Zakon o upravljanju privrednim društvima u vlasništvu države

Ovim zakonom uređuju se uslovi za osnivanje, odnosno sticanje većinskog učešća ili kontrole u privrednim društvima u vlasništvu države i lokalne samouprave, vršenje vlasničke funkcije u tim društvima, koordinisano upravljanje, primjena standarda korporativnog upravljanja, organi upravljanja, javnost rada, kao i druga pitanja u vezi sa pravnim položajem tih društava.

Privredna društva u vlasništvu države su privredna društva u kojima država ima većinsko učešće u osnovnom kapitalu ili ih na drugi način kontroliše, uključujući i putem prava na postavljanje većine članova nadzornog odbora, odnosno odbora direktora u smislu zakona kojim se uređuju privredna društva.

Izuzetno od stava 1 ovog člana, Razvojna banka Crne Gore (u daljem tekstu: RBCG), osnovana u skladu sa posebnim zakonom, ne smatra se privrednim društvom u vlasništvu države.

Država Crna Gora svoja vlasnička ovlašćenja u privrednim društvima u vlasništvu države ostvaruje preko Vlade Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada), samostalno ili sa Fondom penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore, Zavodom za zapošljavanje Crne Gore, Fondom za zdravstveno osiguranje Crne Gore ili Fondom za obeštećenje (u daljem tekstu: fond), RBCG, drugim pravnim licima koje država osniva ili kontroliše ili lokalnom samoupravom.

Odredbe ovog zakona, osim odredbi kojima se uređuje sprovođenje politike državnog vlasništva, primjenjuju se i na privredna društva u vlasništvu lokalne samouprave.

Privredna društva u vlasništvu lokalne samouprave su privredna društva u kojima jedinica lokalne samouprave ima većinsko učešće u osnovnom kapitalu ili ih na drugi način kontroliše, uključujući i putem prava na postavljanje većine članova nadzornog odbora, odnosno odbora direktora u smislu zakona kojim se uređuju privredna društva.

Odredbe ovog zakona shodno se primjenjuju i na privredna društva u kojima jedno ili više privrednih društava u vlasništvu države, samostalno ili zajedno sa Vladom ili lokalnom samoupravom imaju većinsko učešće u osnovnom kapitalu ili ih na drugi način kontrolišu, uključujući i putem prava na postavljanje većine članova nadzornog odbora, odnosno odbora direktora u smislu zakona kojim se uređuju privredna društva (u daljem tekstu: zavisno društvo), ako ovim zakonom nije drukčije propisano.

Odredbe ovog zakona primjenjuju se i na vršenje vlasničke funkcije u privrednim društvima u kojima Vlada, lokalna samouprava, privredno društvo u vlasništvu države, privredno društvo u vlasništvu lokalne samouprave, zavisno društvo, RBCG, fond ili drugo pravno lice koje država osniva ili kontroliše, samostalno ili zajednički imaju manjinsko učešće (u daljem tekstu: društvo sa manjinskim učešćem), ako je to izričito propisano ovim zakonom.

Ciljevi privrednog društva u vlasništvu države i lokalne samouprave su:

1) održivo poslovanje, u skladu sa ciljevima održivog razvoja utvrđenim na nivou Crne Gore;

2) efikasno vršenje javnih usluga koje su povjerene društvu na vršenje u skladu sa zakonom ili drugim propisom;

3) dugoročno uvećanje sopstvene vrijednosti; i

4) podsticanje ekonomskog razvoja Crne Gore, odnosno odgovarajuće lokalne samouprave.

Načelo odgovornog upravljanja podrazumijeva da se društvom iz stava 1 ovog člana upravlja na efikasan, profesionalan, transparentan i finansijski održiv način, u skladu sa ovim i posebnim zakonom, politikom državnog vlasništva, pismom o očekivanjima, opštim aktima tog društva i odlukama organa društva.

Osnivačkim aktom ili statutom privrednog društva u vlasništvu države ili lokalne samouprave mogu se utvrditi dodatni ciljevi koji ne smiju biti suprotni niti ugrožavati ostvarivanje ciljeva iz stava 1 ovog člana, odnosno načelo odgovornog upravljanja iz stava 2 ovog člana.

Privrednom društvu u vlasništvu države i društvu sa manjinskim učešćem može se dodijeliti status društva od strateškog nacionalnog interesa, ako ispunjava uslove propisane ovim zakonom.

Na pitanja koja se odnose na osnivanje, organizaciju, upravljanje, restrukturiranje, prestanak i druga pitanja od značaja za organizaciju i poslovanje privrednih društava u vlasništvu države koja nijesu uređena ovim zakonom, primjenjuju se odredbe zakona kojim se uređuju privredna društva.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) većinsko učešće u privrednom društvu postoji ako jedno lice, samostalno ili sa drugim licima koja sa njim zajednički djeluju, posjeduje više od 50% prava glasa u privrednom društvu;

2) kontrola podrazumijeva nadzor vlasnika ili nadležnih organa nad radom društva radi obezbjeđivanja zakonitosti i efikasnosti i ostvarivanja javnog interesa;

3) rizik je mogućnost nastanka događaja koji može uticati na poslovanje i ostvarivanje ciljeva privrednog društva;

4) komercijalna djelatnost je djelatnost privrednog društva koja se obavlja radi sticanja dobiti, uključujući proizvodnju, trgovinu i pružanje usluga u tržišnom okruženju;

5) nekomercijalna djelatnost je djelatnost privrednog društva koja se obavlja bez neposrednog cilja sticanja dobiti, u svrhu ostvarivanja javnog interesa, društvenih, kulturnih, obrazovnih i sličnih ciljeva;

6) korporativne politike – skup principa, pravila i smjernica kojima se uređuje način upravljanja i poslovanja privrednog društva u cilju postizanja strateških ciljeva i osiguranja odgovornog i transparentnog rada.

7) strateški ciljevi – dugoročni prioriteti privrednog društva koji se usklađuju sa politikom vlasnika i javnim interesom;

8) javne usluge – su usluge koje se pružaju u okviru djelatnosti od javnog interesa, koje se trajno i pod jednakim uslovima pružaju građanima radi zadovoljavanja osnovnih društvenih potreba, a obezbjeđivanje pružanja javnih usluga je u nadležnosti države ili lokalne samouprave nezavisno od toga da li ih neposredno pruža obavlja subjekat javnog ili privatnog sektora;

9) ključni nacionalni resursi su prirodna bogatstva, infrastrukturni sistemi, privredni kapaciteti i druga dobra od posebnog strateškog značaja za suverenitet, bezbjednost, ekonomsku stabilnost i održivi razvoj države, nad kojima država ostvaruje poseban interes, nadzor ili upravljanje radi zaštite javnog interesa;

10) javno društvo je privredno društvo koje je uspješno izvršilo javnu ponudu hartija od vrijednosti, u skladu sa prospektom čije je objavljivanje odobrila Komisija za tržište kapitala ili čije su hartije od vrijednosti uključene u trgovanje na regulisanom tržištu u Crnoj Gori, u skladu sa posebnim zakonom;

11) prirodni monopol je tržišno stanje u kojem, zbog visokih fiksnih troškova, značajnih ekonomskih razmjera ili tehničkih obilježja djelatnosti, jedan subjekt može pružati određenu robu ili uslugu uz niže ukupne troškove nego što bi to moglo više konkurenata, zbog čega je tržište najefikasnije kada ga opslužuje jedan subjekt.

Privredno društvo u vlasništvu države može biti organizovano kao društvo sa ograničenom odgovornošću ili kao akcionarsko društvo.

Privredna društva u vlasništvu države koja su razvrstana u mikro, mala i srednja pravna lica u smislu zakona kojim se uređuje računovodstvo organizuju se kao društva sa ograničenom odgovornošću.

Privredna društva u vlasništvu države koja su razvrstana u velika pravna lica u smislu zakona kojim se uređuje računovodstvo organizuju se kao akcionarska društva.

Privredna društva u vlasništvu države kojima je dodijeljen status društva od strateškog nacionalnog interesa u skladu sa ovim zakonom organizuju se uvijek kao akcionarska društva.

Ako je zbog promjene kategorizacije društva u smislu zakona kojim se uređuje računovodstvo ili dodjele statusa društva od strateškog nacionalnog interesa neophodno izvršiti promjenu pravnog oblika privrednog društva u vlasništvu države u smislu st. 1, 2 i 3 ovog člana, društvo je dužno da izvrši promjenu pravnog oblika u roku od 12 mjeseci od dana promjene kategorizacije, odnosno dodjele statusa, osim u slučaju kad promjena pravnog oblika nije moguća u skladu sa zakonom kojim se uređuju privredna društva.

Država može osnovati privredno društvo, odnosno steći većinsko ili kontrolno učešće u privrednom društvu u smislu zakona kojim se uređuju privredna društva ako je ispunjen najmanje jedan od sljedećih uslova:

1) postojanje prirodnog monopola;

2) tržište određene robe, odnosno usluga nije funkcionalno, a takva situacija se ne može u bitnom unaprijediti kroz izmjenu propisa;

3) tražnja za određenom robom, odnosno uslugama ne može se na odgovarajući način zadovoljiti od strane učesnika na tržištu koji nisu pod kontrolom države, a razumno je za očekivati da bi državno vlasništvo nad učesnikom na tržištu bilo značajno efikasnije i pouzdanije u smislu troškova i kvaliteta robe, odnosno usluga;

4) društveno odgovorni razlozi;

5) ispunjavanje strateškog nacionalnog interesa ili postizanje strateškog cilja države.

Društveno odgovorni razlozi iz stava 1 tačka 4 ovog člana odnose se na zaštitu životne sredine, razvoj sjevernog regiona Crne Gore u smislu zakona kojim se uređuje regionalni razvoj, obrazovanje, kulturu, socijalnu i zdravstvenu zaštitu.

Pored uslova iz stava 1 ovog člana, svako privredno društvo u vlasništvu države mora ispunjavati i uslov da pokriva najmanje 50% svojih operativnih troškova u smislu propisa o računovodstvu, iz prihoda od prodaje robe, odnosno pružanja usluga na tržištu.

Uslov iz stava 3 ovog člana ne odnosi se na novoosnovana privredna društva u vlasništvu države, za prve dvije godine njihovog poslovanja.

Inicijativu za osnivanje, odnosno sticanje većinskog ili kontrolnog učešća u privrednom društvu Vladi može da uputi organ državne uprave nadležan za određenu oblast (u daljem tekstu: nadležno ministarstvo).

Ispunjenost uslova iz stava 1 tač. 1, 2 i 3 ovog člana utvrđuje organ nadležan za kontrolu državne pomoći.

Zahtjev za utvrđivanje ispunjenosti uslova iz st. 1, 2 i 3 ovog člana, nadležno ministarstvo, RBCG, fond, odnosno drugo pravno lice koje osniva ili kontroliše država dužni su da podnesu organu nadležnom za kontrolu državne pomoći prije osnivanja, odnosno sticanja većinskog ili kontrolnog učešća u smislu stava 1 ovog člana, kao i da se do dobijanja mišljenja tog organa uzdrže od preduzimanja daljih radnji u vezi sa konkretnim pravnim poslom.

Istovremeno sa podnošenjem zahtjeva organu nadležnom za kontrolu državne pomoći, subjekti iz stava 7 ovog člana podnose zahtjev, sa analizom opravdanosti osnivanja, odnosno sticanja većinskog ili kontrolnog učešća u privrednom društvu, organu državne uprave nadležnom za poslove koordinacije vlasništva u privrednim društvima u vlasništvu države (u daljem tekstu: Ministarstvo), radi dobijanja saglasnosti za osnivanje, odnosno sticanje većinskog ili kontrolnog učešća u privrednom društvu.

Po dobijanju mišljenja organa nadležnog za kontrolu državne pomoći i saglasnosti Ministarstva, subjekti iz stava 7 ovog člana dužni su da kompletnu dokumentaciju u vezi sa osnivanjem, odnosno sticanjem većinskog ili kontrolnog učešća u privrednom društvu, uz mišljenje i saglasnost, dostave Vladi na odlučivanje.

Odluku Vlade iz stava 10 ovog člana, sa detaljnim obrazloženjem, Ministarstvo objavljuje na portalu iz člana 54 stav 2 ovog zakona.

U okviru analize poslovanja privrednih društava u vlasništvu države koju vrši u skladu sa ovim zakonom, Ministarstvo je dužno da provjerava usklađenost sa uslovom iz stava 3 ovog člana i javno objavi rezultate te provjere.

Država može osnovati privredno društvo, odnosno steći većinsko ili kontrolno učešće u privrednom društvu u smislu zakona kojim se uređuju privredna društva i ako se radi o privrednom društvu koje posluje na konkurentnom tržištu, pod uslovom da se radi o društvu kojem je dodijeljen status društva od strateškog nacionalnog interesa.

Na osnivanje zavisnog društva koje posluje na istom konkurentnom tržištu kao i njegov osnivač ne primjenjuje se odredba stava 1 ovog člana.

Konkurentno tržište u smislu ovog zakona jeste tržište roba ili usluga na kojem postoje drugi tržišni učesnici koji nisu privredna društva u vlasništvu države niti su na drugi način pod kontrolom države, odnosno tržište koje po svojoj prirodi i karakteristikama omogućava da se relevantna roba i usluge prodaju, odnosno pružaju od strane takvih drugih tržišnih učesnika.

Na određivanje konkurentnog tržišta shodno se primjenjuju odredbe zakona kojim se uređuju javne nabavke koje se odnose na sektorske djelatnosti direktno podložne tržišnoj konkurenciji.

Status društva od strateškog nacionalnog interesa može se dodijeliti privrednom društvu u vlasništvu države čiji je rad ključan za funkcionisanje države u oblastima od javnog interesa.

Status društva od strateškog nacionalnog interesa dodjeljuje Vlada, prema sljedećim kriterijumima:

1) poslovanje društva je od ključnog uticaja na razvoj društva i ekonomije Crne Gore;

2) društvo upravlja ključnim nacionalnim resursima;

3) preko društva se ostvaruju nacionalni i strateški ciljevi (bezbjednost i odbrana, upravljanje strateškom infrastrukturom i pripadajućim nepokretnostima, obavljanje djelatnosti od javnog interesa i pružanje obaveznih usluga u javnom interesu, formiranje robnih rezervi i sl.).