Zakon o tržištu kapitala

Ovim zakonom uređuju se: uslovi za osnivanje i rad tržišta kapitala; vrste finansijskih instrumenata; emisija hartija od vrijednosti; organizacija i poslovanje investicionih društava; regulisano tržište kapitala; sekundarno trgovanje hartijama od vrijednosti; registracija finansijskih instrumenata, poravnanje, saldiranje (namira) i registracija transakcija finansijskih instrumenata; objavljivanje finansijskih i drugih informacija i izvještavanje emitenata i drugih učesnika na tržištu kapitala; zabrana zloupotreba na tržištu kapitala; vrste i obim investicionih usluga i pomoćnih investicionih usluga; prava, obaveze i zaštita klijenata na tržištu kapitala; pravila transparentnosti pre-trgovanja i post-trgovanja; obaveze izvještavanja o transakcijama; pravila najboljeg izvršenja naloga; upravljanje sukobom interesa i ograničenje dodatnih podsticaja; algoritamsko trgovanje i sistematski internalizatori; uslovi pružanja investicionih usluga iz trećih zemalja; obaveze u vezi s upravljanjem proizvodima; standardi nadzora i saradnja s regulatornim organima, ovlašćenja, obaveze i postupanja Komisije za tržište kapitala Crne Gore, uključujući nadzorna ovlašćenja i alate za bonitetni nadzor investicionih društava i objavu u oblasti bonitetnih zahtjeva i nadzora investicionih društava.

Ovim zakonom uređuju se uslovi za osnivanje, licenciranje i poslovanje investicionih društava, tržišnih operatera, kao i uslovi pod kojima društva iz trećih zemalja mogu da pružaju investicione usluge u Crnoj Gori.

Regulisano tržište kapitala je multilateralni sistem kojim upravlja organizator tržišta, koji obezbjeđuje uslove za spajanje višestrukih interesa trećih lica za kupovinu i prodaju finansijskih instrumenata u okviru sistema i u skladu sa njegovim obavezujućim pravilima, na način koji dovodi do zaključenja ugovora u vezi sa finansijskim instrumentima koji su uključeni u trgovanje prema pravilima tog sistema, a koji posjeduje dozvolu za rad i koje posluje kontinuirano u skladu sa ovim zakonom.

Multilateralna trgovačka platforma (u daljem tekstu: MTP) je multilateralni sistem koji organizuje ili kojim upravlja organizator tržišta ili investiciono društvo, koji obezbjeđuje uslove za spajanje višestrukih interesa trećih lica za kupovinu i prodaju finansijskih instrumenata u okviru sistema i u skladu sa obavezujućim pravilima, na način koji dovodi do zaključenja ugovora u skladu sa ovim zakonom.

Organizovana trgovačka platforma (u daljem tekstu: OTP) je multilateralni sistem koji nije regulisano tržište ili MTP, u kojem višestruki interesi trećih strana za kupovinu i prodaju obveznica, strukturiranih finansijskih proizvoda, jedinica emisije gasa sa efektom staklene bašte ili derivata mogu biti u interakciji u okviru sistema, na način koji dovodi do zaključivanja ugovora u skladu sa ovim zakonom.

Vanberzansko tržište (u daljem tekstu: OTC) je sekundarno tržište za trgovanje finansijskim instrumentima, koje ne mora da ima organizatora tržišta i čiji sistem trgovanja podrazumijeva pregovaranje između prodavca i kupca finansijskih instrumenata u cilju zaključenja transakcije.

Organizator tržišta je lice ovlašćeno da upravlja poslovanjem regulisanog tržišta, a može biti i regulisano tržište.

Multilateralni sistem iz st. 1 do 3 ovog člana je svaki sistem ili platforma u okviru koje je omogućena interakcija višestrukih interesa trećih lica za kupovinu ili prodaju finansijskih instrumenata.

Finansijski instrumenti, u smislu ovog zakona, su:

1) prenosive hartije od vrijednosti, osim instrumenata plaćanja;

2) instrumenti tržišta novca, uključujući trezorske zapise, blagajničke zapise, komercijalne zapise i certifikate o depozitu, osim instrumenata plaćanja;

3) investicione jedinice, u smislu zakona kojim se uređuje osnivanje i poslovanje investicionih fondova i društava za upravljanje investicionim fondovima;

4) derivati koji obuhvataju:

a) opcije, fjučerse, svopove, kamatne forvarde i druge izvedene finansijske instrumente koji se odnose na hartije od vrijednosti, valute, kamatne stope ili kamatne prinose, jedinice emisije gasa sa efektom staklene bašte, kao i druge izvedene finansijske instrumente, finansijske indekse ili finansijske jedinice koje se mogu saldirati u gotovom novcu ili razmjenom;

b) opcije, fjučerse, svopove, kamatne forvarde i ostale izvedene finansijske instrumente koji se odnose na robu i koji se obavezno saldiraju u gotovom novcu ili mogu biti saldirani u gotovini na zahtjev jedne od ugovornih strana, iz razloga koji nijesu vezani za neizvršenje obaveza ili raskid ugovora;

c) opcije, fjučerse, svopove i druge izvedene finansijske ugovore koji se odnose na robu i mogu biti saldirani fizički, pod uslovom da se tom robom trguje na regulisanom tržištu i/ili MTP-u i/ili OTP-u, osim veleprodajnih energetskih proizvoda kojima se trguje na OTP-u koji moraju biti saldirani razmjenom;

d) opcije, fjučerse, svopove, forvarde i druge izvedene finansijske instrumente koji se odnose na robu i mogu biti saldirani fizički, na način koji nije predviđen u podtački c ove tačke, koji nijesu predviđeni za trgovanje i imaju karakteristike izvedenih finansijskih instrumenata;

e) izvedene finansijske instrumente za prenos kreditnog rizika;

f) finansijske ugovore o razlikama;

g) opcije, fjučerse, svopove, kamatne forvarde i druge izvedene finansijske instrumente koji se odnose na klimatske promjene, troškove prevoza, jedinice emisije gasa sa efektom staklene bašte ili stope inflacije ili drugu zvaničnu ekonomsku statistiku koja mora biti saldirana u gotovom novcu na zahtjev jedne od ugovornih strana koja nijesu povezani sa neizvršenjem obaveza ili raskidom ugovora, kao i druge izvedene finansijske ugovore koji se odnose na imovinu, prava, obaveze, indekse i druge jedinice mjere koje imaju karakteristike drugih izvedenih finansijskih instrumenata, kojima se trguje na regulisanom tržištu, MTP-u ili OTP-u;

5) jedinice emisije gasa sa efektom staklene bašte;

6) finansijske instrumente koji su emitovani korišćenjem tehnologije distribuiranog zapisa (DLT).

Prenosive hartije od vrijednosti su vrste hartija od vrijednosti koje su prenosive na tržištu kapitala, osim instrumenata plaćanja, kao što su:

1) akcije akcionarskog društva i druge hartije od vrijednosti koje predstavljaju udio u kapitalu ili članskim pravima u društvima ili drugim subjektima i potvrde o deponovanim akcijama;

2) obveznice i drugi oblici sekjuritizovanog duga, uključujući i potvrde o tim deponovanim hartijama od vrijednosti; i

3) druge hartije od vrijednosti koje daju pravo na sticanje ili prodaju prenosivih hartija od vrijednosti koje omogućavaju kupovinu ili prodaju ili isplatu u gotovom novcu, čiji iznos se utvrđuje upućivanjem na prenosive hartije od vrijednosti, valute, kamatne stope, prinose, robu, ili druge indekse ili jedinice.

Vlasničke hartije od vrijednosti su akcije i druge prenosive hartije od vrijednosti, ekvivalentne akcijama društva koje predstavljaju udio u kapitalu, kao i druge vrste prenosivih hartija od vrijednosti koje daju pravo njihovog sticanja na osnovu konverzije ili uživanja prava koja iz njih proizilaze, ako ih izdaje emitent osnovnih akcija ili lice koje pripada grupi tog emitenta.

Nevlasničke hartije od vrijednosti su sve hartije od vrijednosti koje nijesu vlasničke hartije od vrijednosti iz stava 2 ovog člana.

Dužničke hartije od vrijednosti su obveznice i drugi oblici prenosivih sekjuritizovanih dugova, osim hartija od vrijednosti koje su ekvivalentne akcijama i hartijama od vrijednosti koje, ako se konvertuju ili se ostvare glasačka prava iz razloga koja iz njih proizilaze, daju pravo na sticanje akcija ili hartija od vrijednosti istovjetnih akcijama.

Instrumenti tržišta novca su finansijski instrumenti kojima se uobičajeno trguje na tržištu novca kao što su kratkoročne državne obveznice, depozitne potvrde i komercijalni papiri, blagajnički zapisi, robne mjenice i sertifikati o depozitu i drugi kratkoročni dužnički instrumenti sa dospijećem do jedne godine, osim platnih instrumenata.

Udjeli u subjektima za zajednička ulaganja jesu prenosive hartije od vrijednosti koje izdaju subjekti za zajednička ulaganja, a koji vlasniku udjela daju pravo na proporcionalno učestvovanje u imovini i rezultatima ulaganja subjekta za zajednička ulaganja, u skladu s posebnim propisima kojima se uređuju UCITS fondovi i alternativni investicioni fondovi.

Udjeli u subjektima za zajednička ulaganja smatraju se finansijskim instrumentima u smislu člana 3 ovog zakona.

Derivati su finansijski instrumenti koji daju pravo na sticanje ili prodaju tih finansijskih instrumenata ili na osnovu kojih se može obavlja plaćanje u novcu, a čiji iznos se utvrđuje na osnovu finansijskih instrumenata, valuta, kamatnih stopa ili prinosa.

Robni derivati su finansijski instrumenti koji daju pravo na sticanje ili prodaju finansijskih instrumenata ili na osnovu kojih se može obavlja plaćanje u novcu, čiji se iznos utvrđuje na osnovu robe ili drugih indeksa odnosno mjernih veličina.

Strukturirani depozit je depozit koji u potpunosti dospijeva na naplatu po dospijeću, pod uslovima pod kojima se sve kamate ili premije isplaćuju ili podliježu riziku uzimajući u obzir:

1) indeks ili kombinaciju indeksa, isključujući depozite sa promjenljivom kamatnom stopom čiji je povrat neposredno povezan sa indeksom kamatne stope poput Euribora ili Libora;

2) finansijski instrument ili kombinaciju finansijskih instrumenata;

3) robu ili kombinaciju robe ili drugu materijalnu ili nematerijalnu imovinu; ili

4) devizni kurs ili kombinaciju deviznih kurseva.

Potvrde o deponovanim hartijama od vrijednosti su hartije od vrijednosti prenosive na tržištu kapitala i koje predstavljaju hartije od vrijednosti inostranog emitenta, a koje se mogu uključiti za trgovanje na regulisanom tržištu i kojima se može trgovati nezavisno od hartija od vrijednosti inostranog emitenta.

Strukturirani finansijski proizvod je hartija od vrijednosti koja je izdata radi obezbjeđenja i prenosa kreditnog rizika povezanog sa finansijskom imovinom, a koja emitentu hartije od vrijednosti omogućava redovne isplate u zavisnosti od novčanog toka proizašlog iz osnovne imovine.

Veleprodajni energetski proizvodi su ugovori i derivati bez obzira na mjesto, vrijeme i način trgovanja, i to:

1) ugovori o snabdijevanju električnom energijom ili prirodnim gasom;

2) derivati koji se odnose na električnu energiju ili prirodni gas;

3) ugovori koji se odnose na prenos električne energije ili transport prirodnog gasa; i

4) derivati koji se odnose na prenos električne energije ili transport prirodnog gasa.

Ugovori o snabdijevanju i distribuciji električne energije ili prirodnog gasa za potrebe krajnjih kupaca ne smatraju se veleprodajnim energetskim proizvodima iz stava 1 ovog člana, osim ugovora o snabdijevanju i distribuciji električne energije ili prirodnog gasa krajnjim kupcima sa kapacitetom potrošnje iznad 600 GWh godišnje.

Komisija za tržište kapitala sarađuje sa Evropskim nadzornim organom za hartije od vrijednosti i tržište kapitala i Komisijom za saradnju energetskih regulatora (ACER) u vezi sa transakcijama finansijskih instrumenata koji su povezani sa veleprodajnim energetskim proizvodima.

Poljoprivredni robni derivati su ugovori o derivatima koji se odnose na poljoprivredne proizvode.

Ugovori o energetskim derivatima su opcije, fjučersi, svopovi i drugi ugovori o derivatima koji se odnose na ugalj ili naftu, kojima se trguje na OTP-u i moraju se fizički namiriti.