Zakon o zdravstvenoj zaštiti bilja

Ovim zakonom uređuju se zdravstvena zaštita bilja, fitosanitarni rizici koje predstavlja bilo koja vrsta, soj ili biotip patogenih organizama, životinja ili parazitsko bilje štetno za bilje ili biljne proizvode i biološke mjere za zaštitu bilja i mjere za ublažavanje rizika do prihvatljivog nivoa: za sprečavanje unošenja, širenja štetnih organizama i mjere za suzbijanje i održavanje štetnih organizama na bilju, biljnim proizvodima i drugim objektima, mjere za neparazitsko bilje koje nije navedeno na listi invazivnih biljnih vrsta u skladu sa posebnim propisom o invazivnim vrstama, koje se smatra štetnim organizmima ako predstavlja fitosanitarni rizik za teritoriju Crne Gore pod uslovom da imaju značajan ekonomski i socijalni uticaj i štetne posljedice na životnu sredinu, način vođenja registara i evidencija, razmjena podataka, službene kontrole i druge službene aktivnosti, finansiranje službenih kontrola, administrativna pomoć i saradnja, sprovođenje službenih kontrola radi provjere usklađenosti sa ovim zakonom, kao i druga pitanja od značaja za zdravstvenu zaštitu bilja.

Djelatnost zdravstvene zaštite bilja obuhvata:

1) zaštitu bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata od djelovanja štetnih organizama;

2) sprečavanje unošenja i širenja štetnih organizama i njihovo suzbijanje sprovođenjem fitosanitarnih mjera;

3) otkrivanje i determinaciju štetnih organizama;

4) obezbjeđivanje uslova za optimalnu proizvodnju i promet bilja;

5) prognozno-izvještajne poslove;

6) zaštitu životne sredine od posljedica djelovanja štetnih organizama;

7) prikupljanje, čuvanje i razmjenu podataka i informacija u zdravstvenoj zaštiti bilja;

8) nadzor nad biljem tokom vegetacije, biljnim proizvodima u skladištu i biljnim proizvodima tokom prevoza;

9) praćenje štetnih organizama, procjenu rizika, upravljanje rizicima od štetnih organizama i njihovo suzbijanje, kao i sprovođenje bioloških mjera zdravstvene zaštite bilja;

10) nadzor nad uništenjem i širenjem organizama štetnih za bilje i biljne proizvode;

11) nadzor pri izvozu pošiljki bilja i biljnih proizvoda za koje druge države postavljaju posebne fitosanitarne zahtjeve;

12) nadzor nad štetnim organizmima, naročito fitosanitarni pregled, praćenje zdravstvenog stanja bilja i sistematsko istraživanje;

13) pregled bilja i biljnih proizvoda na teritoriji Crne Gore i izdavanje biljnih pasoša, fitosertifikata i drugih dokumenata;

14) sprovođenje fitosanitarnih mjera;

15) edukaciju i podizanje svijesti stanovništva o zdravstvenoj zaštiti bilja;

16) obavljanje drugih poslova propisanih ovim zakonom.

Pojedini izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeće značenje:

1) bilje (plants) je živo bilje i živi djelovi bilja uključujući:

a) sjeme u botaničkom smislu, osim onog koje nije namijenjeno sjetvi (planting);

b) plodove, u botaničkom smislu;

c) povrće;

d) krtole, lukovice, gomolji, rizomi, korijenje, podloge, vriježe;

e) izdanke, stabljike, živići (runners);

f) rezano cvijeće;

g) grane sa lišćem ili bez njega;

h) rezana stabla koja su zadržala lišće;

i) listove, lišće;

j) kulture biljnog tkiva, uključujući kulture ćelija, germplazmu, meristeme, himerične klonove, mikropropagandni materijal;

k) živi polen i spore;

l) pupove, rodne grane, reznice, plemke, kalemovi;

2) biljni proizvodi (plant products) su neprerađeni materijali biljnog porijekla, prerađeni proizvodi koji po svojoj prirodi ili načinu prerade mogu bit nosioci od širenja karantinski štetnih organizama, pri čemu se drvo smatra biljnim proizvodom, osim u slučaju ako je drugačije propisano posebnim propisom, i ako:

a) zadržava cijelu svoju prirodnu oblu površinu, sa korom ili bez nje, ili njen dio;

b) nije zadržalo svoju prirodnu oblu površinu zbog piljenja, rezanja ili cijepanja;

c) je u obliku iverja, čestica, piljevine, drvnog otpada, strugotina ili drvnih ostataka i ako nije prošlo preradu upotrebom ljepila, toplote ili pritiska ili kombinacijom navedenog, radi proizvodnje peleta, briketa, šperploča ili daski od iverja;

d) se koristi ili se namjerava koristiti kao materijal za pakovanje, bez obzira na to da li se ili se ne koristi za prevoz robe;

3) bilje za sadnju (plants for planting) je bilje koje je posađeno, sa namjerom da ostane posađeno ili da bude presađeno ili bilje koje nije posađeno, ali je namijenjeno sadnji;

4) biljni pasoš (plant passports) je službena etiketa za bilje, biljne proizvode i druge objekte, koji se premještaju na teritoriji Crne Gore i koji ispunjavaju fitosanitarne uslove utvrđene ovim zakonom;

5) biološka zaštita bilja je suzbijanje štetnih organizama u poljoprivredi, šumarstvu i životnoj sredini primjenom živih organizama, prirodnih neprijatelja, antagonista ili konkurenata, njihovih produkata, kao i drugih organizama koji se mogu sami umnožavati;

6) carinska kontrola (control by the customs authorities) su posebni postupci organa uprave nadležnog za poslove carine u skadu sa carinskim zakonom;

7) carinski nadzor (supervision by the customs authorities) je postupak organa uprave nadležnog za poslove carine radi utvrđivanja usaglašenosti sa carinskim i drugim zakonima;

8) delegirano tijelo (delegated body) je posebno pravno lice kojem je organ uprave nadležan za zdravstvenu zaštitu bilja, delegirao određene poslove službenih kontrola ili određene poslove koji se odnose na druge službene aktivnosti;

9) drugi objekti (other object) znači bilo koji materijali ili objekti, osim bilja ili biljnih proizvoda, koji mogu da sadrže ili šire štetne organizme, uključujući zemlju ili uzgojni supstrat;

10) EFSA (European Food Safety Authority) je evropska agencija za bezbjednost hrane;

11) EPPO (European and Mediterranean Plant Protection Organization) je evropska i mediteranska organizacija za zaštitu bilja;

12) fitosanitarni pregled je provjera koja može da obuhvata:

a) pregled dokumentacije (documentary check) odnosno pregled službenih sertifikata, službenih potvrda i drugih dokumenata, uključujući i dokumenta komercijalne prirode, za koje se u slučaju uvoza i premještanja zahtijeva da prate pošiljku bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata;

b) identifikacioni pregled (identity check) je vizuelni pregled kojim se verifikuje da li sadržaj pošiljke i etikete na pošiljci, uključujući i oznake na pečatima i prevoznom sredstvu, odgovaraju podacima navedenim u službenim sertifikatima, službenim potvrdama i drugoj pratećoj dokumentaciji;

c) fizički pregled (physical check) je provjera bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata, i prema potrebi ambalaže, prevoznog sredstva, oznaka i temperature, uzimanje uzoraka za analizu, testiranje ili dijagnostiku, kao i bilo koja druga provjera neophodna radi verifikacije usaglašenosti sa ovim zakonom;

13) fitosanitarna mjera je svaka službena mjera čija je svrha sprečavanje unošenja ili širenja karantinski štetnih organizama ili ograničavanje ekonomskog uticaja regulisanih nekarantinskih štetnih organizama;

14) granično kontrolno mjesto (border control post) je mjesto sa pripadajućim objektima koje je država odredila za sprovođenje službenih kontrola;

15) izvoz je iznošenje ili isporuka pošiljke bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata sa teritorije Crne Gore u drugu državu;

16) IPPC (International plant Protection Convention) je međunarodna konvencija za zaštitu bilja;

17) iskorjenjivanje (eradication) je primjena fitosanitarnih mjera radi uklanjanja štetnog organizma iz nekog područja;

18) karantinska stanica (quarantine station) je službeni prostor za držanje štetnih organizama, bilja, biljnih proizvoda ili drugih objekata u karantinu;

19) kod sljedljivosti (traceability code) je slovni, numerički ili alfanumerički kod kojim se identifikuje pošiljka, partija ili trgovinska jedinica i koji se upotrebljava u svrhe

sljedljivosti, uključujući kodove koji se odnose na partiju, seriju, šaržu, datum proizvodnje ili dokumenta profesionalnog subjekta;

20) krajnji korisnik (final user) je lice čija djelatnost nije povezana sa trgovinom, poslovanjem i drugim profesionalnim aktivnostima u vezi sa biljem i koje nabavlja bilje ili biljne proizvode za vlastitu upotrebu;

21) nadležni organ (competent authority) je:

- organ uprave odgovoran za zdravstvenu zaštitu bilja i organizaciju službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti u oblasti zdravstvene zaštite bilja (u daljem tekstu: Uprava);

i/ili

- druga tijela kojima je ova odgovornost dodijeljena; i/ili

- ovlaštena tijela druge države ukoliko je to primjenjivo;

22) obuzdavanje (containment) je primjena fitosanitarnih mjera na zaraženom području i oko njega radi sprečavanja širenja štetnog organizma;

23) odomaćivanje (establishment) je nastavak prisutva štetnog organizma u bliskoj budućnosti unutar nekog područja nakon njegovog unošenja;

24) opasnost (hazard) je bilo koje sredstvo ili stanje koje bi moglo imati štetan uticaj na zdravlje bilja;

25) ovlašćeni subjekt (authorised operator) je subjekat koji je od strane organa uprave nadležnog za zdravstvenu zaštitu bilja upisan u registar i ovlašćen za izdavanje biljnih pasoša, označavanje drvenog materijala ili izdavanje potvrda u skladu sa ovim zakonom;

26) partija (lot) je broj jedinica jedne robe koja se može identifikovati po homogenosti svog sadržaja, porijekla i drugih relevantnih elemenata, koja čini dio pošiljke;

27) plan kontrola (control plan) je plan usvojen od strane nadležnih organa koji sadrži informacije o strukturi i organizaciji sistema službenih kontrola, njihovom funkcionisanju i detaljnim planom za sprovođenje tokom određenog vremenskog perioda, u oblasti zdravstvene zaštite bilja;

28) pošiljka (consignment) predstavlja određeni količinu bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata obuhvaćenu istim službenim sertifikatom, službenom potvrdom ili drugim dokumentom, a koja se prevozi istom vrstom prevoznog sredstva i koja dolazi iz istog područja ili iste države;

29) praktično slobodno od štetnih organizama (practically free from pests) znači da su štetni organizmi, osim karantinskih štetnih organizama, prisutni na bilju za sjetvu i sadnju i na niskom nivou, da bi se osigurao prihvatljiv kvalitet i upotrebljivost bilja;

30) procjena rizika od štetnih organizama je biološka, naučna i ekonomska ocjena dokaza da li neki štetni organizam treba staviti pod obaveznu kontrolu, kao i o obimu fitosanitarnih mjera koje će se preduzeti;

31) procedure verifikacije kontrole (control verification procedures) su uspostavljeni sistemi i postupci koje preduzima Uprava sa ciljem da se obezbjedi dosljedno i efikasno sprovođenje službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti;

32) profesionalni subjekti (professional operator) su fizička ili pravna lica profesionalno uključena i pravno odgovorna za jednu ili više aktivnosti u vezi sa biljem, biljnim proizvodima i drugim objektima, i to:

a) sadnju ili sjetvu;

b) oplemenjivanje;

c) proizvodnju, uključujući gajenje, umnožavanje i održavanje;

d) unošenje i premještanje na teritoriji i van teritorije Crne Gore;

e) stavljanje na tržište;

f) skladištenje, prikupljanje, otpremanje i preradu;

33) prostor za izolaciju (confinement facility) je prostor, osim karantinskih stanica, gdje se štetni organizmi, bilje, biljni proizvodi ili drugi objekti drže u uslovima izolacije;

34) registrovani subjekat (registered operator) je profesionalni subjekat registrovan u skladu sa ovim zakonom;

35) revizija (audit) je sistemsko i nezavisno ispitivanje kojim se utvrđuje da li su aktivnosti i rezultati tih aktivnosti u skladu sa planiranim mjerama i da li su te mjere djelotvorne za postizanje datih ciljeva;

36) rizik je funkcija vjerovatnoće neželjenog dejstva na zdravlje bilja i stepena ozbiljnosti tog dejstva kao posljedica neke opasnosti;

37) roba je svo bilje, biljni proizvodi i drugi objekti koji podliježu jednom ili većem broju pravila, u skladu sa ovim zakonom (u daljem tekstu: bilje, biljni proizvodi i drugi objekti);

38) sadnja ili sjetva (planting or sowing) je svaki postupak postavljanja bilja u supstrat za gajenje, uključujući kalemljenje ili druge postupke, kako bi se obezbjedili uslovi za njihov dalji rast, razmnožavanje ili umnožavanje;

39) sistem kontrole (control system) je sistem koji uključuje nadležne organe i resurse, uspostavljene strukture i procedure kako bi se obezbjedilo da se službene kontrole sprovode u skladu sa ovim zakonom;

40) sistemski pristup (system approach) znači integracija različitih mjera radi upravljanja rizikom, od kojih se najmanje dvije mjere zajedno primjenjuju i kojima se postiže odgovarajući nivo zaštite od karantinski štetnih organizama, karantinski štetnih organizama zaštićenih zona i regulisanih nekarantinski štetnih organizama;

41) službena potvrda (official attestation) je svaka oznaka, žig ili drugi oblik potvrde koju izdaju subjekti pod nadzorom nadležnog organa za zdravstvenu zaštitu bilja u okviru ciljanih službenih kontrola, ili koje izdaje nadležni organ za zdravstvenu zaštitu bilja, a koje garantuju usaglašenost sa jednim ili većim brojem zahtjeva utvrđenih pravilima za zdravstvenu zaštitu bilja;

42) službena sertifikacija (official certification) je postupak kojim nadležni organ za zdravstvenu zaštitu bilja izdaje garanciju o usaglašenosti sa jednim ili većim brojem zahtjeva utvrđenim pravilima u skladu sa ovim zakonom;

43) službeni sertifikat (official certificate) predstavlja papirni ili elektronski dokument potpisan od strane službenog lica za sertifikaciju, kojim se garantuje usaglašenost sa zahtjevima utvrđenim pravilima za zdravstvenu zaštitu bilja i može obuhvatati: fitosanitarni sertifikat (u daljem tekstu: fitosertifikat), fitosertifikat za reeksport, fitosanitarnu izjavu i slično;

44) službeno lice za sertifikaciju (certifying officer) je lice koje imenuje Uprava za potpisivanje službenih sertifikata ili drugo fizičko lice koje je Uprava ovlastila za potpisivanje službenih sertifikata u skladu sa pravilima utvrđenim za zdravstvenu zaštitu bilja;

45) službeno lice za zdravlje bilja (official plant health officer) je fizičko lice koje imenuje Uprava, kao svog zaposlenog ili u nekom drugom svojstvu i koje ima odgovarajuće kvalifikacije za sprovođenje službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti u skladu sa pravilima za zdravstvenu zaštitu bilja;

46) službeni pomoćnik (official auxiliary) je predstavnik nadležnog organa za zdravstvenu zaštitu bilja osposobljen za sprovođenje određenih zadataka službenih kontrola ili drugih službenih aktivnosti;

47) službeno zadržavanje (official detention) je postupak kojim Uprava obezbeđuje da se pošiljka koja podliježe službenim kontrolama ne premješta ili da se njom ne rukuje dok se ne donese odluka o njenom odredištu što obuhvata skladištenje od strane subjekta u skladu sa uputstvima i pod kontrolom organa uprave nadležnog za zdravstvenu zaštitu bilja i organa uprave nadležnog za carinske poslove;

48) subjekt (operator) je držalac bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata koji je pravno ili fizičko lice koje podliježe jednoj ili više obaveza iz oblasti zdravstvene zaštite bilja i službenih kontrola;

49) test je službeno ispitivanje, osim vizuelnog pregleda, radi utvrđivanja prisustva štetnog organizma i njegove identifikacije;

50) tranzit (transit) je premještanje pošiljke iz jedne države u drugu državu, pri čemu pošiljka prolazi preko teritorije Crne Gore i postupak se odvija pod carinskim nadzorom;

51) tretiranje (treatment) je postupak, službeni ili neslužbeni, kojim se štetni organizmi uništavaju, onesposobljavaju, uklanjaju, sterilišu ili kojim se bilje ili biljni proizvodi devitalizuju;

52) trgovinska jedinica (trade unit) je najmanja komercijalna ili druga upotrebljiva jedinica radi stavljanja na tržište, koja može biti dio partije ili cijela partija;

53) učestalost (incidence) znači proporcionalni udio ili broj jedinica u kojima je prisutan štetni organizam u uzorku, pošiljci, polju ili drugoj definisanoj populaciji;

54) ulaz ili ulazak u (entering or entry into) je unos/uvoz pošiljke na teritoriju Crne Gore iz drugih država.

Djelatnost zdravstvene zaštite bilja obavljaju:

1) nadležni organi državne uprave i organi uprave, službena lica za zdravlje bilja i službeno lice za sertifikaciju;

2) naučno-istraživačke ustanove koje imaju licencu (u daljem tekstu: ovlašćene ustanove) i koje ovlasti Uprava i delegirana tijela;

3) privredna društva i preduzetnici koji ispunjavaju uslove i koji su registrovani za vršenje stručnih i tehničkih poslova u sprovođenju određenih fitosanitarnih mjera, u skladu sa ovim zakonom i zakonom kojim se uređuju sredstva za zaštitu bilja (u daljem tekstu: pružaoci usluga) i koje ovlasti Uprava;

4) subjekti, registrovani subjekti, profesionalni subjekti, ovlašćeni subjekti.