Zakon o izmjenama i dopunama zakona o autorskom i srodnim pravima

U Zakonu o autorskom i srodnim pravima („Službeni list CG”, br. 37/11, 53/16, 145/21 i 48/24) poslije člana 2 dodaje se novi član koji glasi:

„Upotreba rodno osjetljivog jezika

Član 2a

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.”

U članu 3 stav 1 na kraju tačke 4 tačka se zamjenjuje tačka-zarezom i dodaje šest novih tačaka koje glase:

„5) ustanova kulturnog nasljeđa je javno dostupna biblioteka, muzej, arhiv i ustanova filmskog ili audio nasljeđa;

6) pružalac usluga dijeljenja internetskog sadržaja je pružalac usluge informacionog društva čija je glavna ili jedna od glavnih svrha da čuva i omogućava javnosti pristup velikoj količini djela zaštićenih autorskim pravom koja su postavili korisnici i koji organizuje i promoviše ta djela u svrhu ostvarivanja dobiti;

7) usluga informacionog društva je svaka usluga informacionog društva koja se uobičajeno pruža uz naknadu, na daljinu, elektronskim putem i na lični zahtjev primaoca usluge;

8) istraživačke organizacije su univerziteti, uključujući njihove biblioteke, istraživački institut ili bilo koji drugi subjekat, čiji je primarni cilj sprovođenje naučnih istraživanja ili sprovođenje obrazovnih aktivnosti koje uključuju i sprovođenje naučnih istraživanja na neprofitnoj osnovi ili reinvestiranjem cijele dobiti u naučno istraživanje ili u skladu sa misijom od javnog interesa koja je propisana zakonom, na način da pristup rezultatima dobijenim tim naučnim istraživanjem ne može na preferencijalnoj osnovi da ima preduzeće koje vrši odlučujući uticaj na tu organizaciju;

9) rudarenje teksta i podataka je svaka automatizovana analitička tehnika koja ima za cilj analizu teksta i podataka u digitalnom obliku radi generisanja informacija koje uključuju, ali se ne ograničavaju na obrasce, trendove i korelacije;

10) štampana publikacija je zbirka koja se sastoji uglavnom od književnih djela novinarske prirode, uključujući i druga djela ili druge predmete zaštite pod uslovom da:

- predstavlja pojedinačnu stavku u okviru periodične ili redovno ažurirane publikacije pod jednim nazivom, kao što su novine ili časopis od opšteg ili posebnog interesa, isključujući periodične publikacije objavljene u naučne ili akademske svrhe;

- ima za cilj da široj javnosti pruži informacije u vezi sa vjestima ili drugim temama, i

- je objavljena u bilo kom mediju pod inicijativom, uređivačkom odgovornošću i kontrolom pružaoca usluga.”

Stav 2 mijenja se i glasi:

„Pružaoci usluga, kao što su neprofitne internetske enciklopedije, neprofitni obrazovni i naučni repozitorijumi, platforme za razvoj i dijeljenje računarskih programa otvorenog koda, pružaoci elektronskih komunikacionih usluga u smislu zakona kojim se uređuju elektronske komunikacije, internetske trgovine, usluge u oblaku za preduzeća i usluge u oblaku koje korisnicima omogućavaju postavljanje sadržaja za sopstvene potrebe, ne smatraju se pružaocima usluga dijeljenja internetskog sadržaja.”

Član 29a mijenja se i glasi:

„Autor ima isključivo pravo da dozvoli ili zabrani istovremenu, nepromijenjenu i neskraćenu retransmisiju, putem kablovskog ili mikrotalasnog sistema za javni prijem prve transmisije svog djela sadržanog u televizijskim ili radijskim programima namijenjenim za javni prijem, koja se sprovodi žicom ili putem vazduha, uključujući i satelitom, bez obzira na to kako je operator usluge kablovske retransmisije pribavio signale sa programom od radiodifuzne organizacije za potrebe retransmisije.”

Poslije člana 29a dodaju se dva nova člana koji glase:

„Retransmisija

Član 29b

Retransmisija je istovremena, nepromijenjena i neskraćena retransmisija, osim kablovske retransmisije iz člana 29a ovog zakona, namijenjena za javni prijem, prve transmisije autorskog djela sadržanog u televizijskim ili radijskim programima namijenjenim za javni prijem, kada se ta prva transmisija sprovodi žicom ili putem vazduha, uključujući i satelitom, ali ne putem interneta, pod uslovom da:

1) retransmisiju vrši lice koje nije radiodifuzna organizacija koja je izvršila prvu transmisiju ili pod čijom kontrolom i odgovornošću je prva transmisija izvršena, bez obzira na to kako je lice koje vrši retransmisiju pribavilo signale sa programom od radiodifuzne organizacije za potrebe retransmisije;

2) se, kada se retransmisija sprovodi putem javno dostupne usluge elektronskih komunikacija koja omogućava pristup internetu i povezivanje sa gotovo svim krajnjim tačkama interneta, bez obzira na mrežnu tehnologiju i terminalnu opremu koja se upotrebljava, ista vrši u kontrolisanom okruženju, u kojem operator usluge retransmisije obezbjeđuje sigurnu retransmisiju ovlašćenim korisnicima.

Radnje retransmisije programa moraju odobriti nosioci isključivog prava saopštavanja javnosti.

Direktni protok

Član 29c

Direktni protok je tehnički proces kojim radiodifuzna organizacija prenosi svoje signale sa programom distributeru signala na način da tokom tog prenošenja signala sa programom ti signali nijesu dostupni javnosti i nakon čega distributer signala saopštava javnosti te signale sa programom.

U smislu stava 1 ovog člana smatra se da radiodifuzna organizacija i distributer signala učestvuju u jedinstvenoj radnji saopštavanja javnosti za koju oboje treba da dobiju dozvolu nosilaca prava."

U članu 30a riječi: „čl. 28, 29, 29a i 30” zamjenjuju se riječima „čl. 28, 29, 29a, 29b i člana 30”.

Poslije člana 31 dodaje se novi član koji glasi:

„Načelo države porijekla u pogledu prateće internetske usluge

Član 31a

Prateća internetska usluga je internetska usluga koja se sastoji u pružanju javnosti, od strane ili pod kontrolom i odgovornošću radiodifuzne organizacije:

1) televizijskih odnosno radijskih programa istovremeno sa ili u određenom vremenskom periodu nakon emitovanja programa od strane radiodifuzne organizacije, i

2) svih materijala koji su prateći uz to emitovanje.

Smatra se da se saopštavanje javnosti i stavljanje na raspolaganje javnosti djela ili drugih predmeta zaštite, žičnim ili bežičnim sredstvima, prilikom pružanja javnosti radio i televizijskih programa u pratećim internetskim uslugama od strane ili pod kontrolom i odgovornošću radiodifuzne organizacije, kao i umnožavanje tih djela ili drugih predmeta zaštite koji su neophodni za pružanje, pristup ili korišćenje takve internetske usluge za iste programe, u svrhu ostvarivanja autorskog i srodnih prava relevantnih za te radnje, dogodilo isključivo u državi članici Evropske unije u kojoj ta radiodifuzna organizacija ima sjedište.

Načelom iz stava 2 ovog člana ne dovodi se u pitanje sloboda ugovaranja nosilaca prava i radiodifuznih organizacija, koji mogu ograničiti korišćenja tih prava.

Kod televizijskog programa stav 2 ovog člana se primjenjuje samo na sopstvene produkcije radiodifuzne organizacije koje je ta organizacija u potpunosti finansirala i na vijesti i programe o aktuelnim događajima (informativne programe), ali ne i na transmisiju sportskih događaja.

Prilikom utvrđivanja iznosa naknade za prava na koja se primjenjuje načelo države porijekla u skladu sa stavom 2 ovog člana, strane uzimaju u obzir sve aspekte pratećih internetskih usluga, naročito karakteristike usluga, uključujući trajanje internetske dostupnosti programa koji se pružaju tom uslugom, publiku i obezbijeđene jezičke verzije.

Primjena kriterijuma iz stava 5 ovog člana ne isključuje obračun iznosa plaćanja po osnovu prihoda radiodifuzne organizacije.

Saopštavanje javnosti iz stava 1 ovog člana obuhvata prava iz čl. 28, 29a, 29b i člana 30a ovog zakona.”

U članu 36 poslije stava 3 dodaje se novi stav koji glasi:

„U slučaju umnožavanja autorskih djela fotokopiranjem ili sličnom tehnikom autor, pored prava na naknadu iz stava 3 ovog člana, ima pravo na naknadu i od pravnog ili fizičkog lica koje pruža usluge fotokopiranja uz naknadu.”

Dosadašnji st. 4, 5 i 6 postaju st. 5, 6 i 7.

Poslije člana 38 dodaje se novi odsjek i šest novih članova koji glase:

„Odsjek 4a.

Posebne odredbe u vezi sa pružaocima usluga dijeljenja internetskog sadržaja

Odobrenje za pružaoca usluge dijeljenja internetskog sadržaja

Član 38a

Pružalac usluge dijeljenja internetskog sadržaja, prilikom omogućavanja javnosti pristupa djelima zaštićenim autorskim pravom koja su postavili njegovi korisnici, vrši radnju saopštavanja javnosti ili stavljanja na raspolaganje javnosti.

Za radnje iz stava 1 ovog člana potrebno je odobrenje nosilaca prava, u skladu sa odredbama ovog zakona o ustupanju prava.

Odobrenje iz stava 2 ovog člana obuhvata i radnje koje sprovode korisnici usluga koje spadaju u saopštavanje javnosti i stavljanje na raspolaganje javnosti, pod uslovom da korisnici ne postupaju u svrhu sticanja neposredne ili posredne ekonomske dobiti odnosno svojom aktivnošću ne ostvaruju značajne prihode.

Ostvarivanje prava iz stava 1 ovog člana vrši se putem kolektivnog ustupanja sa proširenim dejstvom pod uslovima iz člana 167 ovog zakona.

Saopštavanje javnosti iz stava 1 ovog člana obuhvata prava iz člana 25 stav 2 i čl. 28, 29a, 29b, 30 i 30a ovog zakona.

Posljedice nedostajanja odobrenja

Član 38b

Pružaoci usluge dijeljenja internetskog sadržaja koji ne dobiju odobrenje iz člana 38a ovog zakona odgovorni su za neovlašćene radnje saopštavanja javnosti, uključujući stavljanje na raspolaganje javnosti djela zaštićenih autorskim pravom, osim ako ne dokažu da su:

1) uložili najveći napor da dobiju odobrenje, i

2) uložili, u skladu sa visokim industrijskim standardima profesionalne pažnje, najveći napor da osiguraju nedostupnost posebnih djela u vezi sa kojima su nosioci prava pružaocima usluga obezbijedili relevantne i neophodne informacije, i

3) postupili ekspeditivno, nakon što su od nosilaca prava primili dovoljno obrazloženo obavještenje, u onemogućavanju pristupa prijavljenim djelima ili njihovom uklanjanju iz njihovih usluga i uložili najveći napor da spriječe njihovo buduće postavljanje u skladu sa tačkom 2 ovog stava.

Prilikom utvrđivanja da li je pružalac usluga ispunio svoje obaveze iz stava 1 ovog člana, a u cilju primjene načela srazmjernosti, uzima se u obzir:

1) vrsta i obim usluge, publika i vrsta djela koje su postavili korisnici usluge; i

2) dostupnost odgovarajućih i učinkovitih sredstava i njihova cijena za pružaoce usluga.

Nosilac prava treba da propisno obrazloži razloge za zahtjeve da se onemogući pristup njegovim posebnim djelima ili da se ta djela uklone.

Posebne odredbe u vezi sa novim i malim pružaocima usluga dijeljenja internetskog sadržaja

Član 38c

Pružaoci usluga dijeljenja internetskog sadržaja čije su usluge bile dostupne javnosti u Evropskoj uniji kraće od tri godine i koji imaju godišnji promet manji od deset miliona eura, obračunat u skladu sa Preporukom Komisije 2003/361 od 6. maja 2003. godine koja se odnosi na definiciju mikro, malih i srednjih preduzeća dužni su da se pridržavaju člana 38b stav 1 tačka 1 ovog zakona i postupaju ekspeditivno, po prijemu dovoljno obrazloženog obavještenja, da onemoguće pristup prijavljenim djelima ili da ta djela uklone iz svojih usluga.

Ako prosječan broj mjesečnih jedinstvenih posjetilaca usluge dijeljenja internetskog sadržaja prelazi pet miliona u prethodnoj kalendarskoj godini, primjenjuje se član 38b stav 1 tačka 2 ovog zakona.

Odnos prema odredbama koje isključuju odgovornost pružalaca hostinga

Član 38d

Odredbe zakona kojim se uređuje elektronska trgovina o ograničenju odgovornosti pružaoca usluge trajnijeg skladištenja podataka (hostinga) ne primjenjuju se na odgovornost pružaoca usluge dijeljenja internetskog sadržaja kojom se vrši saopštavanje javnosti ili stavljanje na raspolaganje javnosti u skladu sa odredbama čl. 38a, 38b i 38c i čl. 38e i 38f ovog zakona, osim ako to lice pruža usluge za svrhe koje nijesu obuhvaćene odredbama čl. 38a, 38b i 38c i čl. 38e i 38f ovog zakona.

Ograničenja autorskih prava kod pružanja usluge dijeljenja internetskog sadržaja

Član 38e

Saradnja između pružalaca usluga dijeljenja internetskog sadržaja i nosilaca prava iz čl. 38a i 38b ovog zakona ne smije dovesti do sprečavanja dostupnosti djela koja su postavili korisnici, a kojima se ne vrši povreda autorskih prava, kao i kada su takva djela obuhvaćena ograničenjima prava.

Na postavljanje i stavljanje na raspolaganje sadržaja koji su generisali korisnici u vezi sa uslugama dijeljenja internetskog sadržaja primjenjuju se čl. 50, 52b, 53, 53a i 58 stav 1 tačka 2 ovog zakona.

Pružaoci usluga dijeljenja internetskog sadržaja dužni su da korisnike svojih usluga obavijeste o uslovima pod kojim korisnici mogu da koriste djela u skladu sa ograničenjima autorskih prava propisani ovim zakonom.

Drugi odnosi korisnika sa pružaocem usluge dijeljenja internetskog sadržaja

Član 38f

U slučaju primjene čl. 38a do 38e ovog zakona ne postoji opšta obaveza praćenja podataka od strane pružaoca usluga u skladu sa zakonom kojim se uređuje elektronska trgovina.

Pružaoci usluga dijeljenja internetskog sadržaja obezbjeđuju nosiocima prava, na njihov zahtjev, adekvatne informacije o funkcionisanju njihovih praksi u pogledu saradnje u primjeni čl. 38b i 38c ovog zakona i informacije o korišćenju djela pod uslovom da je to obuhvaćeno ugovorima o ustupanju između pružalaca usluga i nosilaca prava.

Pružaoci usluga dijeljenja internetskog sadržaja dužni su da uspostave efikasan i brz mehanizam za prigovore i obeštećenje koji je dostupan korisnicima njihovih usluga u slučaju sporova u vezi onemogućavanja pristupa ili uklanjanja djela koja su oni postavili.

Prigovori podnijeti u okviru mehanizma iz stava 3 ovog člana obrađuju se bez nepotrebnog odlaganja, a odluke o onemogućavanju pristupa ili uklanjanju postavljenog sadržaja podliježu provjeri od strane ovlašćenih lica.

Rješavanje sporova u vezi sa onemogućavanjem pristupa ili uklanjanjem djela koje su postavili korisnici može biti predmet medijacije koja se sprovodi pred organom nadležnim za alternativno rješavanje sporova u građansko-pravnim odnosima i postupka pred nadležnim sudom.

U članu 45 stav 1 riječi: „čl. 76” zamjenjuju se riječima: „čl. 69k, 76”.

Poslije člana 50 dodaju se dva nova člana koji glase:

„Pravo na rudarenje teksta i podataka od strane istraživačkih organizacija i ustanova

kulturnog nasljeđa

Član 50a

Dozvoljeno je istraživačkoj organizaciji i ustanovi kulturnog nasljeđa, bez sticanja odgovarajućeg imovinskog prava i bez plaćanja naknade, da umnožava djela kojima ima zakonit pristup radi rudarenja teksta i podataka isključivo u svrhu naučnog istraživanja.

Kopije djela izrađene u skladu sa stavom 1 ovog člana čuvaju se uz odgovarajući nivo bezbjednosti i mogu se zadržati ako je to opravdano samo za potrebe naučnog istraživanja, a naročito za provjeru rezultata istraživanja.

Nosiocima prava je dozvoljeno da primjenjuju neophodne mjere radi osiguranja bezbjednosti i integriteta mreža i baza podataka u kojima su djela skladištena.

Mjere iz stava 3 ovog člana ne smiju preći ono što je nužno za ostvarivanje tog cilja.

Organ državne uprave nadležan za poslove nauke može, uzimajući u obzir mišljenja nosilaca prava, istraživačkih organizacija i ustanova kulturnog nasljeđa, potrebu obezbjeđivanja adekvatnog nivoa bezbjednosti umnoženih djela, njihovog korišćenja u legitimne svrhe i potrebu da se osigura adekvatan nivo bezbjednosti i integriteta mreža i baza podataka u kojima su djela skladištena, utvrditi detaljne procedure i sredstva koja odražavaju opšte dogovorene najbolje prakse za ispunjavanje obaveza iz st. 2 i 3 ovog člana.

Pravo na rudarenje teksta i podataka u druge svrhe

Član 50b

Dozvoljeno je, bez sticanja odgovarajućeg imovinskog prava i bez plaćanja naknade, umnožavanje djela kojima se može zakonito pristupiti isključivo u svrhu rudarenja teksta i podataka, osim ako je nosilac prava izričito zadržao to korišćenje na odgovarajući način.

Kopije djela umnoženih u skladu sa stavom 1 ovog člana mogu se zadržati najduže onoliko koliko je potrebno za potrebe rudarenja teksta i podataka.

U slučaju djela koja su stavljena na raspolaganje javnosti online, zadržavanje nosilaca prava iz stava 1 ovog člana mora biti izvršeno uz korišćenje mašinski čitljivih sredstava.”

Član 51 mijenja se i glasi:

„Dozvoljeno je da, bez sticanja odgovarajućeg imovinskog prava i bez plaćanja naknade, obrazovne ustanove isključivo u svrhu ilustracije u vezi sa obrazovanjem i u mjeri opravdanoj ovom svrhom (osnovno, srednje, stručno i visoko obrazovanje) i bez postizanja neposredne ili posredne imovinske koristi:

1) umnožavaju u skladu sa članom 21 i 138a ovog zakona i saopštavaju javnosti u skladu sa članom 30a ovog zakona, kao i da stavljaju na raspolaganje javnosti u skladu sa članom 31 i 138a ovog zakona objavljeno djelo u obliku neposredne nastave;

2) javno izvode objavljeno djelo u skladu sa članom 25 ovog zakona na školskim proslavama bez plaćanja ulaznice i pod uslovom da interpretatori ne primaju naknadu za svoje interpretacije;

3) javno saopštavaju, u smislu člana 30 ovog zakona emitovane školske tv i radio emisije.

Korišćenje iz stava 1 ovog člana dozvoljeno je pod uslovom da se odvija u digitalnom obliku pod odgovornošću obrazovne ustanove, u njenim prostorijama ili drugim mjestima, ili putem bezbjednog elektronskog okruženja dostupnog samo učenicima ili studentima te obrazovne ustanove i nastavnom osoblju, uz navođenje izvora, uključujući imena autora, osim ako to nije moguće.

Smatra se da do korišćenja iz stava 1 ovog člana posredstvom bezbjednog elektronskog okruženja dolazi isključivo u državama članicama Evropske unije ili državama Evropskog ekonomskog prostora u kojima je osnovana obrazovna ustanova."

Poslije člana 52 dodaju se dva nova člana koji glase:

„Umnožavanje za potrebe čuvanja

Član 52a

Bez sticanja odgovarajućeg imovinskog prava i bez plaćanja naknade, ustanovama kulturnog nasljeđa je dozvoljeno da umnožavaju djela koja trajno sačinjavaju njihove zbirke, u bilo kom obliku ili na bilo kom nosaču, za potrebe čuvanja tih djela ako je to urađeno u obimu potrebnom za tu svrhu, uključujući prava iz člana 138a ovog zakona.

Korišćenje u svrhu karikature, parodije ili pastiša

Član 52b

Dozvoljeno je, bez sticanja odgovarajućeg imovinskog prava i bez plaćanja naknade, koristiti objavljeno djelo u svrhu parodije, karikature ili pastiša."

U članu 61 poslije stava 1 dodaju se dva nova stava koji glase:

„Pored prava iz stava 1 ovog člana, bez sticanja odgovarajućeg imovinskog prava i bez plaćanja naknade, sljedeći zakoniti korisnici mogu da umnožavaju objavljene baze podataka ili njene kopije:

1) istraživačka organizacija i ustanova kulturnog nasljeđa pod uslovima i u svrhu iz člana 50a ovog zakona;

2) subjekti pod uslovima i u svrhu iz člana 50b ovog zakona;

3) ustanova kulturnog nasljeđa pod uslovima i u svrhu iz člana 52a ovog zakona.

Pored prava iz stava 1 ovog člana, bez sticanja odgovarajućeg imovinskog prava i bez plaćanja naknade, obrazovna ustanova pod uslovima i u svrhu iz člana 51 ovog zakona i ustanova kulturnog nasljeđa pod uslovima iz člana 69k ovog zakona, kao zakoniti korisnik objavljene baze podataka ili njene kopije može tu bazu podataka ili njenu kopiju:

1) privremeno ili trajno umnožavati;

2) prerađivati, prevoditi, adaptirati i mijenjati na bilo koji drugi način;

3) saopštavati je javnosti u bilo kom obliku, prikazivati ili javno izvoditi;

4) umnožavati, distribuirati, saopštavati javnosti, prikazivati ili javno izvoditi rezultate radnji iz tačke 2 ovog stava."

U stavu 2 riječi: „stav 1" zamjenjuje se riječima: „st. 1, 2 i 3".

U stavu 3 riječi: „st. 1 i 2" zamjenjuju se riječima: „st. 1, 2 i 3".

Dosadašnji st. 2 i 3 postaju st. 4 i 5.

Poslije člana 68 dodaje se novi član koji glasi:

„Djela vizuelne umjetnosti u javnom domenu

Član 68a

Kada je rok zaštite djela vizuelne umjetnosti istekao, svaki materijal nastao umnožavanjem tog djela ne podliježe autorskom pravu ili srodnim pravima, osim ako je materijal koji nastaje umnožavanjem original u smislu da je autorova sopstvena intelektualna tvorevina."