Evropska agencija za graničnu i obalsku stražu označava agenciju o Evropskoj graničnoj i obalskoj straži osnovanu Regulativom (EU) 2019/1896 Evropskog parlamenta i Savjeta od 13. novembra 2019. godine o evropskoj graničnoj i obalskoj straži i stavljanju van snage regulativa (EU) br. 1052/2013 i (EU) 2016/1624;

20) Šengenski informacioni sistem (SIS) je informacioni sistem uspostavljen Regulativom (EU) 2018/1861 Evropskog parlamenta i Savjeta o uspostavljanju, radu i upotrebi Šengenskog informacionog sistema (SIS) u oblasti graničnih provjera;

21) lice za koje je izdato upozorenje radi odbijanja ulaska je svako lice koje nije državljanin Evropske unije i Šengen prostora za koje je izdato upozorenje u Šengenskom informacionom sistemu (SIS) u skladu sa Regulativom (EU) 2018/1861 Evropskog parlamenta i Savjeta i u svrhe utvrđene tom regulativom;

22) Vizni informacioni sistem (VIS) je informacioni sistem uspostavljen Regulativom (EZ) br. 767/2008 Evropskog parlamenta i Savjeta o Viznom informacionom sistemu (VIS) i razmjeni podataka između država članica o vizama za kratkoročni boravak;

23) dozvola boravka podrazumijeva:

a) dozvolu boravka koja se izdaje u skladu sa zakonom kojim se uređuju ulazak, izlazak, kretanje, boravak i rad stranaca;

b) dozvole boravka koje izdaju države članice Evropske unije u skladu sa Regulativom Savjeta (EZ) br. 1030/2002 od 13. juna 2002. godine o utvrđivanju jedinstvenog obrasca boravišnih dozvola za državljane trećih zemalja i boravišne kartice izdate u skladu sa Direktivom 2004/38/EZ Evropskog parlamenta i Savjeta od 29. aprila 2004. godine o pravu građana Evropske unije i članova njihovih porodica na slobodno kretanje i boravak na području države članice, kojom se izmjenjuje Regulativa (EEZ) br. 1612/68 i stavljaju van snage direktive 64/221/EEZ, 68/360/EEZ, 72/194/EEZ, 73/148/EEZ, 75/34/EEZ, 75/35/EEZ, 90/364/EEZ, 90/365/EEZ i 93/96/EEZ;

c) druge isprave koje izdaje država članica Evropske unije, a kojima se državljaninu treće zemlje odobrava boravak na njenoj teritoriji, pod uslovom da su te isprave priznate u skladu sa važećim zakonodavstvom Evropske unije, osim privremenih dozvola izdatih do donošenja odluke o zahtjevu za dozvolu boravka ili međunarodnu zaštitu, kao i viza;

24) državljanin treće države je lice koje je definisano kao državljanin treće države u smislu zakona kojim se uređuju uslovi za ulazak, izlazak, kretanje, boravak i rad stranaca u Crnoj Gori;

25) prijetnja po javno zdravlje je svaka bolest sa potencijalom izazivanja epidemije, u skladu sa Međunarodnim zdravstvenim propisima Svjetske zdravstvene organizacije, kao i druge zarazne bolesti ili zarazne parazitske bolesti, ako su one predmet zaštitnih odredbi koje se primjenjuju na državljane država članica Šengen prostora.

Pripreme za zaključivanje međunarodnog ugovora o državnoj granici u cilju razgraničenja i utvrđivanja državne granice, zajedno sa nadležnim organima susjedne države, vrši komisija koju obrazuje Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada), na predlog organa državne uprave nadležnog za vanjske poslove.

Poslove razgraničenja Crne Gore sa susjednim državama, u saradnji sa drugim nadležnim organima, kao i pripremu i čuvanje dokumentacije o državnoj granici vrši organ državne uprave nadležan za vanjske poslove.

Granična linija obilježava se graničnim oznakama, u skladu sa međunarodnim ugovorom.

Poslove premjera i označavanja granične linije, održavanja i obnavljanja graničnih oznaka na graničnoj liniji i pripremu dokumenata o graničnoj liniji vrši organ uprave nadležan za geodetske poslove.

U blizini granične linije i graničnog prelaza postavljaju se posebne oznake i signalizacija kojima se upozorava na približavanje graničnoj liniji i graničnom prelazu, ako je to potrebno.

Na oznake iz člana 6 stav 3 ovog zakona i oznake i signalizaciju iz stava 1 ovog člana i u njihovoj neposrednoj blizini zabranjeno je postavljati druge oznake kojima se smanjuje njihova vidljivost ili na bilo koji drugi način mijenja značenje tih oznaka i signalizacije.

Na predlog granične policije, oznake i signalizaciju iz stava 1 ovog člana, na putevima u blizini granične linije i graničnog prelaza postavlja organ uprave nadležan za poslove državnih puteva, a na drugim mjestima u blizini granične linije i graničnog prelaza organ uprave nadležan za poslove državne imovine.

Vlasnici ili korisnici zemljišta u blizini granične linije i graničnog prelaza obavezni su da, bez naknade, omoguće slobodan prolaz radi postavljanja i održavanja oznaka i signalizacije iz stava 1 ovog člana.

Postavljene oznake iz člana 6 stav 3 ovog zakona i oznake i signalizacija iz stava 1 ovog člana upisuju se u poseban registar koji vodi organ državne uprave nadležan za unutrašnje poslove (u daljem tekstu: Ministarstvo).

Upis ili izmjena upisa oznaka iz člana 6 stav 3 ovog zakona i oznaka i signalizacije iz stava 1 ovog člana u registar iz stava 5 ovog člana vrši se na osnovu podataka dostavljenih od strane organa uprave nadležnih za njihovo postavljanje.

Oblik, sadržinu i izgled oznaka i signalizacije iz stava 1 ovog člana, kao i sadržaj i način vođenja registra iz stava 5 ovog člana propisuje Ministarstvo.

Zbog vidljivosti granične linije granična policija može licima zabraniti sadnju ili sjetvu određenih vrsta poljoprivrednih kultura, drveća ili rastinja uz graničnu liniju.

Ako zbog zabrane iz stava 1 ovog člana nastane šteta, lica kojima je zabrana izrečena nemaju pravo na naknadu štete.

Za poslove održavanja granične linije koja, u skladu sa međunarodnim ugovorom, treba da bude očišćena od stabala i drugog rastinja koji smanjuju vidljivost graničnih oznaka ili granične linije odgovorno je Ministarstvo.

Ministarstvo može, iz bezbjednosnih razloga, zabraniti plovidbu, lov, ribolov, prelet aviona, helikoptera i drugih vazduhoplova, kretanje, zadržavanje i naseljavanje uz graničnu liniju.

Zabrana iz stava 1 ovog člana traje dok traju bezbjednosni razlozi.

Lica koja planiraju da vrše pojedinačni ili grupni lov i ribolov u dubini teritorije do 300 metara od granične linije dužna su da obavijeste graničnu policiju, najkasnije 24 časa prije početka lova, odnosno ribolova.

Lica iz stava 3 ovog člana dužna su da o završetku lova, odnosno ribolova obavijeste graničnu policiju najkasnije četiri časa nakon završetka tog lova, odnosno ribolova.

Bliži način obavještavanja i sadržaj obavještenja iz stava 3 ovog člana propisuje Ministarstvo.

Organ državne uprave, odnosno organ lokalne samouprave nadležan za izradu i donošenje planskih dokumenata dužan je da prije donošenja planskog dokumenta pribavi saglasnost granične policije, ako se planskim dokumentom uređuje i prostor koji doseže do 100 metara od granične linije.

Ne može se donijeti planski dokument kojim bi se doveli u pitanje bezbjednost i preglednost državne granice.

Prelazak državne granice je svako kretanje ljudi preko državne granice.

Državna granica se, po pravilu, može prelaziti samo na graničnim prelazima sa važećom putnom ispravom ili drugom ispravom propisanom za prelazak državne granice, u vrijeme koje je određeno za odvijanje saobraćaja na graničnom prelazu i na način koji je u skladu sa namjenom graničnog prelaza.

Izuzetno od člana 11 ovog zakona, granica se može prelaziti i van graničnog prelaza i van utvrđenog radnog vremena graničnog prelaza u slučaju:

1) slobodne plovidbe;

2) iskrcavanja pomoraca radi boravka na teritoriji jedinice lokalne samouprave na čijem području je luka u kojoj je njihov brod pristao ili na teritoriji susjednih jedinica lokalne samouprave;

3) prelaska stanovnika koji žive u pograničnom području, sa pograničnom propusnicom ili sa dozvolom za pogranični saobraćaj;

4) pojedincima ili grupama lica u slučaju nepredviđenih hitnih okolnosti;

5) u slučaju elementarne nepogode, u skladu sa zakonom i u drugim slučajevima, u skladu sa međunarodnim ugovorom.

Pored slučajeva iz stava 1 ovog člana, državna granica se može prelaziti i van graničnog prelaza i van utvrđenog radnog vremena graničnog prelaza i u slučaju prelaska lica ili grupe lica koja imaju odobrenje za prelazak državne granice, kao i saglasnost za prelazak državne granice susjedne države izdato od strane nadležnog organa te države, ako je takav prelazak neophodan iz opravdanih razloga i nije suprotan međunarodnom ugovoru, i nije u suprotnosti sa unutrašnjom bezbjednošću obje države i javnim poretkom i javnim zdravljem.

Odobrenje iz stava 2 ovog člana, na zahtjev lica koja namjeravaju da pređu državnu granicu, izdaje granična policija, sa rokom važenja do jedne godine.

Lica koja podnose zahtjev graničnoj policiji za prelazak državne granice van graničnog prelaza na kopnu, uključujući jezera i rijeke, uz zahtjev iz stava 2 ovog člana prilažu i prethodno izdatu saglasnost organa uprave nadležnog za carinske poslove.

Lica koja podnose zahtjev graničnoj policiji za prelazak državne granice van graničnog prelaza na moru, uz zahtjev iz stava 2 ovog člana prilažu i prethodno izdatu saglasnost organa uprave nadležnog za carinske poslove i organa uprave nadležnog za upravljanje lukama.

Granična policija će oduzeti odobrenje iz stava 2 ovog člana prije isteka roka važenja iz stava 3 ovog člana ako je zloupotrijebljeno, ako se ne koristi u svrhu radi koje je izdato, odnosno kad prestanu razlozi radi kojeg je izdato.

Po zahtjevu nadležnog organa susjedne države, granična policija daje saglasnost za prelazak državne granice za lice ili grupu lica zbog razloga iz stava 2 ovog člana, ako takav prelazak nije suprotan međunarodnom ugovoru, i nije u suprotnosti sa unutrašnjom bezbjednošću, javnim poretkom i javnim zdravljem.

Lice koje prelazi državnu granicu u slučajevima iz st. 1 i 2 ovog člana dužno je da o tome bez odlaganja obavijesti graničnu policiju, ako ovim zakonom nije drukčije propisano.

Sadržaj i obrazac odobrenja iz stava 2 ovog člana i zahtjeva za izdavanje tog odobrenja, kao i bliži način izdavanja odobrenja propisuje Ministarstvo.

Granični prelaz je mjesto određeno za prelazak državne granice u drumskom, željezničkom, vazdušnom, pomorskom, jezerskom i riječnom saobraćaju.

Granični prelaz može biti stalni, zajednički, sezonski i privremeni.

Stalni granični prelaz je mjesto određeno za prelazak državne granice u toku čitave godine u skladu sa planskim dokumentom, odnosno međunarodnim ugovorom.

Zajednički granični prelaz je granični prelaz koji se nalazi na teritoriji Crne Gore ili na teritoriji susjedne države, na kojem policijski službenici i drugi državni službenici koji na državnoj granici primjenjuju ovlašćenja, mjere i radnje propisane zakonom i službenici susjedne države nadležni za graničnu kontrolu, neposredno jedni nakon drugih vrše granične provjere, u skladu sa pravom svoje države i međunarodnim ugovorom.

Sezonski granični prelaz je mjesto određeno za prelazak državne granice u određenom periodu godine.

Privremeni granični prelaz je mjesto određeno za privremeni prelazak državne granice.

Radno vrijeme graničnih prelaza koji nijesu otvoreni 24 časa mora biti naznačeno na vidnom mjestu.

Granični prelazi moraju biti fizički zatvoreni za vrijeme u kojima ne rade.

Zajednički granični prelaz može se uspostaviti sa državom koja nije država Šengen zone u skladu sa članom 13 stav 4 ovog zakona.

Međunarodni sporazum kojim se uspostavlja zajednički granični prelaz iz stava 1 ovog člana mora biti sačinjen u skladu sa načelima propisanim Regulativom (EU) 2016/399 Evropskog parlamenta i Savjeta od 9. marta 2016. godine o Zakoniku Unije o pravilima kojima se uređuje kretanje lica preko granica (Zakonik o šengenskim granicama) Prilog VI tač. 1.1.4.2. i 1.1.4.3.