Law on plant health protection

Ovim zakonom uređuju se zdravstvena zaštita bilja, fitosanitarni rizici koje predstavlja bilo koja vrsta, soj ili biotip patogenih organizama, životinja ili parazitsko bilje štetno za bilje ili biljne proizvode i biološke mjere za zaštitu bilja i mjere za ublažavanje rizika do prihvatljivog nivoa: za sprečavanje unošenja, širenja štetnih organizama i mjere za suzbijanje i održavanje štetnih organizama na bilju, biljnim proizvodima i drugim objektima, mjere za neparazitsko bilje koje nije navedeno na listi invazivnih biljnih vrsta u skladu sa posebnim propisom o invazivnim vrstama, koje se smatra štetnim organizmima ako predstavlja fitosanitarni rizik za teritoriju Crne Gore pod uslovom da imaju značajan ekonomski i socijalni uticaj i štetne posljedice na životnu sredinu, način vođenja registara i evidencija, razmjena podataka, službene kontrole i druge službene aktivnosti, finansiranje službenih kontrola, administrativna pomoć i saradnja, sprovođenje službenih kontrola radi provjere usklađenosti sa ovim zakonom, kao i druga pitanja od značaja za zdravstvenu zaštitu bilja.

Djelatnost zdravstvene zaštite bilja obuhvata:

1) zaštitu bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata od djelovanja štetnih organizama;

2) sprečavanje unošenja i širenja štetnih organizama i njihovo suzbijanje sprovođenjem fitosanitarnih mjera;

3) otkrivanje i determinaciju štetnih organizama;

4) obezbjeđivanje uslova za optimalnu proizvodnju i promet bilja;

5) prognozno-izvještajne poslove;

6) zaštitu životne sredine od posljedica djelovanja štetnih organizama;

7) prikupljanje, čuvanje i razmjenu podataka i informacija u zdravstvenoj zaštiti bilja;

8) nadzor nad biljem tokom vegetacije, biljnim proizvodima u skladištu i biljnim proizvodima tokom prevoza;

9) praćenje štetnih organizama, procjenu rizika, upravljanje rizicima od štetnih organizama i njihovo suzbijanje, kao i sprovođenje bioloških mjera zdravstvene zaštite bilja;

10) nadzor nad uništenjem i širenjem organizama štetnih za bilje i biljne proizvode;

11) nadzor pri izvozu pošiljki bilja i biljnih proizvoda za koje druge države postavljaju posebne fitosanitarne zahtjeve;

12) nadzor nad štetnim organizmima, naročito fitosanitarni pregled, praćenje zdravstvenog stanja bilja i sistematsko istraživanje;

13) pregled bilja i biljnih proizvoda na teritoriji Crne Gore i izdavanje biljnih pasoša, fitosertifikata i drugih dokumenata;

14) sprovođenje fitosanitarnih mjera;

15) edukaciju i podizanje svijesti stanovništva o zdravstvenoj zaštiti bilja;

16) obavljanje drugih poslova propisanih ovim zakonom.

Pojedini izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeće značenje:

1) bilje (plants) je živo bilje i živi djelovi bilja uključujući:

a) sjeme u botaničkom smislu, osim onog koje nije namijenjeno sjetvi (planting);

b) plodove, u botaničkom smislu;

c) povrće;

d) krtole, lukovice, gomolji, rizomi, korijenje, podloge, vriježe;

e) izdanke, stabljike, živići (runners);

f) rezano cvijeće;

g) grane sa lišćem ili bez njega;

h) rezana stabla koja su zadržala lišće;

i) listove, lišće;

j) kulture biljnog tkiva, uključujući kulture ćelija, germplazmu, meristeme, himerične klonove, mikropropagandni materijal;

k) živi polen i spore;

l) pupove, rodne grane, reznice, plemke, kalemovi;

2) biljni proizvodi (plant products) su neprerađeni materijali biljnog porijekla, prerađeni proizvodi koji po svojoj prirodi ili načinu prerade mogu bit nosioci od širenja karantinski štetnih organizama, pri čemu se drvo smatra biljnim proizvodom, osim u slučaju ako je drugačije propisano posebnim propisom, i ako:

a) zadržava cijelu svoju prirodnu oblu površinu, sa korom ili bez nje, ili njen dio;

b) nije zadržalo svoju prirodnu oblu površinu zbog piljenja, rezanja ili cijepanja;

c) je u obliku iverja, čestica, piljevine, drvnog otpada, strugotina ili drvnih ostataka i ako nije prošlo preradu upotrebom ljepila, toplote ili pritiska ili kombinacijom navedenog, radi proizvodnje peleta, briketa, šperploča ili daski od iverja;

d) se koristi ili se namjerava koristiti kao materijal za pakovanje, bez obzira na to da li se ili se ne koristi za prevoz robe;

3) bilje za sadnju (plants for planting) je bilje koje je posađeno, sa namjerom da ostane posađeno ili da bude presađeno ili bilje koje nije posađeno, ali je namijenjeno sadnji;

4) biljni pasoš (plant passports) je službena etiketa za bilje, biljne proizvode i druge objekte, koji se premještaju na teritoriji Crne Gore i koji ispunjavaju fitosanitarne uslove utvrđene ovim zakonom;

5) biološka zaštita bilja je suzbijanje štetnih organizama u poljoprivredi, šumarstvu i životnoj sredini primjenom živih organizama, prirodnih neprijatelja, antagonista ili konkurenata, njihovih produkata, kao i drugih organizama koji se mogu sami umnožavati;

6) carinska kontrola (control by the customs authorities) su posebni postupci organa uprave nadležnog za poslove carine u skadu sa carinskim zakonom;

7) carinski nadzor (supervision by the customs authorities) je postupak organa uprave nadležnog za poslove carine radi utvrđivanja usaglašenosti sa carinskim i drugim zakonima;

8) delegirano tijelo (delegated body) je posebno pravno lice kojem je organ uprave nadležan za zdravstvenu zaštitu bilja, delegirao određene poslove službenih kontrola ili određene poslove koji se odnose na druge službene aktivnosti;

9) drugi objekti (other object) znači bilo koji materijali ili objekti, osim bilja ili biljnih proizvoda, koji mogu da sadrže ili šire štetne organizme, uključujući zemlju ili uzgojni supstrat;

10) EFSA (European Food Safety Authority) je evropska agencija za bezbjednost hrane;

11) EPPO (European and Mediterranean Plant Protection Organization) je evropska i mediteranska organizacija za zaštitu bilja;

12) fitosanitarni pregled je provjera koja može da obuhvata:

a) pregled dokumentacije (documentary check) odnosno pregled službenih sertifikata, službenih potvrda i drugih dokumenata, uključujući i dokumenta komercijalne prirode, za koje se u slučaju uvoza i premještanja zahtijeva da prate pošiljku bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata;

b) identifikacioni pregled (identity check) je vizuelni pregled kojim se verifikuje da li sadržaj pošiljke i etikete na pošiljci, uključujući i oznake na pečatima i prevoznom sredstvu, odgovaraju podacima navedenim u službenim sertifikatima, službenim potvrdama i drugoj pratećoj dokumentaciji;

c) fizički pregled (physical check) je provjera bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata, i prema potrebi ambalaže, prevoznog sredstva, oznaka i temperature, uzimanje uzoraka za analizu, testiranje ili dijagnostiku, kao i bilo koja druga provjera neophodna radi verifikacije usaglašenosti sa ovim zakonom;

13) fitosanitarna mjera je svaka službena mjera čija je svrha sprečavanje unošenja ili širenja karantinski štetnih organizama ili ograničavanje ekonomskog uticaja regulisanih nekarantinskih štetnih organizama;

14) granično kontrolno mjesto (border control post) je mjesto sa pripadajućim objektima koje je država odredila za sprovođenje službenih kontrola;

15) izvoz je iznošenje ili isporuka pošiljke bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata sa teritorije Crne Gore u drugu državu;

16) IPPC (International plant Protection Convention) je međunarodna konvencija za zaštitu bilja;

17) iskorjenjivanje (eradication) je primjena fitosanitarnih mjera radi uklanjanja štetnog organizma iz nekog područja;

18) karantinska stanica (quarantine station) je službeni prostor za držanje štetnih organizama, bilja, biljnih proizvoda ili drugih objekata u karantinu;

19) kod sljedljivosti (traceability code) je slovni, numerički ili alfanumerički kod kojim se identifikuje pošiljka, partija ili trgovinska jedinica i koji se upotrebljava u svrhe

sljedljivosti, uključujući kodove koji se odnose na partiju, seriju, šaržu, datum proizvodnje ili dokumenta profesionalnog subjekta;

20) krajnji korisnik (final user) je lice čija djelatnost nije povezana sa trgovinom, poslovanjem i drugim profesionalnim aktivnostima u vezi sa biljem i koje nabavlja bilje ili biljne proizvode za vlastitu upotrebu;

21) nadležni organ (competent authority) je:

- organ uprave odgovoran za zdravstvenu zaštitu bilja i organizaciju službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti u oblasti zdravstvene zaštite bilja (u daljem tekstu: Uprava);

i/ili

- druga tijela kojima je ova odgovornost dodijeljena; i/ili

- ovlaštena tijela druge države ukoliko je to primjenjivo;

22) obuzdavanje (containment) je primjena fitosanitarnih mjera na zaraženom području i oko njega radi sprečavanja širenja štetnog organizma;

23) odomaćivanje (establishment) je nastavak prisutva štetnog organizma u bliskoj budućnosti unutar nekog područja nakon njegovog unošenja;

24) opasnost (hazard) je bilo koje sredstvo ili stanje koje bi moglo imati štetan uticaj na zdravlje bilja;

25) ovlašćeni subjekt (authorised operator) je subjekat koji je od strane organa uprave nadležnog za zdravstvenu zaštitu bilja upisan u registar i ovlašćen za izdavanje biljnih pasoša, označavanje drvenog materijala ili izdavanje potvrda u skladu sa ovim zakonom;

26) partija (lot) je broj jedinica jedne robe koja se može identifikovati po homogenosti svog sadržaja, porijekla i drugih relevantnih elemenata, koja čini dio pošiljke;

27) plan kontrola (control plan) je plan usvojen od strane nadležnih organa koji sadrži informacije o strukturi i organizaciji sistema službenih kontrola, njihovom funkcionisanju i detaljnim planom za sprovođenje tokom određenog vremenskog perioda, u oblasti zdravstvene zaštite bilja;

28) pošiljka (consignment) predstavlja određeni količinu bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata obuhvaćenu istim službenim sertifikatom, službenom potvrdom ili drugim dokumentom, a koja se prevozi istom vrstom prevoznog sredstva i koja dolazi iz istog područja ili iste države;

29) praktično slobodno od štetnih organizama (practically free from pests) znači da su štetni organizmi, osim karantinskih štetnih organizama, prisutni na bilju za sjetvu i sadnju i na niskom nivou, da bi se osigurao prihvatljiv kvalitet i upotrebljivost bilja;

30) procjena rizika od štetnih organizama je biološka, naučna i ekonomska ocjena dokaza da li neki štetni organizam treba staviti pod obaveznu kontrolu, kao i o obimu fitosanitarnih mjera koje će se preduzeti;

31) procedure verifikacije kontrole (control verification procedures) su uspostavljeni sistemi i postupci koje preduzima Uprava sa ciljem da se obezbjedi dosljedno i efikasno sprovođenje službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti;

32) profesionalni subjekti (professional operator) su fizička ili pravna lica profesionalno uključena i pravno odgovorna za jednu ili više aktivnosti u vezi sa biljem, biljnim proizvodima i drugim objektima, i to:

a) sadnju ili sjetvu;

b) oplemenjivanje;

c) proizvodnju, uključujući gajenje, umnožavanje i održavanje;

d) unošenje i premještanje na teritoriji i van teritorije Crne Gore;

e) stavljanje na tržište;

f) skladištenje, prikupljanje, otpremanje i preradu;

33) prostor za izolaciju (confinement facility) je prostor, osim karantinskih stanica, gdje se štetni organizmi, bilje, biljni proizvodi ili drugi objekti drže u uslovima izolacije;

34) registrovani subjekat (registered operator) je profesionalni subjekat registrovan u skladu sa ovim zakonom;

35) revizija (audit) je sistemsko i nezavisno ispitivanje kojim se utvrđuje da li su aktivnosti i rezultati tih aktivnosti u skladu sa planiranim mjerama i da li su te mjere djelotvorne za postizanje datih ciljeva;

36) rizik je funkcija vjerovatnoće neželjenog dejstva na zdravlje bilja i stepena ozbiljnosti tog dejstva kao posljedica neke opasnosti;

37) roba je svo bilje, biljni proizvodi i drugi objekti koji podliježu jednom ili većem broju pravila, u skladu sa ovim zakonom (u daljem tekstu: bilje, biljni proizvodi i drugi objekti);

38) sadnja ili sjetva (planting or sowing) je svaki postupak postavljanja bilja u supstrat za gajenje, uključujući kalemljenje ili druge postupke, kako bi se obezbjedili uslovi za njihov dalji rast, razmnožavanje ili umnožavanje;

39) sistem kontrole (control system) je sistem koji uključuje nadležne organe i resurse, uspostavljene strukture i procedure kako bi se obezbjedilo da se službene kontrole sprovode u skladu sa ovim zakonom;

40) sistemski pristup (system approach) znači integracija različitih mjera radi upravljanja rizikom, od kojih se najmanje dvije mjere zajedno primjenjuju i kojima se postiže odgovarajući nivo zaštite od karantinski štetnih organizama, karantinski štetnih organizama zaštićenih zona i regulisanih nekarantinski štetnih organizama;

41) službena potvrda (official attestation) je svaka oznaka, žig ili drugi oblik potvrde koju izdaju subjekti pod nadzorom nadležnog organa za zdravstvenu zaštitu bilja u okviru ciljanih službenih kontrola, ili koje izdaje nadležni organ za zdravstvenu zaštitu bilja, a koje garantuju usaglašenost sa jednim ili većim brojem zahtjeva utvrđenih pravilima za zdravstvenu zaštitu bilja;

42) službena sertifikacija (official certification) je postupak kojim nadležni organ za zdravstvenu zaštitu bilja izdaje garanciju o usaglašenosti sa jednim ili većim brojem zahtjeva utvrđenim pravilima u skladu sa ovim zakonom;

43) službeni sertifikat (official certificate) predstavlja papirni ili elektronski dokument potpisan od strane službenog lica za sertifikaciju, kojim se garantuje usaglašenost sa zahtjevima utvrđenim pravilima za zdravstvenu zaštitu bilja i može obuhvatati: fitosanitarni sertifikat (u daljem tekstu: fitosertifikat), fitosertifikat za reeksport, fitosanitarnu izjavu i slično;

44) službeno lice za sertifikaciju (certifying officer) je lice koje imenuje Uprava za potpisivanje službenih sertifikata ili drugo fizičko lice koje je Uprava ovlastila za potpisivanje službenih sertifikata u skladu sa pravilima utvrđenim za zdravstvenu zaštitu bilja;

45) službeno lice za zdravlje bilja (official plant health officer) je fizičko lice koje imenuje Uprava, kao svog zaposlenog ili u nekom drugom svojstvu i koje ima odgovarajuće kvalifikacije za sprovođenje službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti u skladu sa pravilima za zdravstvenu zaštitu bilja;

46) službeni pomoćnik (official auxiliary) je predstavnik nadležnog organa za zdravstvenu zaštitu bilja osposobljen za sprovođenje određenih zadataka službenih kontrola ili drugih službenih aktivnosti;

47) službeno zadržavanje (official detention) je postupak kojim Uprava obezbeđuje da se pošiljka koja podliježe službenim kontrolama ne premješta ili da se njom ne rukuje dok se ne donese odluka o njenom odredištu što obuhvata skladištenje od strane subjekta u skladu sa uputstvima i pod kontrolom organa uprave nadležnog za zdravstvenu zaštitu bilja i organa uprave nadležnog za carinske poslove;

48) subjekt (operator) je držalac bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata koji je pravno ili fizičko lice koje podliježe jednoj ili više obaveza iz oblasti zdravstvene zaštite bilja i službenih kontrola;

49) test je službeno ispitivanje, osim vizuelnog pregleda, radi utvrđivanja prisustva štetnog organizma i njegove identifikacije;

50) tranzit (transit) je premještanje pošiljke iz jedne države u drugu državu, pri čemu pošiljka prolazi preko teritorije Crne Gore i postupak se odvija pod carinskim nadzorom;

51) tretiranje (treatment) je postupak, službeni ili neslužbeni, kojim se štetni organizmi uništavaju, onesposobljavaju, uklanjaju, sterilišu ili kojim se bilje ili biljni proizvodi devitalizuju;

52) trgovinska jedinica (trade unit) je najmanja komercijalna ili druga upotrebljiva jedinica radi stavljanja na tržište, koja može biti dio partije ili cijela partija;

53) učestalost (incidence) znači proporcionalni udio ili broj jedinica u kojima je prisutan štetni organizam u uzorku, pošiljci, polju ili drugoj definisanoj populaciji;

54) ulaz ili ulazak u (entering or entry into) je unos/uvoz pošiljke na teritoriju Crne Gore iz drugih država.

Djelatnost zdravstvene zaštite bilja obavljaju:

1) nadležni organi državne uprave i organi uprave, službena lica za zdravlje bilja i službeno lice za sertifikaciju;

2) naučno-istraživačke ustanove koje imaju licencu (u daljem tekstu: ovlašćene ustanove) i koje ovlasti Uprava i delegirana tijela;

3) privredna društva i preduzetnici koji ispunjavaju uslove i koji su registrovani za vršenje stručnih i tehničkih poslova u sprovođenju određenih fitosanitarnih mjera, u skladu sa ovim zakonom i zakonom kojim se uređuju sredstva za zaštitu bilja (u daljem tekstu: pružaoci usluga) i koje ovlasti Uprava;

4) subjekti, registrovani subjekti, profesionalni subjekti, ovlašćeni subjekti.

(1) Uprava je nadležni organ za zdravstvenu zaštitu bilja u Crnoj Gori.

(2) Uprava obavlja upravne i sa njima povezane stručne poslove koji se odnose na:

1) usklađivanje, praćenje i izvršavanje poslova zdravstvene zaštite bilja;

2) predlaganje i sprovođenje fitosanitarnih mjera za sprečavanje, suzbijanje, iskorjenjivanje i obuzdavanje štetnih organizama i usklađivanje njihovog sprovođenja;

3) sprovođenje međunarodnih konvencija, ugovora i sporazuma iz oblasti zdravstvene zaštite bilja i razmjenu informacija sa organima državne uprave, organima uprave i drugim organizacijama, ustanovama, subjektima i drugim zainteresovanim licima koja obavljaju poslove zdravstvene zaštite bilja;

4) učešće u međunarodnim organima i organizacijama u oblasti zdravstvene zaštite bilja;

5) izvještavanje Vladi Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada) i Evropskoj komisiji o zdravstvenoj zaštiti bilja;

6) pripremanje izvještaja, analiza, informacija i drugih materijala u vezi sa pojavom i širenjem štetnih organizama, u skladu sa propisima, međunarodnim ugovorima i sporazumima iz oblasti zdravstvene zaštite bilja;

7) vršenje analize rizika (risk analysis) kao procesa koji se sastoji od procjene rizika, upravljanja rizikom i obavještavanja o riziku, radi postizanja visokog nivoa zaštite zdravlja bilja i životne sredine, osim u slučajevima kada to nije primjereno okolnostima ili prirodi mjere;

8) ocjenjivanje zdravstvenog stanja bilja u cilju utvrđivanja pojave i širenja štetnih organizama u državi i inostranstvu;

9) organizovanje sprovođenja višegodišnjeg i godišnjeg nadzora nad štetnim organizmima zasnovanog na analizi rizika prema godišnjem programu fitosanitarnih mjera;

10) laboratorijska ispitivanja bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata zbog dijagnostikovanja štetnih organizama;

11) izdavanje stručnih instrukcija i uputstava;

12) obavještavanje država izvoznica o presrijetanju i zadržavanju pošiljki bilja zbog sumnje na ili prisustvo karantinski štetnih organizama i/ili neispunjavanja propisanih fitosanitarnih zahtjeva i drugih neusaglašenosti;

13) ograničavanje ili zabranu uvoza u Crnu Goru ili tranzita pojedinog bilja, biljnih proizvoda i drugih objekata;

14) određivanje granice obilježenog područja;

15) pripremu, sprovođenje i praćenje programa fitosanitarnih mjera koje se preduzimaju radi sprečavanja unošenja i širenja štetnih organizama;

16) uspostavljanje i vođenje registra i evidencija;

17) nadzor nad vršenjem poslova ovlašćenih lica;

18) obavještavanje profesionalnih subjekata o prisustvu karantinski štetnog organizma, u slučaju službene potvrde njegovog prisustva, kao i o preduzetim mjerama ili mjerama koje se namjeravaju preduzeti;

19) izradu i ažuriranje javnosti dostupnu listu svih obavještenja zaprimljenih o novim organizmima štetnim za bilje u drugim državama, koji bi mogli predstavljati rizik za zdravlje bilja na području Crne Gore;

20) obavještavanje o pojavi, masovnoj pojavi i širenju štetnih organizama u Crnoj Gori, a naročito o prisustvu karantinski štetnih organizama za koje nije poznato da su prisutni na teritoriji Crne Gore ili dijelu teritorije, kao i o neposrednoj opasnosti;

21) obavještavanje javnosti o mjerama zdravstvene zaštite bilja koje treba da preduzmu relevantne kategorije profesionalnih subjekata ili druga lica, kao i izdavanje publikacija u vezi sa prioritetnim štetnim organizmima;

22) organizuje, koordinira i učestvuje u vježbama simulacije krizne situacije u vremenskim razmacima utvrđenim prema biologiji prioritetnog štetnog organizma ili više njih;

23) organizuje, učestvuje i koordinira u slučaju aktiviranja kriznog plana;

24) uspostavljanje i vođenje informacionog sistema u oblasti zdravstvene zaštite bilja;

25) obavljanje fitosanitarnih pregleda;

26) izdavanje fitosertifikata;

27) prati i priprema propise za izvršavanje ovog zakona;

28) obavještava Evropsku komisiju i države članice, nakon službene potvrde:

a) prisustva na svojoj teritoriji karantinski štetnog organizma za koji nije bilo poznato da je prisutan;

b) prisustva karantinski štetnog organizma u dijelu teritorije gdje ranije nije bio prisutan;

c) prisustva na teritoriji karantinski štetnog organizma u pošiljci bilja, biljnih proizvoda ili drugih objekata unesenih u, namijenjenih za unošenje u, ili premještenih unutar teritorije;

29) obavještava javnost o mjerama koje je preduzela ili namjerava preduzeti, kao i o svim mjerama koje treba da preduzmu relevantne kategorije profesionalnih subjekata ili druga lica u situacijama iz tačke 28 podtač. a i b ovog stava, kada je službeno potvrđeno prisustvo prioritetnog štetnog organizma;

30) vrši druge stručne i upravne poslove u skladu sa ovim zakonom i druge poslove utvrđene zakonom.

(1) Profesionalni subjekt je dužan da:

1) radi otkrivanja pojave i sprečavanja širenja štetnih organizama obavezno pregleda gajeno bilje na površinama na kojima ih uzgaja (njiva, plantaža, rasadnik, bašta, zatvoreni prostor i slično), samoniklo bilje, kao i biljne proizvode i druge objekte, bilo da je njihov vlasnik ili ih na drugi način upotrebljava i postupa sa njima;

2) o svim novim i neuobičajenim pojavama ili sumnjama o prisustvu karantinski štetnih organizama obavijesti nadležnog inspektora i Upravu;

3) bez odlaganja preduzme mjere koje odredi Uprava radi sprečavanja širenja, suzbijanja, mjere uklanjanje sa dotičnog bilja, biljnih proizvoda ili drugih objekata i prostora kada je to primjenjivo ili iskorjenjivanja štetnih organizama;

4) vodi evidenciju o preduzetim mjerama zaštite bilja.

(2) Izuzetno od stava 1 tačka 2 ovog člana, ako Upravi nije dostavljeno obavještenje u pisanom obliku, Uprava pojavu ili sumnju evidentira kroz službenu zabilješku i po potrebi može zatražiti dodatne informacije i/ili odlučiti da ovakvo obavještenje nije potrebno kada je već poznato da je određeni štetni organizam prisutan na određenom području.

(3) Ako subjekt iz stava 1 ne sprovede mjere iz stava 1 tačka 3 ovog člana, Uprava će o trošku subjekta sprovesti mjere.

(4) Način sprovođenja mjera o trošku subjekta iz stava 1 ovog člana propisuje Vlada.

(1) Uprava vrši nadzore nad karantinski štetnim organizmima, uključujući prioritetne karantinski štetne organizme i druge poslove od značaja za zdravstvenu zaštitu bilja sa programom fitosanitarnih mjera koji sadrži godišnje programe nadzora zasnovane na riziku, a u skladu sa višegodišnjim programima nadzora.

(2) Programi iz stava 1 ovog člana sprovode se radi:

- obezbjeđivanja stabilnog zdravstvenog stanja bilja na teritoriji Crne Gore;

- sprečavanja ili umanjivanja gubitaka u biljnoj proizvodnji i zaštite životne sredine;

- sprečavanja unošenja, širenja i iskorjenjivanje štetnih organizama;

- pravilnog, uspješnog i racionalnog sprovođenja fitosanitarnih mjera;

- prikupljanja i evidentiranja naučnih i tehničkih dokaza i drugih informacija iz člana 9 stav 8 ovog zakona; i

- upozoravanja subjekta o pojavi i primjeni propisanih mjera.

(3) Ovlašćene ustanove, pružaoci usluga, profesionalni i drugi subjekti, radi blagovremenog otkrivanja karantinski štetnih organizama dužni su vršiti nadzor i sarađivati na sprovođenju nadzora nad biljem, biljnim proizvodima i drugim objektima.

(4) O svim novim i neočekivanim pojavama štetnih organizama, kao i postojanju neposredne opasnosti od ulaska karantinski štetnih organizama, ovlašćene ustanove, pružaoci usluga, profesionalni i drugi subjekti koji po prirodi svog posla primijete ili posumnjaju na pojavu novih ili neočekivanih štetnih organizama bez odlaganja obavještavaju nadležnog inspektora i Upravu.

(5) Nadzori iz stava 1 ovog člana sprovode se tokom određenih vremenskih perioda na osnovu rizika pri čemu se provjerava prisustvo znakova ili simptoma:

- karantinski štetnog organizma, obavezno uključujući prioritetene štetne organizme;

- bilo kojeg štetnog organizma na koji se primjenjuju posebne mjere;

- bilo kojeg drugog štetnog organizma za koje je Uprava procjenila da predstavlja fitosanitarni rizik.

(6) Nadzori iz stava 1 ovog člana sprovode se u svim područjima u kojima nije bilo poznato prisustvo tog štetnog organizma.

(7) Nadzori iz stava 1 ovog člana ne moraju se sprovoditi za štetne organizme za koje je nedvosmisleno zaključeno da se ne mogu odomaćiti ili proširiti na teritoriji Crne Gore zbog ekološko-klimatskih uslova ili odsustva vrsta koje su im domaćini.

(8) Uprava nadzore iz stava 1 ovog člana dizajnira u odnosu na:

- rizik od pojave štetnog organizma na području obuhvaćenom nadzorom;

- vršenje najmanje vizuelnih pregleda, i po potrebi, uzorkovanja radi testiranja;

- na svim odgovarajućim lokacijama, a uključuje se i prostor, vozila, mašine i ambalažu koje koriste profesionalni i drugi subjekti;

- pouzdana naučna i tehnička načela i

- odgovarajuće vrijeme uzimajući u obzir mogućnost otkrivanja određenog štetnog organizma.

(9) Višegodišnji program nadzora iz stava 1 ovog člana donosi se na period od pet do deset godina i sadrži:

- poseban cilj svakog nadzora;

- obim svakog nadzora u pogledu područja na koje se odnosi i obuhvaćenog perioda, kao i ciljane štetne organizme, bilje i robu;

- metodologiju nadzora i upravljanje kvalitetom, uključujući opis postupaka za vizuelni pregled, uzorkovanje, sprovođenje testova i njihovo tehničko obrazloženje;

- vremenski raspored, učestalost i broj zakazanih vizuelnih pregleda, uzoraka i testova; i

- metode evidentiranja prikupljenih informacija i izvještavanja o njima.

(10) Uprava o rezultatima godišnjih nadzora izvještava organ državne uprave nadležan za poslove poljoprivrede (u daljem tekstu: Ministarstvo), do 30. aprila tekuće godine za prethodnu godinu i uključujući sljedeće informacije o nadzorima: lokacijama, štetnim organizmima i bilju, biljnim proizvodima i drugim objektima, broju izvršenih kontrola i broju uzetih uzoraka i nalazima za svaki štetni organizam posebno.

(11) Ministarstvo i pravna i fizička lica koja obavljaju poslove zdravstvene zaštite bilja u oblasti šumarstva dužni su da postupaju u skladu sa ovim zakonom i propisima iz oblasti šumarstva.

(12) Programi iz stava 1 ovog člana revidiraju se i ažuriraju na osnovu važećih pravila i fitosanitarne situacije predmetne teritorije.

(13) Za svaki prioritetni štetni organizam sprovodi se godišnji nadzor, a nadzori uključuju dovoljan broj vizuelnih pregleda, uzorkovanja i ispitivanja, u skladu sa specifičnostima svakog prioritetnog štetnog organizma, kako bi se, koliko je to moguće s obzirom na biologiju svakog prioritetnog štetnog organizma i ekoklimatske uslove, sa visokim stepenom pouzdanosti obezbijedila njihova pravovremena detekcija.

(14) Nadzori iz stava 13 ovog člana nijesu obavezni za štetne organizme za koje je nedvosmisleno zaključeno da se ne mogu odomaćiti ili širiti na teritoriji Crne Gore zbog njenih ekoklimatskih uslova ili zbog odsustva vrste domaćina.

(15) Program fitosanitarnih mjera koji sadrži godišnje programe nadzora i višegodišnji program nadzora iz stava 1 ovog člana koji naročito sadrži fitosanitarne mjere, nazive štetnih

organizama, bilje, biljne proizvode i druge objekte, nosioce poslova i potrebna finansijska sredstva, propisuje Ministarstvo.

(16) Obrazac izvještaja i način popunjavanja izvještaja iz stava 10 ovog člana propisuje Ministarstvo.

(1) Štetni organizmi razvrstavaju se u liste prema stepenu rizika za zdravlje bilja i biljnih proizvoda, kao i opstanku pojedinih biljnih vrsta i riziku nanošenja velikih ekonomskih šteta koje mogu prouzrokovati, kao i bilje, biljni proizvodi i drugi objekti i mjere, a koje se odnose na:

1) izraze koje se koriste i odgovarajuće propise;

2) karantinski štetne organizme sa EPPO kodovima, uključujući listu prioritetnih karantinskih štetnih organizama;

3) zaštićene zone i karantinski štetne organizme sa EPPO kodovima za zaštićene zone;

4) regulisane nekarantinski štetne organizme i određeno bilje za sjetvu i sadnju sa kategorijama i pragovima (thresholds) koji predstavljaju dozvoljeni procenat prisustva štetnog organizma;

5) mjere za sprečavanje prisustva regulisanih nekarantinski štetnih organizama određenog bilja za sjetvu i sadnju;

6) bilje, biljne proizvode i druge objekte sa carinskim tarifnim brojevima, čije je unošenje u Crnu Goru zabranjeno iz određenih država;

7) bilje, biljne proizvode i druge objekte, sa carinskim tarifnim brojevima, porijeklom iz određenih država sa posebnim zahtjevima za njihovo unošenje u Crnu Goru;

8) bilje, biljne proizvode i druge objekte, porijeklom iz Crne Gore sa posebnim zahtjevima za njihovo premještanje;

9) bilje, biljne proizvode i druge objekte, sa carinskim tarifnim brojevima, čije je unošenje zabranjeno u određene zaštićene zone Evropske unije;

10) bilje, biljne proizvode i druge objekte, sa carinskim tarifnim brojevima, sa posebnim zahtjevima za unošenje i premještanje u određene zaštićene zone Evropske unije;

11) bilje, biljne proizvode i druge objekte, sa carinskim tarifnim brojevima, za koje se zahtjeva ili ne zahtjeva fitosanitarni sertifikat prilikom unošenja u Crnu Goru;

12) bilje, biljne proizvode i druge objekte, sa carinskim tarifnim brojevima, za koje Evropska unija zahtjeva fitosertifikat za unošenje u zaštićene zone;

13) bilje, biljne proizvode i druge objekte, za koje se zahtijeva biljni pasoš za njihovo premještanje na teritoriji Crne Gore sa carinskim tarifnim brojevima;

14) bilje, biljne proizvode i druge objekte, sa carinskim tarifnim brojevima, za koje Evropska unija izdaje biljne pasoše za unošenje i premještanje za određena zatićena područja;

15) drugo bilje, biljne proizvode i druge objekte i/ili štetne organizme za koje se mogu propisati posebni postupci.

(2) Liste iz stava 1 ovog člana i člana 14 ovog zakona utvrđuje Uprava i objavljuje se u „Službenom listu Crne Gore".

(3) Sadržaj lista iz stava 1 ovog člana propisuje Ministarstvo.

(1) Štetni organizam je karantinski štetni organizam u odnosu na određenu teritoriju, ako ispunjava sve sljedeće kriterijume:

1) ako je njegov identitet utvrđen u skladu sa članom 10 stav 1 ovog zakona;

2) da nije prisutan na teritoriji ili ako je prisutan da nije široko rasprostranjen u skladu sa članom 10 stav 2 tač. 2 i 3 ovog zakona;

3) sposoban za unošenje, odomaćivanje i širenje unutar teritorije, ili, ako je prisutan na teritoriji, ali nije široko rasprostranjen, sposoban za unošenje, odomaćivanje i širenje unutar onih djelova teritorije gdje nije prisutan u skladu sa članom 10 stav 3 ovog zakona;

4) njegovo unošenje, odomaćivanje i širenje bi imalo, u skladu sa članom 10 stav 3 ovog zakona, neprihvatljiv ekonomski, ekološki ili društveni uticaj na tu teritoriju, ili, ako je prisutan ali nije široko rasprostranjen, na one djelove teritorije gdje nije prisutan; i

5) postoje izvodljive i efikasne mjere da se spriječi unošenje, odomaćivanje ili širenje unutar te teritorije i da se ublaže rizici i uticaji istog.

(2) Karantinski štetni organizam je karantinski štetni organizam Crne Gore ako je određena teritorija iz stava 1 ovog člana i ako je uključen u listu iz člana 8 stav 1 tačka 2 ovog zakona.

(3) Zabranjeno je unošenje, premještanje, držanje, razmnožavanje ili puštanje na teritoriju Crne Gore karantinskih štetnih organizama koji su razvrstani u liste iz člana 8 stav 1 tačka 2 ovog zakona.

(4) Prioritetni štetni organizmi su karantinski štetni organizmi sa najozbiljnijim ekonomskim, socijalnim ili uticajem na životnu sredinu i koji ispunjavaju sljedeće kriterijume ako:

1) oni ispunjavaju, u odnosu na teritoriju Crne Gore, jedan ili više uslova utvrđenih u članu 10 stav 2 ovog zakona;

2) njihov potencijalni ekonomski, ekološki ili društveni uticaj je najteži u odnosu na teritoriju Crne Gore, kako je utvrđeno u članu 11 ovog zakona;

3) oni su navedeni u listi u skladu sa članom 8 stav 1 tačka 2 ovog zakona.

(5) Ako Uprava sumnja da je karantinski štetni organizam ili štetni organizam na koji se primjenjuju posebne mjere prisutan na dijelu teritorije Crne Gore na kojem do tada nije bilo poznato prisustvo tog štetnog organizma, ili u pošiljci bilja, biljnih proizvoda ili drugih objekata koja je unesena ili se planira unijeti ili premještati na teritoriji Crne Gore, ili ako je Uprava zaprimila dokaze o njegovom prisustvu, odmah se preduzimaju potrebne mjere radi službenog potvrđivanja prisustva štetnog organizma.

(6) Službena potvrda is stava 5 ovog člana zasniva se na nalazu/dijagnozi službene laboratorije, koju je ovlastila Uprava u skladu sa ovim zakonom.

(7) Do službene potvrde prisustva štetnog organizma preduzimaju se fitosanitarne mjere radi uklanjanja rizika od širenja štetnog organizma.

(8) Sumnja ili dokazi iz stava 5 ovog člana mogu se zasnivati na bilo kojim informacijama u skladu sa ovim zakonom ili bilo kog drugog izvora.

(1) Kriterijumi za identifikaciju štetnih organizama koji se kvalifikuju kao karantinski štetni organizmi su:

1) identitet štetnog organizma:

a) taksonomski identitet štetnog organizma mora biti jasno definisan ili, alternativno, štetni organizam mora pokazivati konzistentne simptome i biti prenosiv;

b) taksonomski identitet štetnog organizma mora biti definisan na nivou vrste ili, alternativno, na višem ili nižem taksonomskom nivou, kada je taj taksonomski nivo naučno opravdan na osnovu njegove virulentnosti, raspona domaćina ili odnosa sa vektorima;

2) prisustvo štetnog organizma na predmetnoj teritoriji, pri čemu se primjenjuje jedan ili više sljedećih uslova:

a) štetni organizam nije poznat kao prisutan na predmetnoj teritoriji;

b) štetni organizam nije poznat kao prisutan na predmetnoj teritoriji, osim u njenom ograničenom dijelu;

c) štetni organizam nije poznat kao prisutan na predmetnoj teritoriji, osim u rijetkim, nepravilnim, izolovanim i sporadičnim slučajevima;

d) u slučaju iz podtač. b i c ove tačke štetni organizam se smatra da nije široko rasprostranjen.

3) sposobnost unosa, uspostavljanja i širenja štetnog organizma na predmetnoj teritoriji:

a) sposobnost unosa: štetni organizam se smatra sposobnim za unos na predmetnu teritoriju ili, ako je prisutan ali nije široko rasprostranjen, u dio te teritorije gdje je odsutan (relevantni dio ugroženog područja), bilo prirodnim širenjem, ili ako su ispunjeni svi sljedeći uslovi:

- povezan je, u pogledu biljaka, biljnih proizvoda ili drugih predmeta koji se unose na predmetnu teritoriju, s tim biljkama, biljnim proizvodima i predmetima na teritoriji iz koje potiču ili iz koje se unose;

- preživljava tokom transporta ili skladištenja;

- može biti prenesen na odgovarajućeg domaćina na predmetnoj teritoriji;

b) sposobnost uspostavljanja: štetni organizam se smatra sposobnim za uspostavljanje na predmetnoj teritoriji ili, ako je prisutan ali nije široko rasprostranjen, u dio te teritorije gdje je odsutan, ako su ispunjeni svi sljedeći uslovi:

- domaćini štetnog organizma i, kada je relevantno, vektori za njegov prenos su dostupni;

- odlučujući ekološki faktori su povoljni za štetni organizam i, kada je primjenjivo, njegov vektor, omogućavajući mu da preživi klimatske stresove i završi životni ciklus;

- poljoprivredne prakse i mjere kontrole primijenjene na toj teritoriji su povoljne;

- metode preživljavanja, reproduktivna strategija, genetska prilagodljivost štetnog organizma i njegova minimalna održiva populacija podržavaju njegovo uspostavljanje;

c) sposobnost širenja: štetni organizam se smatra sposobnim za teritorijalno širenje na predmetnoj teritoriji ili, ako je prisutan ali nije široko rasprostranjen, u dio te teritorije gdje je odsutan, ako je ispunjen jedan ili više sljedećih uslova:

- okruženje je pogodno za prirodno širenje štetnog organizma;

- barijere za prirodno širenje štetnog organizma su nedovoljne;

- roba ili transportna sredstva omogućavaju kretanje štetnog organizma;

- domaćini i, kada je relevantno, vektori štetnog organizma su prisutni;

- poljoprivredne prakse i mjere kontrole primijenjene na toj teritoriji su povoljne;

- prirodni neprijatelji i antagonisti štetnog organizma nijesu prisutni ili nijesu dovoljno sposobni da ga suzbiju;

(2) Potencijalni ekonomski, socijalni i ekološki uticaj kada unošenje, odomaćivanje i širenje štetnog organizma na predmetnoj teritoriji ili, ako je prisutan ali nije široko rasprostranjen, u dio te teritorije gdje je odsutan, mora imati neprihvatljiv ekonomski, socijalni i/ili ekološki uticaj na tu teritoriju ili njen dio, u odnosu na jedan ili više sljedećih aspekata:

1) gubici usjeva u pogledu prinosa i kvaliteta;

2) troškovi mjera kontrole;

3) troškovi ponovne sadnje i/ili gubici zbog potrebe uzgoja zamjenskih biljaka;

4) uticaj na postojeće proizvodne prakse;

5) uticaj na ulična stabla, parkove, prirodna i zasađena područja;

6) uticaj na autohtone biljke, biodiverzitet i usluge ekosistema;

7) uticaj na uspostavljanje, širenje i djelovanje drugih štetnih organizama, zbog sposobnosti relevantnog štetnog organizma da djeluje kao vektor za druge štetne organizme;

8) promjene u troškovima proizvođača ili zahtjevima za inputima, uključujući troškove kontrole, eradikacije i suzbijanja;

9) uticaj na profit proizvođača koji proizlazi iz promjena u kvalitetu, proizvodnim troškovima, prinosima ili cijenama;

10) promjene u domaćoj ili stranoj potražnji za proizvodom koje proizlaze iz promjena kvaliteta;

11) uticaj na domaća i izvozna tržišta i cijene, uključujući uticaj na pristup izvoznim tržištima i vjerovatnoću uvođenja fitosanitarnih ograničenja od strane trgovinskih partnera;

12) resursi potrebni za dodatna istraživanja i savjetovanje;

13) ekološki i drugi neželjeni efekti mjera kontrole;

14) uticaj na Natura 2000 ili druge zaštićene zone;

15) promjene u ekološkim procesima i strukturi, stabilnosti ili procesima ekosistema, uključujući dodatne efekte na biljne vrste, eroziju, promjene nivoa podzemnih voda, rizike od požara, kruženje hranjivih materija;

16) troškovi ekološke obnove i preventivnih mjera;

17) uticaj na sigurnost hrane i bezbjednost hrane;

18) uticaj na zaposlenost;

19) uticaj na kvalitet vode, rekreaciju, turizam, pejzažno nasljeđe, ispašu životinja, lov i ribolov.

Karantinski štetni organizmi smatraju se da imaju najteži ekonomski, socijalni ili ekološki uticaj na teritoriji Crne Gore ako njihovo unošenje, odomaćivanje i širenje ispunjava jedan ili više sljedećih kriterijuma:

1) ekonomski uticaj: štetni organizam ima potencijal da izazove velike gubitke u smislu direktnih i indirektnih efekata iz člana 10 stav 2 ovog zakona, na biljkama od značajne ekonomske vrijednosti na teritoriji Crne Gore, pri čemu biljke mogu biti i drveće koje nije u proizvodnji;

2) socijalni uticaj: štetni organizam ima potencijal da izazove jedan ili više sljedećih efekata:

- značajno smanjenje zaposlenosti u poljoprivrednom, hortikulturnom ili šumarskom sektoru ili u industrijama povezanim s tim sektorima, uključujući turizam i rekreaciju;

- značajne rizike po sigurnost hrane ili bezbjednost hrane;

- nestanak ili dugoročna, široko rasprostranjena oštećenja važnih vrsta drveća koje raste ili se uzgaja na teritoriji Crne Gore, ili vrsta drveća od velike važnosti za prirodno okruženje, kao i kulturno ili istorijsko nasljeđe Crne Gore;

3) ekološki uticaj: štetni organizam ima potencijal da izazove jedan ili više sljedećih efekata:

- značajne efekte na biodiverzitet i usluge ekosistema, uključujući efekte na vrste i staništa navedene u posebnim propisima koji uređuju očuvanje životne sredine i divlje faune i flore, kao i u posebnim propisima koji uređuju očuvanje divljih ptica;

- značajno i dugoročno povećanje upotrebe sredstava za zaštitu bilja na biljkama koje su predmet napada;

- nestanak ili dugoročna, široko rasprostranjena oštećenja važnih vrsta drveća koje raste ili se uzgaja na teritoriji Crne Gore, ili vrsta drveća od velike važnosti za prirodno okruženje, kao i kulturno ili istorijsko nasljeđe Crne Gore.

(1) Kriterijumi za preliminarnu procjenu radi identifikacije štetnih organizama koji se privremeno kvalifikuju kao karantinski štetni organizmi koji zahtijevaju privremene mjere, u skladu sa članom 20 stav 1 ovog zakona:

1) identitet štetnog organizma, pri čemu štetni organizam mora da ispunjava kriterijume iz člana 10 stav 1 ovog zakona;

2) prisustvo štetnog organizma na teritoriji Crne Gore, pri čemu štetni organizam ranije nije bio poznat kao prisutan na teritoriji Crne Gore, a na osnovu dostupnih informacija se smatra da ispunjava uslove iz člana 10 stav 2 tač. 2 ili 3 ovog zakona;

3) vjerovatnoća odomaćivanja i širenja štetnog organizma na teritoriji Crne Gore, ili na određenim djelovima teritorije Crne Gore gdje nije prisutan, pri čemu, na osnovu dostupnih informacija, štetni organizam ispunjava kriterijume iz člana 10 stav 2 tač. 2 i 3 ovog zakona u odnosu na teritoriju;

4) potencijalni ekonomski, socijalni i ekološki uticaj štetnog organizma:

- na osnovu dostupnih informacija, štetni organizam bi imao neprihvatljiv ekonomski, socijalni i/ili ekološki uticaj ako bi se uspostavio i proširio na toj teritoriji;

- uticaj obuhvata najmanje jedan ili više direktnih efekata iz člana 10 stav 2 tač. 1 do 7 ovog zakona.

(2) Kriterijumi za preliminarnu procjenu radi identifikacije štetnih organizama koji se privremeno kvalifikuju kao karantinski štetni organizmi koji zahtijevaju privremene mjere, u skladu sa članom 23 ovog zakona:

1) identitet štetnog organizma, pri čemu štetni organizam mora ispunjavati kriterijume iz člana 10 stav 1 ovog zakona;

2) prisustvo štetnog organizma na teritoriji, pri čemu štetni organizam ranije nije bio poznat kao prisutan, ili se smatra da ispunjava uslove iz člana 10 stav 2 tač. 2 i 3 ovog zakona;

3) vjerovatnoća odomaćivanja i širenja štetnog organizma na teritoriji Crne Gore, ili na određenim djelovima teritorije Crne Gore gdje nije prisutan, pri čemu, na osnovu dostupnih informacija, štetni organizam ispunjava kriterijume iz člana 10 stav 2 tač. 2 i 3 ovog zakona;

4) potencijalni ekonomski, socijalni i ekološki uticaj štetnog organizma, pri čemu, na osnovu dostupnih informacija, štetni organizam bi imao neprihvatljiv ekonomski, socijalni i/ili ekološki uticaj na teritoriji Crne Gore ako bi se uspostavio i proširio na toj teritoriji, a uticaj obuhvata najmanje jedan ili više direktnih efekata iz člana 10 stav 2 tač. 1 do 7 ovog zakona.

(1) Identitet štetnog organizma mora ispunjavati kriterijume iz člana 10 stav 1 ovog zakona.

(2) Vjerovatnoća širenja štetnog organizma na teritoriji Crne Gore, pri čemu se procjenjuje da se prenos štetnog organizma odvija prvenstveno putem određenog bilja za sadnju, a ne prirodnim širenjem ili premještanjem biljnih proizvoda ili drugih objekata, a ta procjena uključuje, kada je primjenjivo, sljedeće aspekte:

1) broj životnih ciklusa štetnog organizma na relevantnim domaćinima;

2) biologija, epidemiologija i sposobnost preživljavanja štetnog organizma;

3) mogući prirodni, ljudski posredni ili drugi putevi prenosa štetnog organizma na relevantnog domaćina i efikasnost tih puteva, uključujući mehanizme disperzije i brzinu širenja;

4) naknadna infestacija i prenos štetnog organizma sa relevantnog domaćina na drugo bilje i obratno;

5) klimatski faktori;

6) agrotehničke prakse prije i nakon žetve;

7) tipovi zemljišta;

8) osjetljivost relevantnog domaćina i odgovarajuće faze bilja domaćina;

9) prisustvo vektora za štetni organizam;

10) prisustvo prirodnih neprijatelja i antagonista štetnog organizma;

11) prisustvo drugih domaćina osjetljivih na štetni organizam;

12) rasprostranjenost štetnog organizma na teritoriji Crne Gore;

13) namjena korišćenja bilja.

(3) Potencijalni ekonomski, socijalni i ekološki uticaj štetnog organizma, pri čemu infestacije bilja za sadnju iz stava 2 ovog člana sa štetnim organizmom imaju neprihvatljiv ekonomski uticaj na namjenu tog bilja u odnosu na jedan ili više sljedećih aspekata:

1) gubici usjeva u pogledu prinosa i kvaliteta;

2) dodatni troškovi mjera kontrole;

3) dodatni troškovi žetve i klasiranja;

4) troškovi ponovne sadnje;

5) gubici zbog potrebe uzgoja zamjenskog bilja;

6) uticaj na postojeće proizvodne prakse;

7) uticaj na drugo bilje domaćine na mjestu proizvodnje;

8) uticaj na uspostavljanje, širenje i djelovanje drugih štetnih organizama zbog sposobnosti relevantnog štetnog organizma da djeluje kao vektor za te druge štetne organizme;

9) uticaj na troškove proizvođača ili zahtjeve za inputima, uključujući troškove kontrole, iskorjenjivanja i suzbijanja;

10) uticaj na profit proizvođača koji proizlazi iz promjena u proizvodnim troškovima, prinosima ili cijenama;

11) promjene u domaćoj ili stranoj potražnji za proizvodom koje proizlaze iz promjena kvaliteta;

12) uticaj na domaća i izvozna tržišta i cijene;

13) uticaj na zaposlenost.

(1) Štetni organizam je regulisani nekarantinski štetni organizam ako je uvršten na odgovarajuću listu iz člana 8 ovog zakona i ako ispunjava kriterijume iz stava 5 ovog člana, a naročito da:

1) ima utvrđen identitet u skladu sa članom 13 ovog zakona;

2) je prisutan na teritoriji Crne Gore;

3) nije karantinski štetni organizam ili štetni organizam na kojeg se primjenjuju posebne mjere;

4) se uglavnom prenosi preko određenog bilja za sadnju uz vjerovatnoću širenja štetnog organizma u skladu sa članom 13 stav 2 ovog zakona;

5) njegovo prisustvo na bilju za sadnju ima neprihvatljiv ekonomski uticaj u pogledu predviđene upotrebe bilja za sadnju u skladu sa članom 13 stav 3 ovog zakona;

6) su dostupne izvodljive i efikasne mjere za sprečavanje njegovog prisustva na bilju za sadnju koje se tiče;

7) su utvrđeni i posebnim propisima koji uređuju sjeme i sadni materijal.

(2) Regulisani nekarantinski štetni organizmi ne smiju se unositi niti premještati na području Crne Gore na određenom bilju za sjetvu i sadnju sa liste iz člana 8 stav 1 tačka 4 ovog zakona.

(3) Izuzetno od stava 2 ovog člana utvrđena zabrana ne primjenjuje se u slučajevima premještanja bilja za sjetvu i sadnju:

1) unutar prostora profesionalnog subjekta ili između njegovih prostora;

2) potrebno radi dezinfekcije.

(4) Zabrana iz stava 2 ovog člana ne primjenjuje se na regulisane nekarantinski štetne organizme koji su prisutni na bilju za sadnju i njihove izolate, a upotrebljavaju se u naučne ili obrazovne svrhe, za oglede, sortnu selekciju, oplemenjivanje ili izložbe u skladu sa članom 45 ovog zakona.

(5) Kriterijume za identifikaciju štetnih organizama koji ispunjavaju uslove da se klasifikuju kao regulisani nekarantinski štetni organizmi (koji nijesu karantinski) iz stava 1 ovog člana za determinaciju štetnog organizma kao nekarantinskog u skladu sa članom 13 ovog zakona propisuje Ministarstvo.