Zakon o potrošačkim kreditima

(1) Ovim zakonom uređuju se uslovi i način zaključivanja ugovora o potrošačkim kreditima (u daljem tekstu: ugovor o kreditu) i druga pitanja od značaja za potrošačko kreditiranje.

(2) Odredbe ovog zakona kojima se uređuje ugovor o kreditu primjenjuju se i na ugovor o potrošačkom stambenom kreditu (u daljem tekstu: ugovor o stambenom kreditu), ako ovim zakonom nije drugačije propisano.

(1) Ugovor o kreditu u smislu ovog zakona, je ugovor kojim davalac kredita (u daljem tekstu: kreditor) odobrava ili daje obećanje da će potrošaču odobriti kredit u formi odloženog plaćanja, zajma ili slične finansijske pogodbe, osim ugovora o trajnom pružanju usluge ili isporuke stvari iste vrste kada potrošač obročno plaća za te usluge ili stvari u periodu njihove isporuke.

(2) Ugovor o stambenom kreditu je ugovor o potrošačkom kreditu obezbijeđen hipotekom ili drugim sličnim sredstvom obezbjeđenja na stambenom objektu ili drugoj nepokretnosti potrošača (u daljem tekstu: nepokretnost) ili obezbijeđen pravom u vezi sa tom nepokretnošću kao i ugovor o kreditu čiji je cilj da se steknu ili zadrže imovinska prava nad zemljištem ili na postojećoj ili projektovanoj građevini.

(3) Potrošač, u smislu ovog zakona, je fizičko lice koje u transakcijama obuhvaćenim ovim zakonom djeluje u svrhe koje nijesu namijenjene njegovoj trgovinskoj, poslovnoj, zanatskoj ili profesionalnoj djelatnosti.

(4) Kreditor, u smislu ovog zakona, je svako lice koje odobrava ili obećava da će odobriti kredit u okviru svoje trgovinske, poslovne ili profesionalne djelatnosti.

(5) Kreditni posrednik, u smislu ovog zakona, je fizičko ili pravno lice, koje ne djeluje kao kreditor ili notar i koji u okviru svoje poslovne djelatnosti ili zanimanja uz naknadu u novcu ili u drugom dogovorenom finansijskom obliku predstavlja ili nudi ugovore o kreditu potrošačima, pomaže potrošačima preduzimanjem pripremnih radnji u vezi sa ugovorima o kreditu, ili zaključuje ugovore o kreditu sa potrošačima u ime kreditora.

(1) Povezani ugovor o kreditu, u smislu ovog zakona, je ugovor kojim se isključivo finansira ugovor o prodaji određenih stvari ili o pružanju određenih usluga i koji čine poslovnu cjelinu.

(2) Poslovna cjelina iz stava 1 ovog člana, postoji kada dobavljač stvari ili pružalac usluga sam finansira kredit za potrošača ili ako kredit finansira treća strana, kada kreditor koristi usluge dobavljača stvari ili pružaoca usluga u vezi sa zaključivanjem ili pripremom ugovora o kreditu, ili kada su u ugovoru o kreditu izričito navedene određene stvari ili pružanje određenih usluga.

(1) Ukupni troškovi kredita za potrošača su kamate, naknade, porezi i drugi troškovi koje je potrošač dužan da plati u vezi sa ugovorom o kreditu, uključujući trošak procjene vrijednosti nepokretnosti ako je ta procjena neophodna za odobravanje stambenog kredita, a koji su poznati kreditoru, osim troškova notara, kao i troškovi dodatnih usluga u vezi ugovora o kreditu, naročito premije osiguranja, ako je zaključivanje ugovora o pružanju dodatnih usluga uslov za odobravanje kredita odnosno odobravanje kredita u skladu sa tržišnim uslovima.

(2) Kamatna stopa je stopa izražena kao fiksni ili promjenljivi procenat koji se primjenjuje na godišnjem nivou na iznos dobijenog kredita.

(3) Fiksna kamatna stopa je kamatna stopa koju su kreditor i potrošač ugovorili za čitav period trajanja ugovora o kreditu ili više kamatnih stopa za određene periode, uz isključivo korišćenje određenog fiksnog procenta.

(4) Ako ugovorom o kreditu nijesu utvrđene sve kamatne stope za određene periode, kamatna stopa će se smatrati fiksnom samo za one periode za koje su ugovorom o kreditu visine kamatnih stopa određene u fiksnom procentu.

(1) Zabranjena je primjena praksi vezanja za sve finansijske usluge.

(2) Izuzetno od stava 1 ovog člana, kreditor može da zahtijeva od potrošača da:

1) ugovori odgovarajuću polisu osiguranja povezanu sa ugovorom o potrošačkom kreditu, pri čemu je kreditor dužan da prihvati polisu osiguranja od osiguravača koji se razlikuje od osiguravača čije polise uobičajeno prihvata, ako ta polisa ima isti nivo obezbjeđenja kao i polisa koju je predložio kreditor;

2) on, njegov supružnik, roditelj ili punoljetno dijete otvori ili održava ulog na štednju, čija je jedina svrha prikupljanje kapitala za otplatu kredita, održavanje kredita, objedinjavanje sredstava za dobijanje kredita ili pružanje dodatnog sredstva obezbjeđenja za kreditora u slučaju neispunjenja obaveze potrošača;

3) kupi ili drži polisu životnog osiguranja ili polisu dodatnog penzijskog osiguranja koja mu daje prihod za vrijeme ostvarivanja prava na penziju pri čemu taj prihod služi kao dodatno sredstvo obezbjeđenja za kreditora u slučaju neispunjenja obaveze potrošača, kao i za prikupljanje kapitala za otplatu kredita, održavanje kredita ili objedinjavanje sredstava za dobijanje kredita.

(3) Kreditor može da sprovodi praksu objedinjavanja usluga.

Na odnose potrošača ili drugog učesnika ugovora o kreditu i kreditora ili kreditnog posrednika, shodno se primjenjuju odredbe zakona kojim se uređuju zaštita potrošača, obligacioni odnosi, poslovanje kreditnih institucija, i poslovanje davalaca finansijskog lizinga i mikrokreditnih finansijskih institucija, ako ovim zakonom nije drugačije propisano.

(1) Ugovorna odredba kojom bi se potrošač odrekao prava koja mu pripadaju na osnovu ovog zakona ništava je.

(2) Odredbe ovog zakona kojima je potrošaču garantovana zaštita ne mogu se izbjegavati načinom formulisanja ugovora koji dovodi do gubitka te zaštite, naročito uključivanjem ugovora o kreditu koji su predmet uređenja ovog zakona u ugovore o kreditu čija bi priroda ili svrha omogućila izbjegavanje primjene ovog zakona.

(1) Ovaj zakon ne primjenjuje se na ugovore o:

1) zakupu ili lizingu, ako u glavnom ili posebnom ugovoru nije utvrđena obaveza kupovine predmeta ugovora, osim ako o otkupu predmeta ugovora jednostrano odlučuje kreditor, kao ni na ugovore u kojima nije ugovoreno sticanje prava otkupa predmeta ugovora, po ugovorenoj cijeni, u toku ili na kraju ugovorenog perioda;

2) kreditu u formi prekoračenja po računu kada se kredit mora otplatiti u roku od mjesec dana;

3) kreditu bez kamata i bez drugih naknada, kao i ugovore o kreditu koje je potrošač dužan da otplati u roku do tri mjeseca, a plaćaju samo troškove u iznosu do pet eura;

4) kreditu kojima poslodavac, kao sporednu djelatnost odnosno sindikalna organizacija odobrava kredit zaposlenima bez kamata ili po efektivnoj kamatnoj stopi nižoj od tržišnih;

5) kreditu koji se zaključuju sa investicionim društvima u skladu sa zakonom koji uređuje tržište kapitala ili sa kreditnim institucijama u skladu sa zakonom koji uređuje poslovanje tih institucija, a čija je svrha da se investitoru omogući da sprovede transakciju koja se odnosi na jedan ili više finansijskih instrumenata u skladu sa zakonom kojim se uređuje tržište kapitala, ako je investiciono društvo ili kreditna instuticija koja odobrava kredit jedna od ugovornih strana uključenih u transakciju;

6) kreditu koji se odnose na odlaganje plaćanja postojećeg duga, bez troškova, osim ako se radi o ugovorima koji su obezbijeđeni hipotekom ili drugim sličnim sredstvom obezbjeđenja na nepokretnosti ili obezbijeđen pravom u vezi sa nepokretnosti, i

7) kreditu obezbijeđene zalogom na pokretnim stvarima, ako je odgovornost potrošača ograničena na vrijednost založene pokretne stvari.

(2) Na ugovore o kreditu u formi dozvoljenog prekoračenja ako se kredit otplaćuje na zahtjev ili u roku do tri mjeseca ne primjenjuju se odredbe čl. 5, 12, 13, 14, člana 17 stav 1 tač. 4, 5 i 6 i stav 2, čl. 18 i 19, čl. 23 do 29, člana 32, člana 35 st. 3 i 7, čl. 37, 38, 39, 41, 42, 44, 45, 47 i 50 ovog zakona.

(3) Na ugovore o kreditu u formi prećutno prihvaćenog prekoračenja ne primjenjuju se odredbe čl. 5, 12, 13, 14, čl. 17 do 26, čl. 28 do 39 i čl. 41 do 49 ovog zakona.

(4) Na ugovore o kreditu koji uređuju mjere između kreditora i potrošača u pogledu odloženog plaćanja ili metoda otplate kada potrošač ne ispunjava obavezu plaćanja inicijalnog ugovora o kreditu ako je vjerovatno da bi te mjere spriječili mogućnost sudskog postupka zbog neplaćanja i ako potrošač time ne bi bio doveden u nepovoljnije uslove od uslova uređenih inicijalnim ugovorom o kreditu ne primjenjuju se odredbe čl. 12, 13, 14, 18, 19, 24, 26, 27, 28, 29, 30 i 32, člana 35 st. 1 i 2 i stav 3 tač. 11 i 12, tač. 14 do 25 i stav 5 i čl. 36, 39, 43, 45, 46 i 49 ovog zakona.

(5) Na ugovor o kreditu iz stava 4 ovog člana, koji se otplaćuje na zahtjev ili u roku do tri mjeseca, primjenjuje se samo odredba stava 2 ovog člana.

(6) Odredbe ovog zakona koje se odnose isključivo na ugovore o stambenom kreditu ne primjenjuju se na sljedeće ugovore o stambenom kreditu:

1) ugovore o kreditu uz otplatu kredita iz vrijednosti založene nepokretnosti prema kojima kreditor isplaćuje kredit uplatom paušalnog iznosa, obročnim plaćanjem ili na drugi način u zamjenu za iznos koji proizlazi iz buduće prodaje nepokretnosti ili prava koje se odnosi na nepokretnost, i neće tražiti otplatu kredita dok se ne dogodi jedan ili više određenih događaja u životu potrošača, osim ako potrošač ne ispunjava ugovorne obaveze što povjeriocu omogućava da raskine ugovor o kreditu;

2) ugovore o kreditu koji su rezultat sporazuma postignutog na sudu ili pred drugim tijelom određenim zakonom;

3) ugovore o kreditu za privremeno finansiranje (premošćavanje).

Propisi koje Centralna banka Crne Gore (u daljem tekstu: Centralna banka) donosi u skladu sa ovim zakonom primjenjuju se ne samo na kreditore i kreditne posrednike kojima izdaje dozvolu, odnosno odobrenje za rad, već i na druge kreditore i kreditne posrednike nad kojima nadzor sprovodi tržišna inspekcija, ako ovim zakonom nije drugačije propisano.

Izrazi koji se u ovom zakonu koriste za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) dozvoljeno prekoračenje je prekoračenje kojim kreditor koji je kreditna institucija na osnovu ugovora o otvaranju transakcionog računa zaključenog u pisanoj formi stavlja na raspolaganje potrošaču sredstva koja su veća od trenutnog stanja na transakcionom računu;

2) prećutno prihvaćeno prekoračenje je prekoračenje kojim kreditor koji je kreditna institucija stavlja na raspolaganje potrošaču sredstva koja su veća od trenutnog stanja na transakcionom računu ili od dozvoljenog prekoračenja;

3) ukupan iznos kredita je gornja granica kredita, odnosno ukupan iznos koji se potrošaču stavlja na raspolaganje na osnovu ugovora o kreditu;

4) ukupan iznos koji plaća potrošač je zbir ukupnog iznosa kredita i ukupnih troškova kredita iz člana 4 ovog zakona, a koji u slučaju ugovora o stambenom kreditu uključuje i trošak procjene vrijednosti nepokretnosti ako je ta procjena nužna za dobijanje kredita, osim troškova za prenos svojine nad nepokretnosti, kao i sve naknade koje je potrošač dužan da plati za nepoštovanje obaveza utvrđenih ugovorom o kreditu;

5) vezani kreditni posrednik je kreditni posrednik koji djeluje u ime i pod punom odgovornošću samo jednog kreditora, jedne grupe kreditora, ili više kreditora ili grupa kreditora koje ne predstavljaju većinu kreditora na tržištu Crne Gore;

6) imenovani predstavnik je fizičko ili pravno lice koje obavlja poslove kreditnog posrednika, i djeluje u ime i pod punom odgovornošću samo jednog kreditnog posrednika;

7) dodatna usluga je usluga koja se nudi potrošaču u vezi sa ugovorom o kreditu;

8) grupa kreditora je grupa kreditora koji se konsoliduju radi izrade konsolidovanih finansijskih izvještaja, u skladu sa zakonom kojim se uređuje revizija, odnosno računovodstvo;

9) osoblje podrazumijeva fizička lica koja rade za kreditora ili kreditnog posrednika koja su direktno angažovana na poslovima uređenim ovim zakonom ili koja su u kontaktu sa potrošačima radi obavljanja tih poslova, kao i lica koja direktno upravljaju radom tih lica ili vrše nadzor nad njihovim radom;

10) procjena kreditne sposobnosti je procjena vjerovatnoće ispunjavanja obaveze potrošača koja proizlazi iz ugovora o kreditu;

11) kredit za privremeno finansiranje (premošćavanje) je ugovor o kreditu na vrijeme koje nije određeno ili koji dospijeva na isplatu u roku od 12 mjeseci, a koji potrošač koristi kao privremeno rješenje za finansiranje tokom prelaska na drugi finansijski aranžman u vezi sa nepokretnošću;

12) jemstvo je posebna vrsta ugovora o kreditu koji služi kao obezbjeđenje za drugu, odvojenu i pomoćnu transakciju i prema kojem se glavnica obezbijeđena nepokretnošću povlači samo ako nastupi jedan ili više događaja navedenih u ugovoru;

13) praksa vezanja usluga je praksa nuđenja ili zaključivanja ugovora o kreditu u paketu sa drugim zasebnim finansijskim proizvodima ili uslugama kada ugovor o kreditu potrošaču nije dostupan zasebno;

14) praksa objedinjavanja usluga je praksa nuđenja ili zaključivanja ugovora o kreditu u paketu sa drugim zasebnim finansijskim proizvodima ili uslugama, ako je ugovor o kreditu potrošaču takođe dostupan zasebno, ali ne nužno pod istim uslovima kao kad je ponuđen u paketu sa dodatnim uslugama;

15) kredit u stranoj valuti je ugovor o kreditu u kojem je kredit u valuti različitoj od valute u kojoj potrošač stiče prihode ili drži sredstva iz koje kredit treba da se ispuni ili u valuti koja se razlikuje od valute države u kojoj potrošač ima prebivalište;

16) trajni medij je sredstvo koje omogućava potrošaču da sačuva podatke za ličnu upotrebu, na način da podaci ostanu dostupni za buduću upotrebu tokom vremena primjerenog svrsi informacije i koji omogućava nepromijenjenu reprodukciju sačuvanih podataka (papir, CD i DVD diskovi, USB fleš uređaji, memorijske kartice ili hard disk računara, elektronska pošta i dr.);

17) država članica je država članica Evropske unije i država potpisnica Ugovora o Evropskoj ekonomskoj zoni;

18) matična država članica je država članica u kojoj se nalazi registrovano sjedište kreditora ili kreditnog posrednika, ili, ako kreditor ili kreditni posrednik prema mjerodavnom pravu njihove države članice nemaju registrovano sjedište, država članica u kojoj se nalazi njihova uprava;

19) država članica domaćin je država članica koja nije matična država članica, u kojoj kreditor ili kreditni posrednik ima filijalu ili pruža usluge;

20) nadležno tijelo države članice je tijelo koje država članica imenuje kao nadležno za nadzor nad primjenom zakona kojim se uređuje potrošačko kreditiranje;

21) treća zemlja je strana država koja nije država članica Evropske unije i država članica do pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji;

22) drugi učesnik ugovora o kreditu je fizičko lice koje u ugovoru o kreditu ima svojstvo sudužnika, založnog dužnika, žiranta, odnosno jemca;

23) savjetodavna usluga je pružanje ličnih preporuka potrošaču u odnosu na jednu ili više transakcija koje se odnose na ugovor o kreditu i predstavlja aktivnost koja je odvojena od odobravanja kredita kao i od kreditnog posredovanja.

(1) Kreditor i kreditni posrednik dužni su da prilikom kreiranja kreditnih proizvoda, odobravanja, posredovanja ili pružanja savjetodavnih usluga povezanih sa ugovorom o kreditu i, prema potrebi, dodatnih usluga potrošačima, kao i prilikom ispunjavanja obaveza iz ugovora o kreditu, postupaju pošteno, pravedno, transparentno i profesionalno, uzimajući u obzir prava i interese potrošača.

(2) Kreditor i kreditni posrednik dužni su da odobravanje, posredovanje ili pružanje savjetodavnih usluga povezanih sa ugovorom o kreditu sprovode na osnovu informacija o okolnostima vezanim za potrošača i svim posebnim zahtjevima saopštenim od strane potrošača, kao i razumnim pretpostavkama o rizicima u odnosu na položaj potrošača tokom trajanja ugovora o kreditu.

(3) Prilikom pružanja savjetodavnih usluga, kreditor ili kreditni posrednik dužni su da pribave i uzmu u obzir informacije iz člana 29 stav 4 ovog zakona.

(4) Prilikom ugovaranja potrošačkog kredita, kreditor ne može da ugovara provizije za svoje osoblje ili kreditnog posrednika, a kreditni posrednik za svoje osoblje, na način koji je u suprotnosti sa pravilima poslovnog ponašanja iz stava 1 ovog člana.

(5) Kod pružanja savjetodavnih usluga struktura provizije za osoblje kreditora i kreditnog posrednika uključene u proces odobravanja kredita ne smije da dovodi u pitanje njihovo postupanje u najboljem interesu potrošača, niti da zavisi od ostvarenja ciljanih prihoda od prodaje.

(6) Kreditor je dužan da, u skladu sa svojom veličinom, unutrašnjom organizacijom i prirodom, obimom i složenošću poslova koje obavlja, prilikom izrade i primjene politike provizija za osoblje odgovorno za procjenu kreditne sposobnosti potrošača, obezbijedi da politika provizija bude:

1) dosljedna i da promoviše odgovarajuće i efikasno upravljanje rizicima, bez kreiranja rizika koji prelazi nivo rizika prihvatljivog za tog kreditora, i

2) usklađena sa poslovnom strategijom, ciljevima i dugoročnim interesima kreditora i da uključuje mjere za sprječavanje sukoba interesa, naročito vodeći računa da provizija ne zavisi od broja ili udjela odobrenih kreditnih zahtjeva.

(7) Bliži sadržaj zahtjeva u vezi provizija osoblja iz st. 4 do 6 ovog člana propisuje Centralna banka.

Kreditor i kreditni posrednik dužni su da učine dostupnim, na vidnom mjestu, u poslovnim prostorijama u kojima pružaju usluge potrošačima i na svojim internet stranicama, jasne i opšte informacije na crnogorskom jeziku o postupku odobravanja potrošačkog kredita, kao i da informišu potrošače o mogućnosti dobijanja savjeta u savjetovalištima za potrošače, ako su organizovana od strane organizacija potrošača ili jedinica lokalne samouprave.

(1) Osoblje koje na osnovu ovog zakona radi za kreditora i kreditnog posrednika na poslovima kreiranja, ponude ili odobravanja ugovora o kreditu i pružanja usluga kreditnog posredovanja ili pružanja savjetodavnih usluga mora da ispunjava uslove u pogledu odgovarajućeg nivoa znanja i stručnosti.

(2) Uslovi iz stava 1 ovog člana obuhvataju naročito odgovarajuće poznavanje:

1) ugovora o kreditu na koje se primjenjuju odredbe ovog zakona i dodatnih usluga koje se uobičajeno nude uz njih;

2) prava u vezi sa ugovorima o kreditima, naročito o zaštiti potrošača;

3) postupka kupovine nepokretnosti;

4) vrednovanja osiguranja;

5) organizacije i funkcionisanja katastra nepokretnosti;

6) tržišta u Crnoj Gori;

7) standarda poslovne etike, i

8) postupka procjene kreditne sposobnosti potrošača ili, prema potrebi, posjedovanje stručnosti u procjenjivanju kreditne sposobnosti potrošača.

(3) Pored uslova iz stava 2 ovog člana, osoblje iz stava 1 ovog člana treba da posjeduje odgovarajući nivo finansijske i ekonomske stručnosti.

(4) Odredbe st. 1 do 3 ovog člana, primjenjuju se i na kreditnu instituciju ili kreditnog posrednika iz države članice koja na teritoriji Crne Gore pruža svoje usluge preko filijale ili neposredno pruža svoje usluge.

(5) Bliže uslove u pogledu potrebnog znanja i stručnosti iz st. 2 i 3 ovog člana, naročito u vezi pojedinih vrsta ugovora o kreditu, odnosno kreditora ili kreditnih posrednika propisuje Centralna banka.