Zakon o zapošljavanju i radu stranaca

Stranac se može zaposliti, odnosno raditi u Crnoj Gori, pod uslovima utvrđenim zakonom, kolektivnim ugovorom, potvrđenim i objavljenim međunarodnim ugovorima i opšte prihvaćenim pravilima međunarodnog prava.

Ovim zakonom se stvaraju uslovi za fleksibilniji pristup stranaca tržištu rada u Crnoj Gori, radi usklađivanja odnosa ponude i tražnje na tom tržištu.

Stranac se može zaposliti, odnosno raditi u Crnoj Gori, pod uslovom da ima: radnu dozvolu, odobrenje za stalno nastanjenje ili odobrenje za privremeni boravak i zaključen ugovor o radu ili ugovor o obavljanju poslova, odnosno usluga.

Ovaj zakon ne primjenjuje se na strance:

1) koji su članovi diplomatskog, odnosno konzularnog predstavništva na teritoriji Crne Gore;

2) koji na osnovu međunarodnog prava imaju imunitet;

3) koji u Crnoj Gori obavljaju poslove na osnovu međunarodnih ugovora koje Crna Gora zaključi sa drugom državom, međunarodnom organizacijom ili Evropskom Unijom o stručno-tehničkoj pomoći ili na osnovu potvrđenih međunarodnih ugovora;

4) izbjeglice koje ispunjavaju jedan od sljedećih uslova:

- borave najmanje tri godine u Crnoj Gori;

- su u braku sa crnogorskim državljaninom;

- imaju jedno dijete koje ima crnogorsko državljanstvo;

5) osnivače, prokuriste, članove organa upravljanja i rukovođenja i revizore privrednog društva, koji u tom društvu obavljaju poslove, ako obavljanje tih poslova nema karakter radnog odnosa;

6) akademsko osoblje koje je pozvano kao profesor ili predavač i naučni radnik koje učestvuje u nekom naučno-istraživačkom projektu od značaja za Crnu Goru;

7) članove međunarodnih misija koji obavljaju posao istraživanja u Crnoj Gori, koji je odobrila Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada);

8) dopisnike akreditovane u Crnoj Gori ili izvještače stranih medija;

9) umjetnike i tehničko osoblje za operu, balet, pozorište, koncerte, likovne i druge kulturne manifestacije, ako u Crnoj Gori ne borave duže od 30 dana, odnosno tri mjeseca godišnje sa prekidima;

9a) autore i izvođače na području filmske, televizijske, muzičke, muzičko-scenske, plesne i baletske umjetnosti, kao i prateće tehničko osoblje, ako u Crnoj Gori ne borave duže od 30 dana, odnosno tri mjeseca godišnje sa prekidima;

9b) zaposlene u stranom privrednom društvu, koji obavljaju dodatno osposobljavanje i usavršavanje zaposlenih, odnosno koji se dodatno osposobljavaju i usavršavaju, kod pravnog lica sa sjedištem u Crnoj Gori, koje je poslovno ili vlasnički povezano sa tim stranim privrednom društvom;

10) koji u Crnu Goru dolaze radi učestvovanja na sportskim takmičenjima;

11) koji obavljaju poslove koji se odnose na isporuku, montažu ili servis mašina ili opreme, ako njihov rad ne traje duže od 30 dana neprekidno, odnosno ukupno tri mjeseca godišnje sa prekidima;

12) koji učestvuju na sajamskim ili izložbenim manifestacijama na kojima izlaže njihov poslodavac;

13) koji učestvuju na organizovanim stručnim skupovima i seminarima;

14) poslovne posjetioce;

15) učenike ili studente koji u Crnoj Gori obavljaju praksu na osnovu međunarodnog ugovora o razmjeni učenika, odnosno studenata;

16) koji su članovi posade brodova, posade letjelica ili zaposleni u privrednim društvima drumskog i željezničkog saobraćaja, sa sjedištem registrovanim u inostranstvu;

17) vjerske službenike dok obavljaju vjersku službu;

18) koji djeluju u okviru registrovanih humanitarnih organizacija;

19) zaposlene u cirkusima ili zabavnim parkovima, ako u Crnoj Gori ne borave duže od tri mjeseca neprekidno;

20) civilne i vojne službenike vlada drugih država, koji u Crnu Goru dolaze na osnovu ugovora o saradnji sa Vladom.

(2) Pravna i fizička lica koja koriste usluge stranaca iz stava 1 tač. 5 do 20 ovog člana dužna su da sa njima zaključe ugovor ili da imaju drugi odgovarajući dokaz o vrsti usluga koju obavljaju stranci.

Pojedini pojmovi u ovom zakonu imaju sljedeće značenje:

1) stranac je lice koje nije crnogorski državljanin, bilo da je državljanin druge države ili lice bez državljanstva;

2) izbjeglica je stranac kome je priznat status izbjeglice, u skladu sa posebnim propisom;

3) lice kojem je odobrena dodatna zaštita je stranac koji ne ispunjava uslove za priznavanje statusa izbjeglice, ali mu je odobren boravak i zaštita, u skladu sa posebnim propisom;

4) poslodavac je domaće ili strano pravno lice, odnosno dio stranog društva ili fizičko lice sa sjedištem, odnosno prebivalištem u Crnoj Gori, koje sa strancem zaključuje ugovor o radu;

5) pravno lice je privredno društvo, ustanova, organ državne uprave, organ lokalne samouprave, nosilac javnog ovlašćenja i drugo pravno lice sa sjedištem u Crnoj Gori, kod kojeg stranac obavlja poslove ili usluge, na osnovu ugovora o obavljanju poslova, odnosno usluga;

6) zapošljavanje podrazumijeva radni odnos između poslodavca i stranca, zasnovan ugovorom o radu, za obavljanje poslova utvrđenih aktom o sistematizaciji radnih mjesta;

7) rad podrazumijeva obavljanje poslova ili usluga, na osnovu ugovora o obavljanju poslova, odnosno usluga;

8) sezonsko zapošljavanje je radni odnos na određeno vrijeme u okviru djelatnosti koje su sezonskog karaktera;

9) ugovor o obavljanju poslova, odnosno usluga je ugovor na osnovu kojeg stranac obavlja poslove, odnosno usluge kod pravnog lica sa sjedištem u Crnoj Gori, odnosno u dijelu stranog društva registrovanom u Crnoj Gori;

10) radni migrant je stranac sa stalnim prebivalištem u susjednoj državi, koji je zaposlen ili obavlja rad u Crnoj Gori i najmanje jednom nedjeljno se vraća u mjesto stalnog prebivališta;

11) zastupnik privrednog društva, odnosno preduzetnik je lice koje je upisano u Centralni registar Privrednog suda;

12) kretanje lica unutar stranog privrednog društva je privremeno premještanje zaposlenih stranaca (rukovodioca, menadžera, specijaliste) u pravno lice sa sjedištem u Crnoj Gori, koje je osnovalo to strano privredno društvo, odnosno u dio tog stranog društva registrovan u Crnoj Gori;

13) strano privredno društvo je preduzetnik ili pravno lice koje obavlja privrednu ili drugu djelatnost i ima prebivalište, odnosno sjedište van Crne Gore;

14) poslovni posjetilac je stranac koji boravi u Crnoj Gori, radi uspostavljanja poslovnih veza, najduže 90 dana u kalendarskoj godini, računajući od dana prvog ulaska u Crnu Goru;

15) rukovodilac je stranac zaposlen u stranom privrednom društvu koji daje smjernice menadžmentu društva, vodi poslovnu politiku i upućen je u pravno lice sa sjedištem u Crnoj Gori, koje je osnovalo to strano privredno društvo, odnosno u dio tog stranog društva registrovan u Crnoj Gori;

16) menadžer je stranac zaposlen u stranom privrednom društvu na poslovima upravljanja društvom, koji je upućen u pravno lice sa sjedištem u Crnoj Gori, koje je osnovalo to strano privredno društvo, odnosno u dio tog stranog društva registrovan u Crnoj Gori;

17) specijalista je stranac zaposlen u stranom privrednom društvu, koji je upućen u pravno lice sa sjedištem u Crnoj Gori, koje je osnovalo to strano privredno društvo, odnosno u dio tog stranog društva registrovan u Crnoj Gori i posjeduje posebna znanja bitna za poslovanje društva, kao i visok stepen stručne osposobljenosti u odnosu na vrstu posla ili djelatnost;

(1) Vlada godišnje utvrđuje broj radnih dozvola za strance ( u daljem tekstu: kvota), u skladu sa migracionom politikom, stanjem i kretanjem na tržištu rada.

(2) Kvotu iz stava 1 ovog člana utvrđuje Vlada, na predlog organa državne uprave nadležnog za poslove rada (u daljem tekstu: Ministarstvo), uz prethodno pribavljena mišljenja organa državne uprave nadležnih za pojedine djelatnosti za koje se utvrđuje kvota i mišljenje Socijalnog savjeta Crne Gore.

(3) Kvota iz stava 1 ovog člana utvrđuje se najkasnije do 31. oktobra tekuće godine, za narednu godinu.

(4) Kriterijumi i postupak za utvrđivanje kvote uređuju se posebnim aktom Vlade.

Kvote se ne utvrđuju za radne dozvole koje se izdaju strancu:

1) sa ličnom radnom dozvolom;

2) koji se zapošljava u Crnoj Gori na osnovu međunarodnog ugovora, na bazi reciprociteta;

3) koji izvodi nastavu u ustanovama obrazovanja, na jeziku i pismu pripadnika manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica;

4) profesionalnom sportisti ili sportskom radniku koji na osnovu zaključenog ugovora radi u Crnoj Gori;

5) članu porodice crnogorskog državljanina (supružniku i djeci do navršene 21. godine života);

6) članu porodice stranca kome je odobreno stalno nastanjenje u Crnoj Gori (supružniku i djeci do navršene 21. godine života);

7) članu porodice izbjeglice(supružniku i djeci do navršene 21. godine života);

8) zastupniku privrednog društva, odnosno preduzetniku ;

9) radnom migrantu;

10) upućenom strancu (rukovodiocu, specijalisti, odnosno menadžeru);

(1) Kvota se utvrđuje za sljedeće namjene:

- zapošljavanje stranaca;

- prekogranične usluge stranaca.

(2) U okviru kvote za zapošljavanje stranaca posebno se utvrđuje kvota za sezonsko zapošljavanje stranaca.

(1) Kvota koju Vlada odredi za pojedine namjene se dijeli prema sljedećem redosljedu:

- važeće radne dozvole;

- radne dozvole koje se izdaju na osnovu međunarodnih ugovora, koji obuhvataju već dogovorene kvote;

- nove radne dozvole.

(2) Prioritet kod izdavanja novih radnih dozvola imaju stranci:

- članovi porodice stranca sa dozvolom boravka u Crnoj Gori (supružnik i djeca do navršene 21. godine života);

- sa stručnim obrazovanjem u oblasti deficitarnih zanimanja;

- radni migranti.

Vlada može ograničiti, povećati broj radnih dozvola, odnosno izvršiti preraspored broja radnih dozvola po namjenama, ako je to uslovljeno promjenama odnosa ponude i tražnje na tržištu rada.

(1) Radna dozvola je dokument na osnovu kojeg se stranac može zaposliti, odnosno raditi u Crnoj Gori.

(2) Radna dozvola se izdaje kao lična radna dozvola, dozvola za zapošljavanje i dozvola za rad.

(3) Za isti vremenski period strancu se može izdati samo jedna radna dozvola.

(4) Stranac ne može da radi na poslovima za koje nije zaključio ugovor o radu, odnosno ugovor o obavljanju poslova, odnosno usluga.

Poslodavac, pravno lice, odnosno dio stranog društva registrovan u Crnoj Gori, može rasporediti stranca samo na poslove za koje mu je izdata radna dozvola.

(1) Poslodavcu će se odbiti zahtjev za izdavanje radne dozvole, ako je:

1) prije podnošenja zahtjeva za izdavanje radne dozvole za stranca obavijestio Zavod za zapošljavanje Crne Gore (u daljem tekstu: Zavod za zapošljavanje) da će otpustiti zaposlene, u skladu sa posebnim propisom;

2) šest mjeseci prije podnošenja zahtjeva za izdavanje radne dozvole za stranca otpustio zaposlene na neodređeno vrijeme, u skladu sa posebnim propisom;

3) odbio da zaposli nezaposleno lice sa evidencije nezaposlenih Zavoda za zapošljavanje koje je ispunjavalo uslove za rad, u skladu sa posebnim propisom;

4) u poslednje tri godine, prije podnošenja zahtjeva za izdavanje radne dozvole, bio kažnjen za prekršaj po ovom zakonu;

5) iskazao negativne rezultate poslovanja u protekloj godini ili je isplaćivao zarade zaposlenima ispod nivoa utvrđenog kolektivnim ugovorom na nivou djelatnosti ili nije izmirivao obaveze po osnovu poreza i doprinosa.

(2) Izuzetno od stava 1 tač. 1, 2, 3 i 5 ovog člana, poslodavcu se neće odbiti zahtjev za izdavanje radne dozvole za stranca:

1) sa visokim obrazovanjem na rukovodećim poslovima;

2) člana porodice crnogorskog državljanina (supružnika i djecu do navršene 21. godine života);

3) člana porodice poslodavca (supružnika i djecu do navršene 21. godine života);

4) u zanimanju koje nije moguće obezbijediti obrazovanjem u Crnoj Gori.

(3) Odredbe stava 1 tač. 1, 2 i 3 ovog člana se ne odnose na poslodavca koji podnosi zahtjev za izdavanje radne dozvole za zastupnika privrednog društva, odnosno preduzetnika.

(1) Postupak izdavanja, odbijanja, prestanka važenja i poništenja radnih dozvola sprovodi Zavod za zapošljavanje.

(2) U postupku odlučivanja iz stava 1 ovog člana primjenjuju se odredbe Zakona o opštem upravnom postupku, ukoliko ovim zakonom nije drukčije određeno.

(3) O zahtjevu za izdavanje radne dozvole Zavod za zapošljavanje je dužan da odluči u roku od sedam dana od dana podnošenja zahtjeva.

(4) Protiv rješenja Zavoda za zapošljavanje može se izjaviti žalba Ministarstvu.

(5) Protiv rješenja Zavoda za zapošljavanje o odbijanju zahtjeva za izdavanje radne dozvole zbog popunjenosti kvote nije dopuštena žalba, ali se može pokrenuti upravni spor kod nadležnog suda.