Law on organic production

Ovim zakonom uređuju se uslovi za organsku proizvodnju, označavanje i reklamiranje, stavljanje u promet, uvoz i izvoz, stručna kontrola i sertifikacija u organskoj proizvodnji, službene kontrole, kao i druga pitanja od značaja za organsku proizvodnju.

(1) Ovaj zakon primjenjuje se na poljoprivredne proizvode, uključujući proizvode akvakulture i proizvode pčelarstva, kao i proizvode koji su dobijeni od tih proizvoda, ako se proizvode, pripremaju, označavaju, distribuiraju, stavljaju u promet, uvoze u Crnu Goru ili izvoze iz Crne Gore, kao i na proizvode usko povezane sa poljoprivredom, a koji obuhvataju:

1) žive ili neprerađene poljoprivredne proizvode, uključujući sjeme i ostali biljni reproduktivni materijal;

2) prerađene proizvode koji se koriste kao hrana; i

3) hranu za životinje.

(2) Ovaj zakon primjenjuje se na privredno društvo, drugo pravno lice, preduzetnika i fizičko lice koji su uključeni u bilo koju fazu proizvodnje, prerade, odnosno distribucije proizvoda iz stava 1 ovog člana (u daljem tekstu: subjekti).

(3) Ovaj zakon ne primjenjuje se na hranu koja se priprema krajnjem potrošaču za direktnu konzumaciju u objektima javne ishrane kao što su restorani, kantine, škole, bolnice, kao i vozilima ili stalnim ili pokretnim štandovima.

Organska proizvodnja je proizvodnja proizvoda iz člana 2 stav 1 ovog zakona zasnovana na primjeni metoda organske proizvodnje u svim fazama proizvodnje, prerade i distribucije, kao i proizvodnja proizvoda u prelaznom periodu, u skladu sa ovim zakonom.

Ciljevi organske proizvodnje su:

1) doprinos zaštiti životne sredine i klime;

2) održavanje dugoročne plodnosti zemljišta;

3) doprinos smanjenju zagađenja životne sredine;

4) doprinos ispunjavanju visokih standarda dobrobiti životinja, a naročito specifičnih potreba životinja u zavisnosti od vrste kojoj pripadaju;

5) podsticanje kratkih lanaca distribucije i lokalne proizvodnje;

6) podsticanje očuvanja rijetkih i autohtonih rasa kojima prijeti izumiranje;

7) doprinos širenju ponude biljnog genetičkog materijala prilagođenog posebnim potrebama i ciljevima organske proizvodnje;

8) doprinos očuvanju visokog nivoa biodiverziteta, naročito korišćenjem raznovrsnog biljnog genetičkog materijala kao što je organski heterogeni materijal i sorte pogodne za organsku proizvodnju; i

9) podsticanje razvoja aktivnosti organske selekcije i oplemenjivanja radi jačanja ekonomske perspektive organskog sektora.

Organska proizvodnja je održiv sistem upravljanja zasnovan na sljedećim opštim načelima:

1) poštovanju prirodnih sistema i ciklusa i održavanju i poboljšanju stanja zemljišta, vode i vazduha, zdravlja bilja i životinja i njihove međusobne ravnoteže;

2) očuvanju elemenata prirodnog pejzaža kao što su lokaliteti prirodne baštine;

3) odgovornom korišćenju energije i prirodnih resursa, kao što su voda, zemljište, organske materije i vazduh;

4) proizvodnji visokokvalitetne hrane, proizvoda akvakulture i drugih poljoprivrednih proizvoda u skladu sa zahtjevima potrošača za proizvodima proizvedenim postupcima koji ne štete životnoj sredini, zdravlju ljudi, zdravlju bilja ili zdravlju i dobrobiti životinja;

5) obezbjeđivanju integriteta organske proizvodnje u svim fazama proizvodnje, prerade i distribucije hrane i hrane za životinje;

6) uspostavljanju odgovarajućih metoda upravljanja biološkim procesima zasnovanih na organskim sistemima i korišćenju prirodnih resursa koji:

- obuhvataju upotrebu živih organizama i drugih metoda proizvodnje (mehaničkih i sličnih);

- se zasnivaju na biljnoj i stočarskoj proizvodnji na zemljištu ili uzgoju u akvakulturi u skladu sa principima održive eksploatacije vodnih resursa;

- isključuju upotrebu genetički modifikovanih organizama (GMO), proizvoda proizvedenih od GMO ili proizvoda proizvedenih pomoću GMO, osim veterinarsko-medicinskih proizvoda; i

- se zasnivaju na procjeni rizika, a po potrebi i primjeni mjera predostrožnosti i preventivnih mjera;

7) ograničenju upotrebe eksternih inputa, osim kada su potrebni ili ne postoje odgovarajuće prakse i metode upravljanja iz tačke 6 ovog člana, a odnose se na:

- inpute iz organske proizvodnje, a u slučaju biljnog reproduktivnog materijala prioritet se daje sortama pogodnim za organsku proizvodnju;

- prirodne supstance ili supstance dobijene prirodnim putem; i

- spororastvorljiva mineralna đubriva;

8) prilagođavanju proizvodnog procesa uzimajući u obzir sanitarni status, regionalne razlike u ekološkoj ravnoteži, klimatske i lokalne uslove, faze razvoja i specifične proizvođačke prakse;

9) isključivanju iz cijelog lanca organske ishrane kloniranja životinja, gajenja životinja kod kojih je vještački izazvana poliploidija, kao i jonizujućeg zračenja; i

10) održavanju visokog nivoa dobrobiti životinja uz poštovanje specifičnih potreba vrsta.

Pored opštih načela iz člana 5 ovog zakona, organska proizvodnja u poljoprivrednim aktivnostima i akvakulturi zasniva se i na sljedećim posebnim načelima:

1) održavanju i unapređenju prirodne plodnosti zemljišta, stabilnosti zemljišta, zadržavanju vode u zemljištu i očuvanju biodiverziteta zemljišta, sprečavanju i suzbijanju gubitka organske materije zemljišta, sprečavanju sabijanja i erozije zemljišta, kao i ishrani bilja prvenstveno kroz zemljišni ekosistem;

2) ograničenju upotrebe neobnovljivih resursa i eksternih inputa na najmanju moguću mjeru;

3) reciklaži otpada i nusproizvoda biljnog i životinjskog porijekla kao inputa u biljnoj i stočarskoj proizvodnji;

4) održavanju zdravlja bilja preventivnim mjerama, naročito izborom odgovarajućih vrsta, sorti ili heterogenog materijala otpornog na štetne organizme, odgovarajućim plodoredom, mehaničkim i fizičkim metodama i zaštitom prirodnih neprijatelja i njihovim korišćenjem u suzbijanju štetnih organizama;

5) korišćenju sjemena i životinja sa visokim stepenom genetske raznovrsnosti, otpornosti na bolesti i visoke dugovječnosti;

6) prilikom odabira biljnih sorti uzimaju se u obzir specifičnosti određenih sistema organske proizvodnje, agronomske osobine, otpornost na štetne organizme, prilagođavanje različitim lokalnim klimatskim i zemljišnim uslovima, kao i poštovanje prirodnih barijera;

7) upotrebi organskog biljnog reproduktivnog materijala, kao što je biljni reproduktivni materijal porijeklom iz organskog heterogenog materijala i sorti pogodnih za organsku proizvodnju;

8) proizvodnji organskih sorti zasnovanoj na prirodnoj reproduktivnoj sposobnosti i u okvirima prirodnih barijera ukrštanja;

9) podsticanju poljoprivrednika da koriste biljni reproduktivni materijal dobijen sa sopstvenog poljoprivrednog gazdinstva, radi veće upotrebe genetičkih resursa prilagođenih na posebne uslove organske proizvodnje, ne dovodeći u pitanje primjenu posebnih propisa koji uređuju zaštitu biljnih sorti i listu poljoprivrednih usjeva na koju se odnosi ograničenje oplemenjivačkog prava;

10) prilikom odabira rasa životinja uzima se u obzir visok stepen genetičke raznovrsnosti, sposobnost životinja da se prilagode lokalnim uslovima, priplodnoj vrijednosti, dugovječnosti, vitalnosti i otpornosti na bolesti i druge zdravstvene probleme;

11) upotrebi praksi stočarske proizvodnje prilagođene lokaciji i zemljištu;

12) primjeni uzgojnih praksi koje jačaju imuni sistem i prirodnu odbranu od bolesti, uključujući redovno kretanje i pristup otvorenim površinama i pašnjacima;

13) ishrani životinja organskom hranom koja se sastoji od poljoprivrednih sastojaka dobijenih organskom proizvodnjom i od prirodnih materija koje nijesu poljoprivrednog porijekla;

14) proizvodnji proizvoda iz organske stočarske proizvodnje, odnosno životinja koje su tokom cijelog života od rođenja ili izlijeganja uzgajani na organskim poljoprivrednim gazdinstvima;

15) kontinuiranom održavanju zdravog vodnog okruženja i kvaliteta okolnih vodnih i kopnenih ekosistema;

16) ishrani vodenih organizama hranom za životinje dobijenom održivom ekspolatacijom ribolovnih resursa u skladu sa propisom kojim se uređuje ribarstvo ili organskom hranom za životinje sastavljenom od poljoprivrednih sastojaka iz organske proizvodnje, uključujući organsku akvakulturu i prirodne supstance koje nijesu poljoprivrednog porijekla;

17) izbjegavanju bilo kakvog ugrožavanja zaštićenih, ugroženih i rijetkih vrsta, a koje može uzrokovati organska proizvodnja.

Pored opštih načela iz člana 5 ovog zakona, prerada organske hrane zasniva se i na sljedećim posebnim načelima:

1) proizvodnji organske hrane od organskih poljoprivrednih sastojaka;

2) ograničenju upotrebe aditiva u hrani, sastojaka koji ne potiču iz organske proizvodnje sa pretežno tehnološkim i senzornim funkcijama, kao i mikronutrijenata i pomoćnih sredstava za preradu, na način da se koriste u najmanjoj mogućoj mjeri i samo ako postoji suštinska tehnološka potreba ili za određene prehrambene svrhe;

3) isključivanju supstanci i metoda prerade koje mogu da dovedu u zabludu u pogledu prave prirode proizvoda;

4) preradi organske hrane, po mogućnosti korišćenjem bioloških, mehaničkih i fizičkih metoda; i

5) isključivanju hrane koja sadrži ili se sastoji od sintetizovanih nanomaterijala.

Pored opštih načela iz člana 5 ovog zakona, prerada organske hrane za životinje zasniva se i na sljedećim posebnim načelima:

1) proizvodnji organske hrane za životinje od organskih hraniva;

2) ograničenju upotrebe aditiva u hrani za životinje za stočnu hranu i pomoćnih sredstava u preradi, na način da se koriste u najmanjoj mogućoj mjeri i ako postoji suštinska tehnološka ili zootehnička potreba ili za određene prehrambene svrhe;

3) isključivanju supstanci i metoda prerade koje mogu da dovedu u zabludu u pogledu prave prirode proizvoda; i

4) preradi organske hrane za životinje korišćenjem bioloških, mehaničkih i fizičkih metoda.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) organski proizvod je proizvod koji potiče iz organske proizvodnje i ne odnosi se na proizvod proizveden tokom prelaznog perioda, osim proizvoda lova divljih životinja ili ribolova;

2) poljoprivredna sirovina je poljoprivredni proizvod koji nije bio podvrgnut nijednom postupku konzerviranja ili prerade;

3) preventivne mjere su mjere koje subjekti preduzimaju u svakoj fazi proizvodnje, prerade i distribucije radi očuvanja biodiverziteta i kvaliteta zemljišta, sprečavanja i suzbijanja štetnih organizama, kao i mjere koje se preduzimaju radi izbjegavanja negativnih uticaja na životnu sredinu, zdravlje životinja i zdravlje bilja;

4) mjere predostrožnosti su mjere koje subjekti preduzimaju u svakoj fazi proizvodnje, prerade i distribucije radi sprečavanja kontaminacije proizvodima ili supstancama koje nijesu odobrene za upotrebu u organskoj proizvodnji kako bi se izbjeglo miješanje organskih proizvoda sa proizvodima koji nijesu iz organske proizvodnje u skladu sa ovim zakonom;

5) prelazni period je određeni vremenski period potreban za prelazak iz proizvodnje koja nije organska u organsku proizvodnju i u kojem se primjenjuju metode organske proizvodnje u skladu sa ovim zakonom;

6) proizvod iz prelaznog perioda je proizvod proizveden tokom prelaznog perioda;

7) poljoprivredno gazdinstvo (holding) su sve proizvodne jedinice pod jedinstvenim sistemom upravljanja za potrebe proizvodnje živih ili neprerađenih poljoprivrednih proizvoda, uključujući proizvode akvakulture i pčelarstva, proizvode iz člana 2 stav 1 ovog zakona, osim eteričnih ulja i kvasaca;

8) proizvodna jedinica je poljoprivredno gazdinstvo, uključujući prostore za primarnu proizvodnju, zemljišne parcele, pašnjake, površine na otvorenom, objekte i njihove djelove za smještaj životinja, košnice, ribnjake, sisteme za održavanje i mjesta za uzgoj algi ili životinja akvakulture, uzgojne jedinice, koncesiona područja priobalja ili morskog dna, kao i prostore za skladištenje usjeva, proizvode od tih usjeva, proizvode od algi, proizvode životinjskog porijekla, sirovine i druge djelove gazdinstva;

9) organska proizvodna jedinica je proizvodna jedinica kojom se upravlja u skladu sa zahtjevima u organskoj proizvodnji, osim one u prelaznom periodu;

10) proizvodna jedinica u prelaznom periodu je proizvodna jedinica u prelaznom periodu kojom se upravlja u skladu sa zahtjevima u organskoj proizvodnji i koja može uključivati zemljišne parcele ili drugu imovinu za koje prelazni period počinje u različitom vremenskom periodu;

11) bilje je živo bilje i biljni djelovi, uključujući svježe voće i povrće, kao i sjeme u skladu sa propisom kojim se uređuju sredstva za zaštitu bilja;

12) biljni reproduktivni materijal je bilje i svi djelovi bilja u bilo kojoj fazi rasta, uključujući sjeme, namijenjeni za proizvodnju poljoprivrednog bilja;

13) organski heterogeni materijal je grupa bilja u okviru jedne najniže poznate botaničke taksonomske jedinice koja:

- pokazuje zajedničke fenotipske karakteristike;

- se odlikuje visokim nivoom genetske i fenotipske raznolikosti između pojedinih reproduktivnih jedinica, pri čemu je biljna grupa predstavljena materijalom u cjelini, a ne malim brojem jedinica;

- nije sorta u skladu sa propisom kojim se uređuje zaštita biljnih sorti;

- nije mješavina sorti; i

- je proizvedena u skladu sa ovim zakonom;

14) organska sorta pogodna za organsku proizvodnju je skup bilja u okviru jedinstvene botaničke klasifikacije najniže poznate kategorije, koja, bez obzira da li su ispunjeni svi uslovi za priznavanje oplemenjivačkog prava u skladu sa propisom kojim se uređuje zaštita biljnih sorti treba da:

- posjeduje osobine karakteristične za određeni genotip ili kombinaciju genotipova;

- je različita od drugog skupa bilja najmanje po jednoj od karakterističnih osobina;

- se smatra jedinicom u pogledu sposobnosti za razmnožavanje u nepromijenjenom obliku i koja predstavlja jedinicu u odnosu na mogućnost sorte za razmnožavanje bez promjena;

- se odlikuje visokim nivoom genetske i fenotipske raznolikosti između pojedinih reproduktivnih jedinica; i

- je rezultat aktivnosti organskog oplemenjivanja (organic breeding activities), odnosno aktivnosti za proizvodnju organskih sorti pogodnih za organsku proizvodnju, pri čemu se aktivnosti organskog oplemenjivanja odvijaju u organskim uslovima i usmjerene su na povećanje genetičke raznolikosti, prirodnu reproduktivnu sposobnost, agronomske osobine, otpornost na štetne organizme i prilagođavanje na različite lokalne zemljišne i klimatske uslove;

15) generacija je grupa biljaka koje čine jedan stepen u liniji porijekla biljaka;

16) biljna proizvodnja je proizvodnja poljoprivrednih kultura, uključujući sakupljanje divljih biljnih proizvoda u komercijalne svrhe;

17) biljni proizvodi su proizvodi biljnog porijekla, neprerađeni ili jednostavno prerađeni (mljevenjem, sušenjem ili presovanjem), osim živog bilja i biljnih djelova, uključujući svježe voće i povrće, kao i sjeme u skladu sa propisom kojim se uređuje zdravstvena zaštita bilja;

18) štetni organizam (pest) je vrsta, soj ili biotip bilja, životinja i drugih patogenih organizama štetnih za bilje i biljne proizvode u skladu sa propisom kojim se uređuje zdravstvena zaštita bilja;

19) sredstvo za zaštitu bilja su aktivne supstance i preparati koji sadrže jednu ili više aktivnih supstanci u obliku u kojem se isporučuju krajnjem korisniku, u skladu sa propisom kojim se uređuju sredstva za zaštitu bilja, a koje:

- su namijenjene za zaštitu bilja ili biljnih proizvoda od štetnih organizama ili za sprečavanje njihovog djelovanja, osim ako se ovi proizvodi koriste u higijenske svrhe;

- utiču na životne procese bilja, kao što su supstance koje djeluju na rast, osim sredstava za ishranu bilja i biostimulatora;

- utiču na očuvanje biljnih proizvoda, kada su u pitanju supstance ili proizvodi koji nijesu regulisani propisima kojima se uređuju konzervansi; i

- su namijenjene za uništavanje neželjenog bilja ili djelova bilja, osim algi i osim ako se ti proizvodi ne primjenjuju na zemljištu ili vodi radi zaštite bilja;

20) stočarska proizvodnja (livestock production) je uzgoj domaćih ili pripitomljenih kopnenih životinja, uključujući i insekte;

21) akvakultura je uzgoj ili oplemenjivanje riba i drugih vodenih organizama korišćenjem tehnika za povećanje proizvodnje van prirodnih kapaciteta životne sredine, pri čemu su vodeni organizmi u vlasništvu fizičkog ili pravnog lica tokom svih faza uzgoja i izlova;

22) proizvodi akvakulture su vodeni organizmi u bilo kojoj fazi životnog ciklusa, a koji su rezultat bilo koje aktivnosti akvakulture ili proizvodi dobijeni od njih;

23) priprema je postupak konzerviranja ili prerade organskih proizvoda ili proizvoda iz prelaznog perioda, ili bilo koji drugi postupak na neprerađenom proizvodu bez promjene početnog proizvoda, kao što su klanje, rezanje, čišćenje ili mljevenje, kao i pakovanje, označavanje ili promjene na oznakama koje se odnose na organsku proizvodnju;

24) hrana je svaka supstanca ili proizvod, prerađen, djelimično prerađen ili neprerađen koji je namijenjen za ishranu ljudi ili se očekuje da će se koristiti za ishranu ljudi, u skladu sa propisom kojim se uređuje bezbjednost hrane;

25) hrana za životinje (feed or feedingstuff) je svaka supstanca ili proizvod, uključujući i dodatke hrani za životinje, aditive u hrani za životinje, bilo da je prerađena, djelimično prerađena ili neprerađena, a namijenjena je za peroralnu ishranu životinja, u skladu sa propisom kojim se uređuje bezbjednost hrane;

26) hraniva (feed materials) su proizvodi biljnog ili životinjskog porijekla koji služe za zadovoljenje hranidbenih potreba životinja u izvornom obliku, svježi, konzervirani ili dobijeni industrijskom preradom, organske ili neorganske supstance koje sadrže ili ne sadrže dodatke hrani za životinje, a namijenjene su za peroralnu ishranu životinja direktno ili nakon prerade za pripremu krmnih smješa ili kao nosači premiksa u skladu sa propisom kojim se uređuju bliži zahtjevi za stavljanje na tržište hrane za životinje;

27) stavljanje u promet (placing on the market) je posjedovanje organske hrane ili organske hrane za životinje u svrhu prodaje, uključujući i ponudu za prodaju ili drugi oblik prenosa sa ili bez naknade, kao i samu prodaju, distribuciju i druge oblike prenosa u skladu sa propisom kojim se uređuje bezbjednost hrane;

28) sljedljivost (traceability) je mogućnost praćenja hrane, hrane za životinje, životinja koje se koriste za proizvodnju hrane, sirovina ili supstanci koje su namijenjene za proizvodnju hrane ili se očekuje da će se koristiti u proizvodnji hrane ili hrane za životinje kroz sve faze proizvodnje, prerade i distribucije u skladu sa propisom kojim se uređuje bezbjednost hrane;

29) faza proizvodnje, prerade i distribucije (stages of production, processing and distribution) je svaka faza od primarne proizvodnje organskog proizvoda do njegovog skladištenja, prerade, prevoza i prodaje ili isporuke krajnjem potrošaču, uključujući, gdje je to primjenjivo, označavanje, uvoz, izvoz i aktivnosti povjerene podugovaračima;

30) sastojak je svaka supstanca ili proizvod, uključujući prehrambene arome, aditive u hrani, enzime i bilo koji sastavni dio složenog sastojka koji se koristi u proizvodnji ili pripremi organske hrane i koji se nalazi u gotovom proizvodu i u izmijenjenom obliku, osim rezidua, u skladu sa propisom kojim se uređuje informisanje potrošača o hrani;

31) označavanje je stavljanje slovnih oznaka, riječi, detalja, trgovačke oznake (trade mark), naziva robnih marki, slikovnih prikaza ili simbola koji se odnose na organski proizvod i koji se nalaze na pakovanju odnosno ambalaži, pratećem dokumentu, obavještenju, etiketi, alki ili privjesku koje prate organski proizvod ili se odnose na taj proizvod, ili se nalaze kao natpisi na transportnim sredstvima ili putokazima;

32) reklamiranje je svako predstavljanje proizvoda javnosti na bilo koji drugi način, osim označavanjem, koje ima za cilj da utiče na oblikovanje stavova, uvjerenja i ponašanja kako bi se direktno ili indirektno promovisala prodaja proizvoda;

33) genetički modifikovani organizam (GMO) je organizam, osim ljudskog bića, čiji je genetički materijal izmijenjen na način koji se ne pojavljuje prirodnim putem (parenjem ili rekombinacijom) u skladu sa propisom kojim se uređuju genetički modifikovani organizmi;

34) proizvod proizveden od GMO je proizvod koji je u potpunosti ili djelimično dobijen od genetički modifikovanih organizama, ali ne sadrži ili se ne sastoji od tih organizama;

35) proizvod proizveden pomoću GMO je proizvod dobijen korišćenjem genetički modifikovanog organizma kao posljednjeg živog organizma u procesu proizvodnje, ali ne sadrži ili se ne sastoji od tog organizma, niti je proizveden od tog organizma;

36) aditivi u hrani (food additive) su supstance koje se ne koriste kao hrana, bez obzira na hranljivu vrijednost i nijesu karakterističan sastojak hrane, a dodaju se hrani iz tehnoloških razloga u toku proizvodnje, prerade, pripreme, obrade, pakovanja, transporta ili čuvanja, tako da direktno ili indirektno, preko međuproizvoda postaju ili mogu da postanu sastojak hrane u skladu sa propisom kojime se uređuju aditivi;

37) aditivi u hrani za životinje (feed additives) su supstance, mikroorganizmi ili proizvodi, osim hraniva i premiksa, koji se dodaju hrani za životinje ili vodi radi: postizanja povoljnih uticaja na svojstva hrane za životinje i proizvoda životinjskog porijekla, uticaja na boju ukrasnih ribica i ptica, zadovoljavanja nutritivnih potreba životinja, povoljnog uticaja na životnu sredinu pri uzgoju životinja, povoljnog uticaja na uzgoj životinja, proizvodnost ili dobrobit životinja, a naročito na želudačno crijevnu floru ili probavu, ili kokcidiostatskog i histomonostatskog uticaja u skladu sa propisom kojim se uređuju aditivi u hrani za životinje;

38) sintetizovani nanomaterijal je svaki proizvedeni materijal koji ima jednu ili više dimenzija veličine od 100 nm ili manje ili koji se sastoji od diskretnih funkcionalnih djelova, iznutra ili na površini, od kojih mnogi imaju jednu ili više dimenzija veličine 100 nm ili manje, uključujući strukture, aglomerate ili agregate, koji mogu imati veličinu iznad 100 nm ali zadržavaju svojstva koja su karakteristična za nanoskalu u skladu sa propisom kojim se uređuje nova hrana koja se može koristiti i stavljati na tržište, a svojstva koja su karakteristična za nanoskalu su:

- ona koja se odnose na veliku specifičnu površinu razmatranih materijala; i/ili

- specifične fizičko-hemijske osobine koje se razlikuju od ne-nanoformnih osobina istog materijala;

39) ekvivalentnost je sposobnost dostizanja istih ciljeva i principa primjenom pravila koja obezbjeđuju isti nivo usaglašenosti;

40) pomoćno sredstvo u preradi je svaka supstanca koja:

- se ne koristi kao hrana;

- se koristi u procesu prerade sirovina, hrane ili sastojaka radi ispunjavanja tehnoloških potreba tokom proizvodnje, obrade ili prerade;

- se javlja kao rezultat nenamjerne, ali tehnološki neizbježne prisutnosti kao ostatak te supstance ili njenih derivata u gotovom proizvodu pod uslovom da ne predstavlja opasnost po zdravlje ljudi i da nema tehnološki efekat u gotovom proizvodu; i

- nema nepovoljan efekat na zdravlje životinja, ljudi ili na životnu sredinu i nema tehnološki uticaj na gotovu hranu za životinje, u skladu sa propisom kojim se uređuju aditivi koji se mogu koristiti u hrani i propisom kojim se uređuju dodaci hrani za životinje i premiksi koji se mogu stavljati na tržište;

41) prehrambeni enzim je proizvod dobijen od biljaka, životinja ili mikroorganizama ili od njihovih proizvoda, uključujući proizvod dobijen procesom fermentacije upotrebom mikroorganizama, a koji sadrži jedan ili više enzima koji mogu katalizirati specifičnu biohemijsku reakciju i dodaje se hrani za tehnološku namjenu u bilo kojoj fazi proizvodnje, prerade i distribucije u skladu sa propisom kojim se uređuju vrste prehrambenih enzima koji se mogu koristiti u hrani i uslovima za njihovo korišćenje;

42) priznata druga država je država koju je Crna Gora priznala trgovinskim sporazumom (bilateralnim ili multilateralnim) i koja ima sistem proizvodnje koji ispunjava iste ciljeve i načela primjenom pravila koja obezbjeđuju isti nivo garancije usaglašenosti kao u Crnoj Gori;

43) jonizujuće zračenje je prenos energije u obliku čestica ili elektromagnetnih talasa talasne dužine od 100 nanometara ili manje (frekvencije 3 × 1015 Hz ili veće) koji može direktno ili indirektno da proizvodi jone;

44) upakovana hrana je svaki pojedinačni proizvod koji se prezentuje krajnjem potrošaču i ugostiteljskim objektima i objektima javne ishrane, a koji se sastoji od hrane i pakovanja u kojem je hrana stavljena prije ponude za prodaju, bez obzira da li pakovanje u potpunosti ili djelimično zatvara hranu, a koje treba da obezbijedi da sadržaj ne može biti promijenjen bez otvaranja ili promjene pakovanja, osim hrane upakovane na prodajnom mjestu na zahtjev krajnjeg potrošača ili upakovane za direktnu prodaju, u skladu sa propisom kojim se uređuje informisanje potrošača o hrani;

45) neprerađeni proizvod (unprocessed product) je poljoprivredni proizvod koji nije bio podvrgnut postupku prerade, uključujući proizvod koji je podijeljen, razdvojen, odrezan, razrezan na komade, očišćen od kostiju, oguljen, usitnjen, isjeckan, očišćen, narezan, oljušten, samljeven, rashlađen, zamrznut, duboko zamrznut ili odmrznut, u skladu sa propisom kojim se uređuje higijena hrane;

46) prerađeni proizvod (processed product) je poljoprivredni proizvod koji je nastao preradom neprerađenog proizvoda, a može da sadrži i sastojke koji su potrebni za njegovu proizvodnju ili koji mu daju određena specifična svojstva, u skladu sa propisom kojim se uređuje higijena hrane;

47) prerada (processing) je zagrijavanje, dimljenje, soljenje, zrenje, sušenje, mariniranje, ekstrahovanje, presovanje ili kombinacija tih postupaka ili bilo koje djelovanje koje bitno mijenja početni proizvod, u skladu sa propisom kojim se uređuje higijena hrane;

48) revizija (audit) je sistematsko i nezavisno provjeravanje postupanja kojim se utvrđuje da li su postupanja i rezultati tog postupanja u skladu sa planiranim mjerama, da li se mjere sprovode efikasno i da li su odgovarajuće za postizanje ciljeva;

49) monitoring je sistematsko sprovođenje niza planiranih aktivnosti i ispitivanja radi dobijanja opšteg pregleda stanja i sprovođenja propisa o organskoj hrani;

50) integritet organskih proizvoda ili proizvoda iz prelaznog perioda znači da proizvod ne pokazuje neusaglašenost:

- u bilo kojoj fazi proizvodnje, prerade i distribucije koja utiče na karakteristike organskog proizvoda ili proizvoda iz prelaznog perioda; ili

- koja se ponavlja ili je namjerna;

51) pošiljka je određeni broj životinja ili količina robe obuhvaćena istim službenim sertifikatom, službenom potvrdom ili drugim dokumentom, a koja se prevozi istim prevoznim sredstvom i dolazi iz istog područja ili iste države;

52) elementarna nepogoda je događaj hidrometeorološkog, geološkog ili biološkog porijekla prouzrokovan djelovanjem prirodnih sila, kao što su: zemljotres, poplava, bujica, oluja, jake kiše, atmosferska pražnjenja, grad, suša, odron ili klizanje zemljišta, sniježni nanosi i lavina, požar, ekstremne temperature vazduha, zaleđivanje vodotoka, epidemija zaraznih bolesti i pojava štetočina i druge prirodne pojave koje mogu da ugroze zdravlje i život ljudi i pričine veću materijalnu štetu;

53) bolest životinja (animal disease) je klinička i/ili patološka manifestacija infekcije u skladu sa Zakonom o veterinarstvu i Pravilnikom o klasifikaciji zaraznih bolesti životinja, načinu prijavljivanja pojave odnosno sumnje i odjavljivanja zaraznih bolesti životinja;

54) incident u životnoj sredini predstavlja specifičnu pojavu zagađenja, kontaminacije ili degradacije kvaliteta životne sredine koja je povezana sa određenim događajem i ograničenog je geografskog obima, ali ne obuhvata opšte životne rizike koji nijesu povezani sa određenim događajem, kao što su klimatske promjene ili zagađenje atmosfere;

55) katastrofa je svaka prirodna nepogoda, požar, tehničko-tehnološka nesreća, hemijska, biološka, nuklearna i radiološka kontaminacija, posljedica nastala ratnim razaranjem i terorizmom, epidemija, epizootija i epifitotija koje veličinom ili intenzitetom ugrožavaju zdravlje i život ljudi ili izazivaju štetu na imovini veće vrijednosti i životnoj sredini, a čiji nastanak nije moguće spriječiti ili posljedice otkloniti redovnim djelovanjem nadležnih državnih organa i organa lokalne samouprave, na čijem području je događaj nastao u skladu sa propisom kojim se uređuje zaštita i spašavanje;

56) neusaglašenost je neusaglašenost sa ovim zakonom.

Poslove državne uprave u oblasti organske proizvodnje vrše:

- organ državne uprave nadležan za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu (u daljem tekstu: Ministarstvo); i

- organ uprave nadležan za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (u daljem tekstu: Uprava).

Ministarstvo:

1) kreira politiku organske proizvodnje;

2) ovlašćuje pravna lica za obavljanje stručne kontrole i sertifikacije organske proizvodnje (u daljem tekstu: kontrolno tijelo), kojima dodjeljuje posebne jedinstvene kontrolne brojeve;

3) uspostavlja i vodi Registar subjekata u organskoj proizvodnji;

4) vodi evidenciju i sačinjava Listu kontrolnih tijela;

5) sprovodi nadzor nad kontrolnim tijelima;

6) daje ovlašćenje službenim laboratorijama za obavljanje laboratorijskih analiza i ispitivanja uzoraka uzetih tokom stručne kontrole i sertifikacije, kao i tokom sprovođenja službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti;

7) vodi evidenciju i sačinjava Listu laboratorija koju objavljuje u „Službenom listu Crne Gore“;

8) donosi planove za upravljanje kriznim situacijama i u slučaju hitnosti, gdje je to primjenjivo, postupa po njima u skladu sa zakonima;

9) podnosi godišnje izvještaje Vladi Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada) i Evropskoj komisiji u skladu sa ovim zakonom;

10) sarađuje sa međunarodnim organizacijama i nadležnim organima drugih država u oblasti organske proizvodnje; i

11) vrši i druge poslove u skladu sa ovim zakonom.

Uprava:

1) priprema stručne osnove za donošenje propisa za izvršavanje ovog zakona;

2) sprovodi procedure i postupke radi obezbjeđivanja efikasnosti i pravilnog sprovođenja službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti;

3) sprovodi višegodišnji nacionalni plan kontrola za organsku proizvodnju u skladu sa ovim zakonom;

4) priprema i sprovodi procedure radi obezbjeđivanja nepristrasnosti, kvaliteta i konzistentnosti službenih kontrola;

5) priprema i sprovodi procedure radi obezbjeđenja da nadležni inspektori koji sprovode službene kontrole nijesu u konfliktu interesa;

6) sprovodi godišnje programe obuka za nadležne inspektore koji sprovode službene kontrole;

7) priprema program monitoringa organske proizvodnje u skladu sa ovim zakonom;

8) priprema godišnje izvještaje u skladu sa ovim zakonom;

9) sarađuje sa međunarodnim organizacijama i nadležnim organima drugih država u oblastima organske proizvodnje; i

10) vrši i druge poslove u skladu sa ovim zakonom.

(1) Subjekti koji proizvode organske proizvode moraju da ispunjavaju uslove za organsku proizvodnju i da poljoprivrednim gazdinstvom u organskoj proizvodnji upravljaju u skladu sa ovim zakonom.

(2) U organskoj proizvodnji mogu da se koriste samo proizvodi i supstance koji su odobreni u skladu sa čl. 26 i 27 ovog zakona i koji ispunjavaju uslove propisane zakonom kojim se uređuju sredstva za zaštitu bilja.

(3) U organskoj proizvodnji je dozvoljena i upotreba proizvoda i supstanci koji su registrovani i čija je upotreba dozvoljena i u konvencionalnoj proizvodnji, i to:

1) protektanata, sinergista i koformulanata kao komponenti sredstava za zaštitu bilja; i

2) pomoćnih sredstava (adjuvants) koja se miješaju sa sredstvima za zaštitu bilja.

(4) Zabranjena je upotreba jonizujućeg zračenja u obradi organske hrane ili hrane za životinje, kao i u obradi sirovina koje se koriste u organskoj hrani ili hrani za životinje.

(5) Zabranjena je upotreba kloniranih životinja i uzgoj životinja kod kojih je došlo do pojave vještački izazvane poliplodije.

(6) Preventivne mjere i mjere predostrožnosti primjenjuju se u svim fazama proizvodnje, prerade i distribucije.

(7) Izuzetno od stava 1 ovog člana poljoprivredno gazdinstvo se može podijeliti na odvojene proizvodne jedinice za organsku proizvodnju, proizvodnju u prelaznom periodu i proizvodnju koja nije organska, pod uslovom da su u proizvodnim jedinicama koje nijesu organske uključene:

1) različite vrste životinja; i

2) različite sorte bilja koje se lako mogu razlikovati.

(8) Iste vrste algi i životinja akvakulture mogu biti uključene u organsku i konvencionalnu proizvodnju, pod uslovom da je obezbijeđeno jasno razdvajanje između proizvodnih lokacija ili proizvodnih jedinica.

(9) Izuzetno od stava 7 tačka 2 ovog člana za višegodišnje zasade koji zahtijevaju period gajenja od najmanje tri godine mogu se uključiti različite sorte koje se ne mogu lako razlikovati ili iste sorte, pod uslovom da se ta proizvodnja nalazi u okviru plana za prelazni period, da prelazni period za posljednji dio te proizvodnje počne što je prije moguće i da se završi u roku od najviše pet godina, a subjekti su dužni da obavijeste Ministarstvo i kontrolno tijelo o:

1) početku žetve, odnosno berbe svakog od tih proizvoda najmanje 48 časova prije početka žetve, odnosno berbe;

2) tačnim količinama požnjevenih, odnosno ubranih proizvoda, kao i o preduzetim mjerama za razdvajanje proizvoda po završetku žetve, odnosno berbe;

3) planu za prelazni period i preduzetim mjerama radi obezbjeđivanja jasnog razdvajanja proizvoda, što utvrđuje kontrolno tijelo nakon početka plana prelaznog perioda.

(10) Uslovi koji se odnose na različite vrste životinja i sorte bilja iz stava 7 ovog člana ne primjenjuju se u slučaju istraživačkih i obrazovnih centara, rasadnika, oplemenjivača i proizvođača sjemena.

(11) U slučaju iz st. 7, 8 i 9 ovog člana subjekti i grupe subjekata dužni su da:

1) proizvode koji se koriste u organskim proizvodnim jedinicama i u proizvodnim jedinicama u prelaznom periodu drže odvojeno od proizvoda koji se koriste u proizvodnim jedinicama koje nijesu organske;

2) drže odvojeno jedne od drugih proizvode proizvedene na organskim proizvodnim jedinicama, proizvode proizvedene na jedinicama u prelaznom periodu i proizvode proizvedene na proizvodnim jedinicama koje nijesu organske; i

3) vode evidenciju koja dokazuje jasno razdvajanje proizvodnih jedinica i proizvoda.

(12) Bliže uslove za podjelu poljoprivrednog gazdinstva na organske proizvodne jedinice, proizvodne jedinice u prelaznom periodu i proizvodne jedinice koje nijesu organske propisuje Ministarstvo.