Zakon o uređenju tržišta poljoprivrednih proizvoda

Ovim zakonom uređuju se uslovi za stavljanje na tržište poljoprivrednih proizvoda, organizovanje proizvođača poljoprivrednih proizvoda, mjere koje će se sprovoditi u okviru intervencije na tržištu poljoprivrednih proizvoda i druga pitanja od značaja za tržište poljoprivrednih proizvoda.

Ovaj zakon primjenjuje se na:

1) žitarice;

2) pirinač;

3) šećer;

4) sušeno krmno bilje;

5) sjeme;

6) hmelj;

7) maslinovo ulje i stone masline;

8) lan i konoplju;

9) voće i povrće;

10) prerađevine od voća i povrća;

11) banane;

12) vino;

13) živo drveće i druge biljke, lukovice, korijenje, rezano cvijeće i ukrasno lišće;

14) duvan;

15) goveđe i teleće meso;

16) mlijeko i mliječne proizvode;

17) svinjsko meso;

18) ovčje i kozje meso;

19) jaja;

20) živinsko meso;

21) etil alkohol poljoprivrednog porijekla;

22) pčelinje proizvode;

23) svilene bube;

24) druge poljoprivredne proizvode.

Lista proizvoda iz stava 1 ovog člana sa tarifnim brojevima, odnosno oznakama, određuje se propisom organa državne uprave nadležnog za poslove poljoprivrede (u daljem tekstu: Ministarstvo).

Ažuriranje liste iz stava 2 ovog člana, vrši se shodno izmjenama Carinske tarife, u procesu usklađivanja sa Kombinovanom nomenklaturom Evropske unije i Harmonizovanim sistemom.

Radi usklađivanja sa biološkim proizvodnim ciklusom, za proizvode obuhvaćene mjerama uređenja tržišta utvrđuju se tržišne godine.

Tržišne godine po grupama poljoprivrednih proizvoda, tokom kojih se sprovode mjere uređenja tržišta su:

1) od 1. januara do 31. decembra tekuće godine za sektore voća i povrća, prerađenog voća i povrća i banana;

2) od 1. aprila do 31. marta sljedeće godine za sektore osušenog krmnog bilja i svilene bube;

3) od 1. jula do 30. juna sljedeće godine za: sektor žitarica, sektor sjemena, sektor lana i konoplje, sektor mlijeka i mliječnih proizvoda;

4) od 1. avgusta do 31. jula sljedeće godine za sektor vina;

5) od 1. septembra do 31. avgusta sljedeće godine za sektor riže i stonih maslina;

6) od 1. oktobra do 30. septembra sljedeće godine za sektor šećera i maslinovog ulja.

Poljoprivredni proizvodi: voće, povrće i prerađevine od voća i povrća, živo bilje, jaja, živinsko meso, stone masline, masti biljnog i životinjskog porijekla i hmelj, mogu se stavljati na tržište samo ako ispunjavaju opšte i posebne standarde za stavljanje na tržište.

Standardi za stavljanje poljoprivrednih proizvoda na tržište iz stava 1 ovog člana određuju se prema vrsti poljoprivrednih proizvoda i njihovim obilježjima, a na osnovu sljedećih kriterijuma: 1) kriterijuma klasifikacije; 2) vrste, biljne sorte, rase životinja ili komercijalne vrste; 3) izgleda, konzistentnosti, svojstva proizvoda i procenta učešća vode; 4) posebnih materija koji se upotrebljavaju u proizvodnji; 5) vrste uzgoja i metoda proizvodnje; 6) učestalosti sakupljanja, isporuke, čuvanja, obrade, metode i temperature konzerviranja; 7) skladištenja i prevoza; 8) mjesta proizvodnje; 9) ograničenja vezanih za upotrebu određenih materija i postupaka; i 10) uslova odlaganja, čuvanja, prometa i korišćenja proizvoda.

Vino i maslinovo ulje, mogu se stavljati na tržište, ako ispunjavaju standarde propisane zakonima kojima su uređeni vino i maslinovo ulje.

Proizvodi iz stava 1 ovog člana, treba da ispunjavaju i uslove propisane zakonom kojim je uređena bezbjednost hrane.

Voće i povrće koje se stavlja na tržište kao svježe, mora biti zdravog izgleda, odgovarajućeg kvaliteta za stavljanje na tržište sa navedenom zemljom porijekla.

Standardi za stavljanje na tržište, koji se odnose na voće i povrće i prerađevine od voća i povrća, primjenjuju se u svim fazama prodaje, uključujući uvoz i izvoz.

Izuzetno od stava 1 ovog člana, voće i povrće ne mora da ispunjava standarde za stavljanje na tržište u sljedećim slučajevima, ako:

1) su označeni i namijenjeni za preradu ili prehranu životinja;

2) ih proizvođač poljoprivrednih proizvoda isporučuje potrošačima za ličnu upotrebu bez naknade;

3) su oguljeni ili narezani, odnosno pripremljeni za jelo ili spremni za kuvanje;

4) se stavljaju na tržište, kao jestive klice nakon klijanja sjemena;

5) se isporučuju ili otpremaju objektima za obradu, pakovanje ili skladištenje;

6) se otpremaju iz objekata za skladištenje u objekte za pripremu i pakovanje.

Jaja koja proizvođač prodaje direktno krajnjem potrošaču ili lokalnoj pijaci ne moraju da ispunjavaju standarde za stavljanje na tržište.

Standarde iz stava 1 ovog člana propisuje Ministarstvo.

Voće i povrće mogu stavljati na tržište samo privredna društva i preduzetnici, odnosno druga pravna i fizička lica koja su upisana u registar trgovaca.

Voće i povrće, prilikom stavljanja na tržište mora da prati potvrda o usaglašenosti sa tržišnim standardima, koju izdaje organ uprave nadležan za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (u daljem tekstu: Uprava).

Izuzetno od stava 1 ovoga člana u registar trgovaca se ne upisuju pravna i fizička lica koja:

1) stavljaju voće i povrće na tržište iz člana 3 stav 6 ovog zakona;

2) vrše prevoz voća i povrća ili prodaju voće i povrće na malo.

Upis u registar trgovaca vrši se na osnovu podnijetog zahtjeva.

Registar trgovaca vodi Uprava.

Način vođenja registra trgovaca i obrazac zahtjeva za upis u registar trgovaca propisuje Ministarstvo.

Kontrolu usaglašenosti voća i povrća sa standardima vrši Uprava.

Kontrolu usaglašenosti voća i povrća sa standardima, može da vrši i pravno lice koje je upisano u registar trgovaca i koje ovlasti Uprava (u daljem tekstu: ovlašćeni trgovac).

Ovlašćenje iz stava 2 ovog člana, izdaje se pravnom licu ako ima:

1) zaposlena lica obučena za vršenje kontrole i analizom usaglašenosti voća i povrća;

2) odgovarajuću opremu za pripremu pakovanja voća i povrća.

Ovlašćenje iz stava 2 ovog člana, neće se izdati pravnom licu za koje se kontrolom i procjenom rizika utvrdi da voće i povrće koje stavlja na tržište nije usaglašeno sa standardima.

Obuku iz stava 3 ovog člana, organizuje Uprava na osnovu programa obuke za kontrolu usaglašenosti voća i povrća (u daljem tekstu: program obuke).

Ovlašćeni trgovci dužni su da vode evidenciju o izvršenim kontrolama usaglašenosti voća i povrća sa standardima.

Način vođenja evidencije, vršenja kontrole iz stava 2 ovog člana i procjene rizika, način vršenja obuke za kontrolu usaglašenosti voća i povrća i program obuke propisuje Ministarstvo.

Mlijeko i mliječni proizvodi koji su namijenjeni direktnoj ljudskoj ishrani mogu se stavljati na tržište, ako ispunjavaju uslove propisane zakonom kojim je uređena bezbjednost hrane i koji su označeni prodajnom oznakom.

Privredna društva i preduzetnici, odnosno druga pravna i fizička lica koja su prvi otkupljivači i koja vrše otkup sirovog mlijeka dužni su da mjesečno dostavljaju Ministarstvu izvještaj o količini otkupljenog sirovog mlijeka.

Pravna i fizička lica iz stava 2 ovog člana dužna su da zaključe Ugovor o količinama otkupljenog sirovog mlijeka.

Sadržaj ugovora iz stava 3 ovog člana, izvještaja i sadržaj izvještaja iz stava 2 ovog člana propisuje Ministarstvo.

Goveđe, teleće i živinsko meso, jaja, masti biljnog i životinjskog porijekla, mlijeko i mliječni proizvodi, masti biljnog i životinjskog porijekla namijenjeni ljudskoj ishrani i stone masline mogu se stavljati na tržište, samo ako su označeni oznakom i/ili prodajnom oznakom.

Način označavanja i prodajne oznake goveđeg, telećeg i živinskog mesa, jaja, masti biljnog i životinjskog porijekla namijenjene ljudskoj ishrani, mlijeka i mliječnih proizvoda i stonih maslina propisuje Ministarstvo.

Poljoprivredni proizvođači mogu se udruživati u organizacije proizvođača poljoprivrednih proizvoda u skladu sa zakonom (u daljem tekstu: organizacija proizvođača) ako:

1) obavljaju minimum jednu od sljedećih aktivnosti:

- zajedničku preradu;

- zajedničku distribuciju, uključujući zajedničke prodajne platforme ili zajednički prevoz;

- zajedničko pakovanje, označavanje ili promociju;

- zajedničku organizaciju kontrole kvaliteta;

- zajedničku korišćenje opreme ili skladišnih prostora;

- zajedničko upravljanje otpadom direktno vezanim za proces proizvodnje;

- zajedničku nabavku inputa;

- sve ostale zajedničke aktivnosti povezane s uslugama kojima se nastoji ostvariti jedan od ciljeva iz alineje 3 ove tačke;

2) se udružuju radi ostvarivanja najmanje jednog od sljedećih ciljeva:

- planiranja proizvodnje prema potrebama tražnje na tržištu, kvaliteta i količine proizvoda;

- objedinjavanja i plasiranja na tržište poljoprivrednih proizvoda članova organizacije, uključujući i direktnu prodaju;

- racionalizacije troškova proizvodnje i povraćaja sredstava uloženih za zaštitu životne sredine, dobrobiti životinja i stabilizacije cijena poljoprivrednih proizvoda;

- sprovođenja istraživanja o metodama održive proizvodnje, inovacijama u proizvodnji i obezbjeđenja konkurentnosti na tržištu;

- promocije i pružanja tehničke pomoći za primjenu dobre poljoprivredne prakse;

- podsticanja i pružanja tehničke pomoći za poboljšanje kvaliteta proizvoda i podsticanje proizvodnje proizvoda sa zaštićenom oznakom porijekla ili zaštićenom oznakom geografskog porijekla;

- obezbjeđivanja upravljanja nusproizvodima i otpadom, zaštite kvaliteta vode, zemljišta i podsticanja biodiverziteta;

- obezbjeđenja održivog korišćenja prirodnih resursa i ublažavanja klimatskih promjena;

- promocije poljoprivrednih proizvoda i njihovog stavljanja na tržište;

- obezbjeđivanja finansijskih sredstava za sprovođenje operativnih programa u sektoru voća i povrća;

- obezbjeđivanja tehničke pomoći za korišćenje terminskih tržišta i sistema osiguranja.

Organizaciju proizvođača iz člana 8 ovog zakona, osnovanu na inicijativu poljoprivrednih proizvođača, Ministarstvo može priznati samo na osnovu podnijetog zahtjeva, ukoliko ispunjava sledeće uslove:

1) ima najmanje pet članova-poljoprivrednih proizvođača;

2) ima utvrđen minimalni obim i vrijednost proizvodnje;

3) na tržište plasira proizvode koje su proizveli članovi organizacije;

4) ima statut koji sadrži:

- ciljeve organizovanja;

- pravila organizovanja i poslovanja;

- pravila organizacije u pogledu izvještavanja o proizvodnji, stavljanju na tržište i zaštiti životne sredine;

- visinu članarine za finansiranje organizacije;

- način prijema novih članova i istupanje iz organizacije;

- minimalno trajanje članstva koje ne može biti kraće od godinu dana;

- način upravljanja i raspolaganja finansijskim sredstvima organizacije;

5) ima program kojim se ostvaruje najmanje jedan od ciljeva iz člana 8.

Članovi organizacije proizvođača, dužni su da se pridržavaju pravila organizovanja i poslovanja organizacije proizvođača koja se odnose na:

1) planiranje proizvodnje;

2) podnošenje izvještaja o proizvodnji;

3) način i uslove proizvodnje;

4) prodaju proizvoda;

5) zaštitu životne sredine;

6) finansijske obaveze članova organizacije proizvođača.

Minimalni obim proizvodnje u zavisnosti od vrste poljoprivrednih proizvoda za koje je osnovana organizacija proizvođača i bliža pravila organizovanja i poslovanja organizacija proizvođača za određene oblasti poljoprivredne proizvodnje, propisuje Ministarstvo.

Priznata organizacija upisuje se u Registar organizacija proizvođača koji vodi Ministarstvo (u daljem tekstu: Registar).

Način vođenja Registra propisuje Ministarstvo.

Organizacije proizvođača pojedinih poljoprivrednih proizvoda koje su upisane u Registar, mogu se udruživati u Udruženja organizacija proizvođača tih proizvoda.

Udruženja organizacija proizvođača, mogu za organizacije koje su udružene obavljati poslove iz njihove nadležnosti.

Udruženja organizacija proizvođača upisuju se u Registar.

Bliža pravila organizovanja i poslovanja Udruženja organizacija proizvođača propisuje Ministarstvo.

Međusektorske organizacije su organizacije koje se osnivaju na inicijativu svih ili nekih organizacija proizvođača ili udruženja proizvođača čiji su i oni dio, a čine ih i predstavnici privrednih djelatnosti povezanih sa proizvodnjom i sa najmanje jednim od sljedećih djelova lanca snabdijevanja: preradom ili trgovinom, uključujući distribuciju, proizvoda iz jednog ili više sektora.

Uzimajući u obzir interese svojih članova i potrošača, međusektorske organizacije iz stava 1 ovog člana, djeluju na postizanju posebnog cilja koji zasebno može uključivati jedan ili više od sljedećih ciljeva:

- unapređenje znanja i transparentnosti u vezi sa proizvodnjom i tržištem, uključujući objavljivanje sažetih statističkih podataka o troškovima proizvodnje, cijenama, uključujući, prema potrebi, indekse cijena, opseg i trajanje prethodno sklopljenih ugovora, te izradu analiza potencijalnih budućih kretanja na tržištu na regionalnom, nacionalnom ili međunarodnom nivou;

- predviđanje proizvodnog potencijala i bilježenje javnih tržišnih cijena;

- pomoć u boljem usklađivanju načina plasiranja proizvoda na tržište, pogotovo kroz istraživačke studije i tržišna istraživanja;

- istraživanje potencijalnih izvoznih tržišta;

- sastavljanje standardnih obrazaca ugovora u skladu sa propisima, za prodaju poljoprivrednih proizvoda kupcima i/ili za nabavku prerađenih proizvoda distributerima i trgovcima u maloprodaji, uzimajući u obzir potrebu da se postignu fer uslovi konkurentnosti i da se izbjegne narušavanje tržišta;

- pružanje informacija i sprovođenje istraživanja potrebnih radi inovacija, racionalizacije, poboljšanja i prilagođavanja proizvodnje te, prema potrebi, prerade i stavljanja na tržište, u smjeru proizvoda koji bolje odgovaraju zahtjevima tržišta i očekivanjima i preferencijama potrošača, pogotovo u odnosu na kvalitet proizvoda, uključujući posebna obilježja proizvoda sa zaštićenom oznakom porijekla ili zaštićenom oznakom geografskog porijekla, te zaštitu životne sredine, klime i zdravlja i dobrobiti životinja;

- traženje načina za ograničavanje korišćenja sredstava za zaštitu zdravlja životinja ili za zaštitu biljaka, bolje upravljanje drugim ulaznim sredstvima, osiguravanje kvaliteta proizvoda i očuvanja zemljišta i voda, promocija bezbjednosti hrane, naročito kroz sljedivost proizvoda, te poboljšanje zdravlja i dobrobiti životinja;

- razvoj metoda i instrumenata za poboljšanje kvaliteta proizvoda u svim fazama proizvodnje i ako je primjenjivo, prerade i stavljanja na tržište;

- preduzimanje svih mogućih aktivnosti za održavanje, zaštitu i promociju organske proizvodnje i oznaka porijekla, kvaliteta i geografskog porijekla;

- promocija i istraživanje integrisane, održive proizvodnje ili drugih ekološki prihvatljivih metoda proizvodnje;

- podsticanje zdrave i odgovorne potrošnje proizvoda na tržištu i/ili informisanje o šteti povezanoj sa rizičnim obrascima potrošnje;

- promocija potrošnje proizvoda na unutrašnjem i inostranim tržištima i/ili pružanje informacija o tim proizvodima;

- doprinos upravljanju nusproizvodima i razvoju inicijativa za njihovo vrednovanje te smanjenju otpada i upravljanju otpadom;

- utvrđivanje standardnih klauzula o podjeli vrijednosti, uključujući tržišne bonuse i gubitke, kojima se određuje na koji način među njima treba raspodijeliti eventualni razvoj relevantnih tržišnih cijena dotičnih proizvoda ili drugih tržišta robe;

- promocija i sprovođenje mjera za sprječavanje i kontrolu rizika za zdravlje životinja, zaštitu bilja i ekoloških rizika i upravljanje tim rizicima, osnivanjem uzajamnih fondova i upravljanje njima ili doprinos takvim fondovima radi isplate finansijske naknade poljoprivrednicima za troškove i ekonomske gubitke koji proizlaze iz promocije i sprovođenja takvih mjera;

Bliža pravila organizovanja i poslovanja proizvođačkih organizacija propisuje Ministarstvo.

Privredna društva i preduzetnici, odnosno druga pravna i fizička lica koja vrše otkup mliječnih proizvoda i živih životinja, radi dalje prerade ili plasmana na tržište, isporuku mliječnih proizvoda i živih životinja mogu vršiti samo na osnovu zaključenog ugovora o isporuci.

Ugovor iz stava 1 ovog člana sadrži:

1) ugovorne strane;

2) prava i obaveze ugovornih strana;

3) cijenu po kojoj će isporučivati mliječne proizvode i žive životinje;

4) količinu, kvalitet i vrijeme isporuke;

5) trajanje ugovora;

6) način isporuke mliječnih proizvoda i živih životinja;

7) druga pitanja od značaja za isporuku mliječnih proizvoda i živih životinja.