Law on food safety

Radi obezbjeđivanja visokog nivoa zaštite života i zdravlja ljudi, životne sredine i interesa potrošača u vezi sa hranom uzimajući u obzir posebne razlike u ponudi hrane, uključujući tradicionalne proizvode uz istovremeno obezbjeđivanje efikasnog funkcionisanja unutrašnjeg tržišta, ovim zakonom propisuju se uslovi za bezbjednost hrane i hrane za životinje, obaveze i odgovornosti subjekata u poslovanju hranom i hranom za životinje kao i druga pitanja od značaja za bezbjednost hrane i hrane za životinje.

Ovim zakonom se utvrđuju zajednička načela i odgovornosti, sredstva za pružanje snažne naučne baze, efikasni organizacioni aranžmani i postupci koji podupiru donošenje odluka u pitanjima bezbjednosti hrane i hrane za životinje.

(1) Ovaj zakon primjenjuje se na sve faze proizvodnje, prerade i distribucije hrane i hrane za životinje.

(2) Ovaj zakon ne primjenjuje se na primarnu proizvodnju hrane u domaćinstvu za ličnu upotrebu ili za pripremu hrane u domaćinstvu, postupanje sa hranom ili njeno skladištenje za ličnu potrošnju.

(1) Hrana ili prehrambeni proizvod je svaka supstanca ili proizvod, prerađen, djelimično prerađen ili neprerađen koji je namijenjen za ishranu ljudi ili se može očekivati da će ga ljudi konzumirati.

(2) Hrana obuhvata i piće, žvakaće gume i svaku drugu supstancu, uključujući i vodu koja se namjenski ugrađuje u hranu tokom njene proizvodnje, pripreme ili obrade i koja ispunjava na kontrolnim tačkama propisane vrijednosti parametara za vodu u skladu sa posebnim zakonom o obezbjeđivanju zdravstveno ispravne vode za ljudsku upotrebu.

(3) Hrana ne obuhvata:

1) hranu za životinje;

2) žive životinje, osim ako su pripremljene za stavljanje na tržište za ishranu ljudi;

3) bilje prije žetve, berbe ili sakupljanja;

4) medicinske proizvode u skladu sa zakonom o ljekovima;

5) kozmetičke proizvode u skladu sa zakonom o kozmetičkim proizvodima;

6) duvan i duvanske proizvode u skladu sa zakonom o ograničavanju upotrebe duvanskih proizvoda;

7) narkotike ili psihotropne supstance u skladu sa Jedinstvenom Konvencijom Ujedinjenih nacija o narkoticima iz 1961. godine i Konvencijom Ujedinjenih nacija o psihotropnim supstancama iz 1971. godine;

8) rezidue i kontaminente;

9) medicinska sredstva u skladu sa zakonom o medicinskim sredstvima.

Izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeća značenja:

1) propisi o hrani (food law) su zakoni i drugi propisi koji uređuju pitanje hrane uopšteno, a naročito bezbjednost hrane i koji obuhvataju sve faze proizvodnje, prerade i distribucije hrane kao i hrane za životinje koja se proizvodi ili kojom se hrane životinje za proizvodnju hrane;

2) poslovanje hranom (food business) je svako poslovanje hranom, profitabilno ili neprofitabilno, javno ili privatno, koje obuhvata bilo koju aktivnost povezanu sa bilo kojom fazom proizvodnje, prerade i distribucije hrane;

3) subjekat u poslovanju hranom (food business operator) je pravno ili fizičko lice ili preduzetnik koje je odgovorno za obezbjeđivanje ispunjavanja zahtjeva propisa o hrani u okviru poslovanja hranom pod njegovom kontrolom;

4) hrana za životinje (feed or feedingstuff) je svaka supstanca ili proizvod, uključujući i dodatke hrani za životinje, aditive, bilo da je prerađena, djelimično prerađena ili neprerađena, a namijenjena je za ishranu životinja;

5) poslovanje hranom za životinje (feed business) je svako poslovanje hranom za životinje, profitabilno ili neprofitabilno, javno ili privatno, koje obuhvata bilo koju aktivnost proizvodnje, prerade, skladištenja, transporta ili distribucije hrane za životinje, uključujući i svakog proizvođača koji proizvodi, prerađuje ili skladišti hranu za životinje na sopstvenom gazdinstvu;

6) subjekat u poslovanju hranom za životinje (feed business operator) je pravno ili fizičko lice ili preduzetnik koje je odgovorno za obezbjeđivanje ispunjavanja zahtjeva propisa o hrani u okviru poslovanja hranom za životinje pod njegovom kontrolom;

7) maloprodaja (retail) je rukovanje odnosno postupanje hranom i/ili njena prerada i njeno skladištenje na mjestu prodaje ili isporuke krajnjem potrošaču a uključuje distributivne centre/terminale, snabdijevanje pripremljenom hranom (ketering), objekte javne ishrane (fabričke kantine i pripremu ili snabdijevanje hranom u javnim ustanovama), restorane i slične objekte u kojima se poslužuje hrana, prodavnice, supermarkete i veleprodajne objekte;

8) stavljanje na tržište (placing on the market) je posjedovanje hrane ili hrane za životinje u svrhu prodaje, uključujući i ponude za prodaju ili svaki drugi oblik prenosa uz ili bez naknade, kao i prodaju, distribuciju i drugi oblik prenosa;

9) rizik (risk) je odnos/funkcija vjerovatnoće za nastajanje štetnog uticaja na zdravlje i težine tog uticaja koji nastupa kao posljedica opasnosti;

10) analiza rizika (risk analysis) je proces koji se sastoji od tri međusobno povezane komponente: procjene rizika, upravljanja rizikom i komunikacije o riziku;

11) procjena rizika (risk assessment) je naučno zasnovan proces koji se sastoji od četiri koraka: identifikacija opasnosti, karakterizacija opasnosti, procjena izloženosti i karakterizacija rizika;

12) upravljanje rizikom (risk management) je proces, različit od procjene rizika, koji podrazumijeva odmjeravanje alternativa na nivou politika u konsultaciji sa zainteresiranim stranama, uzimajući u obzir procjenu rizika i druge legitimne faktore i po potrebi, odabir odgovarajućih opcija prevencije i kontrole;

13) komunikacija o riziku (risk communication) je interaktivna razmjena informacija i mišljenja kroz proces analize rizika, u vezi sa opasnostima i rizicima, faktorima povezanim sa rizikom i percepcije rizika, između procjenjivača rizika, lica koja upravljaju rizikom, potrošača, subjekata u poslovanju hranom i hranom za životinje, akademske zajednice i drugih zainteresovanih strana, uključujući objašnjenje nalaza procjene rizika i osnova za upravljanje rizikom;

14) opasnost (hazard) je biološki, hemijski ili fizički agens u hrani ili hrani za životinje ili stanje hrane ili hrane za životinje koji može izazvati štetni uticaj na zdravlje;

15) sljedljivost (traceability) je mogućnost praćenja hrane, hrane za životinje, životinje koja se koristi za proizvodnju hrane, sirovina ili supstanci koje su namijenjene ugrađivanju ili se očekuje da će biti ugrađene u hranu ili hranu za životinje kroz sve faze proizvodnje, prerade i distribucije;

16) faza proizvodnje, prerade i distribucije (stages of production, processing and distribution) je svaka faza, uključujući unos, počevši od primarne proizvodnje hrane i zaključno sa njenim skladištenjem, prevozom, prodajom ili isporukom krajnjem potrošaču, odnosno gdje je primjenljivo, unos, proizvodnju, manufakturnu izradu, skladištenje, prevoz, distribuciju, prodaju i snabdijevanje hranom za životinje;

17) primarna proizvodnja (primary production) je proizvodnja i uzgoj primarnih proizvoda uključujući žetvu, berbu i ubiranje plodova, mužu i uzgoj životinja prije klanja, uključujući i lov, ribolov i sakupljanje divljih plodova i bilja;

18) krajnji potrošač (final consumer) je krajnji konzument hrane koji tu hranu ne koristi ni u jednoj fazi poslovanja hranom;

19) objekat (establishment) je bilo koja jedinica koja posluje hranom;

20) službeni veterinar (official veterinarian) je veterinar kojeg imenuje nadležni organ za bezbjednost hrane životinjskog porijekla, hrane za životinje (u daljem tekstu: nadležni organ) kao svog zaposlenog ili u nekom drugom svojstvu i koji ima odgovarajuće kvalifikacije za sprovođenje službenih kontrola i drugih službenih aktivnosti u skladu sa zakonom o službenim kontrolama i ovim zakonom;

21) nadležni organ je nadležni organ Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (u daljem tekstu: nadležni organ) koji je odgovoran za obezbjeđivanje usaglašenosti sa zahtjevima utvrđenim ovim zakonom i propisima o hrani i koji je centralni organ i kontakt tačka sa Evropskom komisijom za oblast bezbjednosti hrane;

22) hrana sa tradicionalnim karakteristikama je hrana koja se u Crnoj Gori tradicionalno proizvodi i koja se:

a) istorijski prepoznaje kao tradicionalni proizvod, ili

b) proizvodi primjenom tradicionalnih metoda i postupaka, u skladu sa proizvođačkom specifikacijom tokom cijelog proizvodnog procesa ili određene faze procesa proizvodnje, ili

c) štiti kao tradicionalni prehrambeni proizvod u skladu sa posebnim propisom koji uređuje oznake garantovano tradicionalnih specijaliteta.

Poslove u oblasti bezbjednosti hrane, hrane za životinje i predmeta i materijala koji su namijenjeni da dolaze u kontakt sa hranom, vrše:

- organ državne uprave nadležan za bezbjednost hrane, hrane za životinje i predmeta i materijala koji su namijenjeni da dolaze u kontakt sa hranom (u daljem tekstu: Ministarstvo); i

- organ uprave nadležan za bezbjednost hrane, hrane za životinje i predmeta i materijala koji su namijenjeni da dolaze u kontakt sa hranom (u daljem tekstu: nadležni organ).

Ministarstvo:

1) donosi i predlaže politiku iz oblasti bezbjednosti hrane, hrane za životinje i predmeta i materijala koji su namijenjeni da dolaze u kontakt sa hranom;

2) donosi propise o hrani;

3) donosi krizni plan, određuje učesnike u sprovođenju plana i utvrđuje organizaciju i način koordinacije pri sprovođenju kriznog plana.

(1) Nadležni organ je odgovoran za sprovođenje i izvršavanje upravnih i sa njima povezanih stručnih poslova koji se odnose na:

1) učešće u izradi propisa o hrani za izvršavanje ovog zakona i posebnog propisa o službenim kontrolama;

2) planiranje, izradu i koordinaciju programa monitoringa u skladu sa propisima o hrani;

3) izradu opšteg kriznog plana upravljanja kriznom situacijom u oblasti bezbjednosti hrane i hrane za životinje i zakonom o službenim kontrolama;

4) pripremu i sprovođenje opšteg kriznog plana upravljanja kriznom situacijom u oblasti bezbjednosti hrane i hrane za životinje i zakonom o službenim kontrolama;

5) sprovođenje službenih kontrola u skladu sa ovim zakonom i zakonom o službenim kontrolama;

6) pripremu i koordinaciju u izradi Višegodišnjeg nacionalnog plana službenih kontrola (u daljem tekstu: VNPSK);

7) donošenje godišnjih planova kontrole iz oblasti bezbjednosti hrane, hrane za životinje i predmeta i materijala koji su namijenjeni da dolaze u kontakt sa hranom u skladu sa zakonom o službenim kontrolama;

8) izradu godišnjih planova i višegodišnjih izvještaja o sprovođenju VNPSK u skladu sa zakonom o službenim kontrolama;

9) odobravanje objekata za obavljanje djelatnosti proizvodnje, prerade i distribucije hrane i hrane za životinje u skladu sa propisima o hrani;

10) registraciju objekata za hranu, hranu za životinje, predmete i materijale koji su namijenjeni da dolaze u kontakt sa hranom u skladu sa propisima o hrani;

11) uspostavljanje i vođenje Centralnog registra odobrenih i registrovanih objekata;

12) organizaciju, koordinaciju i učešće u vježbama simulacije krizne situacije u određenim vremenskim intervalima;

13) organizaciju, koordinaciju i učešće u slučaju aktiviranja kriznog plana;

14) određivanje kontakt tačaka za RASSF i druge sistema u skladu sa zakonom o službenim kontrolama;

15) saradnju sa Evropskom komisijom; i

16) vršenje drugih stručnih i upravnih poslova u skladu sa zakonom o službenim kontrolama u oblastima utvrđenim propisima o hrani.

(2) Nadležni organ je centralni organ odgovoran za saradnju i komunikaciju sa Evropskom komisijom i drugim državama za oblast bezbjednosti hrane, hrane za životinje i predmeta i materijala koji su namijenjeni da dolaze u kontakt sa hranom.

(1) Radi obezbjeđivanja visokog nivoa zaštite zdravlja ljudi i efikasnog preduzimanja mjera radi sprečavanja posljedica koje mogu biti izazvane hranom ili hranom za životinje Vlada će donijeti bliže propise o:

- patogenim mikroorganizmima, mikroorganizmima koji nijesu patogeni i parazitima za koje je procjenom rizika utvrđen rizik za zdravlje ljudi, a koje sadrži hrana ili hrana za životinje i drugim posebnim mikrobiološkim kriterijumima;

- mjerama za sprečavanje trovanja ljudi hranom;

- mjerama za sprečavanje štetnog uticaja hrane na zdravlje ljudi i životinja kada je procjenom rizika utvrđeno da određena hrana ili hrana za životinje predstavlja rizik;

- kumulativnom toksičnom dejstvu koje potiče iz hrane ili hrane za životinje;

- hrani namijenjenoj pojedinim kategorijama potrošača sa posebnom zdravstvenom osjetljivošću i koja izaziva posljedice na zdravlje potrošača;

- stranim supstancama prisutnim u hrani i hrani za životinje ili za koje se sumnja da su prisutne u seriji i u ostatku serije hrane ili hrane za životinje;

- načinu sprečavanja stavljanja na tržište hrane i hrane za životinje koja nije prikladna za ishranu ljudi i životinja zbog sadržaja određenih kontaminenata;

- mjerama koje se preduzimaju za uklanjanje nedostataka radi uspostavljanja sistema bezbjednosti hrane i specifičnim zahtjevima za higijenu hrane i hrane za životinje u primarnoj proizvodnji ili nakon primarne proizvodnje;

- sprečavanju, uklanjanju ili smanjivanju rizika direktno ili indirektno preko životne sredine na prihvatljiv nivo, kojem su izloženi ljudi i životinje;

- uzročnicima koji mogu uzrokovati ozbiljna oboljenja kod ljudi konzumiranjem kontaminirane hrane ili hrane za životinje;

- mjerama za sprečavanje trihinele kod ljudi prilikom konzumiranja mesa domaćih svinja, divljih svinja, konja i drugih vrsta životinja koje su zaražene trihinelom i načinu uzorkovanja trupova i metodama za otkrivanje trihinele i određivanju statusa gazdinstva i uslove za uvoz mesa i drugih bolesti životinja koje se hranom prenose na ljude;

- uspostavljanju sledljivosti određene hrane ili hrane za životinje i mjerama za sprečavanje i upravljanje rizikom u skladu sa načelom predostrožnosti;

- zahtjevima za proizvode biljnog porijekla (klice), sljedljivost klica, sjemena namijenjenog proizvodnji klica i druge hrane;

- zahtjevima sljedljivosti za genetski modifikovanu hranu;

- načinu pokretanja postupaka i povlačenja hrane i hrane za životinje sa tržišta radi sprečavanja nepredviđenih nepovoljnih uticaja na zdravlje ljudi, zdravlje životinja ili okolinu, uključujući ekosisteme;

- zahtjevima za odsutnost ili smanjivanje prisutnosti glutena u hrani;

- zahtjevima za upotrebu u i na hrani, sastojaka hrane sa osobinama aroma;

- mjerama za sprečavanje i smanjivanje kontaminacije patulinom u sokovima od jabuke i soku od jabuke koji je sastojak drugih pića;

- načinu praćenja nivoa skrivenih (background levels) dioksina, dioksinima sličnim polihlorovanih bifenila (u daljem tekstu: PCB) i drugim PCB-a u hrani;

- određivanju maksimalno dozvoljenih količina kokcidiostatika ili histomonostatika u hrani koji su posljedica prenošenja tih supstanci u neciljanu hranu za životinje;

- otklanjanju potencijalnih opasnosti za zdravlje ljudi čiji uzrok može biti hrana i hrana za životinje.

(2) Ministarstvo propisuje bliže uslove za:

- hranu i hranu za životinje koja se uvozi ili podliježe jednom od carinskih postupaka (tranzit, carinsko skladištenje, unutrašnja proizvodnja, prerada pod carinskim nadzorom, privremeni uvoz);

- hranu koja služi za snabdijevanje posade i putnika u međunarodnim prevoznim sredstvima;

- hranu i hranu za životinje koja se naručuje poštom, telefonski ili putem interneta i isporučuje kupcu;

- hranu za životinje namijenjenu kućnim ljubimcima ili konjima i hranu koju nose putnici i posada međunarodnih prevoznih sredstava;

- pošiljke porijeklom iz Evropske unije koje se vraćaju iz neke treće zemlje;

- dokumentaciju koja mora pratiti pošiljke pri uzimanju uzoraka;

- obrasce sertifikata i uslove za izdavanje sertifikata određene hrane i hrane za životinje; i

- druge akte o mjerama za sprečavanje posljedica koje mogu biti izazvane hranom ili hranom za životinje.

(1) Zahtjevi utvrđeni u ovom poglavlju odnose se na sve faze proizvodnje, prerade i distribucije hrane, kao i na hranu za proizvodne životinje koje proizvode hranu ili kojom se hrane te životinje.

(2) Načela utvrđena u čl. 12 do 17 ovog zakona predstavljaju opšti okvir horizontalne prirode koji se treba slijediti pri preuzimanju mjera.

(1) Propisima o hrani obezbjeđuje se jedan ili više opštih ciljeva visokog nivoa zaštite života i zdravlja ljudi, zaštite interesa potrošača uključujući poštene prakse u trgovini hranom uzimajući u obzir tamo gdje je to moguće, zaštitu zdravlja i dobrobiti životinja, zdravlja bilja i zaštitu životne sredine.

(2) Propisi o hrani imaju za cilj obezbjeđivanje slobodnog kretanja hrane i hrane za životinje proizvedene ili stavljene na tržište u skladu sa opštim načelima i zahtjevima utvrđenim ovim poglavljem.

(3) Tamo gdje postoje međunarodni standardi ili je njihovo definisanje neizbježno, uzeće se u obzir pri razvoju ili prilagođavanju propisa o hrani, osim ako takvi standardi ili relevantni djelovi ne bi bili neefikasno ili neprikladno sredstvo za ispunjavanje legitimnih ciljeva propisa o hrani ili ako postoji naučno opravdanje ili ako bi rezultirali drugačijim nivoom zaštite od one koja je utvrđena kao prikladna u Crnoj Gori.

(1) Radi postizanja opšteg cilja, visokog nivoa zaštite zdravlja i života ljudi, propisi o hrani se zasnivaju na analizi rizika osim u slučajevima kada to nije primjereno okolnostima ili prirodi mjere.

(2) Procjena rizika zasniva se na dostupnim naučnim dokazima i obavlja se na nezavisan, objektivan i transparentan način.

(3) Upravljanje rizikom uzima u obzir rezultate procjena rizika a posebno mišljenja Evropske agencije za bezbjednost hrane (Europen Food safety autortes - EFSA), druge faktore od značaja za predmetno pitanje i načelo predostrožnosti kada su zahtjevi iz člana 13 stav 1 ovog zakona od posebnog značaja, kako bi se postigli opšti ciljevi propisa o hrani utvrđeni u članu 11 ovog zakona.

(4) Komunikacija o rizicima treba da obezbijedi ispunjavanje ciljeva i poštovanje opštih načela iz čl. 15 i 16 ovog zakona.

(5) Procjenu rizika iz stava 2 ovog člana mogu da vrše naučno-istraživačke ustanove za bezbjednost hrane koje ispunjavaju uslove u pogledu stručnog kadra i koje ovlasti Ministarstvo.

(6) Ako u Crnoj Gori ne postoje naučno-istraživačke ustanove koje ispunjavaju uslove iz stava 5 ovog člana nadležni organ može ovlastiti specijalizovanu instituciju države članice Evropske unije za procjenu rizika u hrani i hrani za životinje.

(7) Ustanove iz stava 5 ovog člana:

1) prikupljaju i analiziraju podatke radi karakterizacije i praćenja rizika koji imaju direktan ili indirektan uticaj na bezbjednost hrane ili hrane za životinje;

2) daju stručne savjete i naučnu podršku za unaprjeđenje bezbjednosti hrane ili hrane za životinje;

3) predlažu preduzimanje mjera za otklanjanje rizika od hrane ili hrane za životinje;

4) sarađuju sa nadležnim državnim organima i nadležnim organom u oblasti razmjene informacija;

5) daju predloge za obavještavanje, učešće javnosti i edukaciju o značaju bezbjednosti hrane ili hrane za životinje;

6) daju naučna mišljenja i pružaju naučnu i tehničku pomoć organima iz člana 6 ovog zakona u oblasti bezbjednosti hrane ili hrane za životinje, ishrane ljudi, stavljanja na tržište nove hrane, hrane za odojčad i malu djecu, hrane za posebne medicinske potrebe i hrane za zamjenu za cjelodnevnu ishranu pri redukcionoj dijeti, hrane za životinje za posebne nutritivne namjene i genetski modifikovane hrane i hrane za životinje, zdravlja i zaštite životinja i zdravlja bilja;

7) daju inicijativu za izmjene propisa o bezbjednosti hrane i hrane za životinje;

8) obavještavaju nadležni organ iz člana 8 ovog zakona o rezultatima izvršene procjene rizika.

(8) Bliže uslove u pogledu stručnog kadra iz stava 5 ovog člana propisuje Ministarstvo.

(1) U posebnim okolnostima, kada se na osnovu procjene dostupnih informacija utvrdi mogućnost štetnog djelovanja na zdravlje, ali i dalje postoje naučne nedoumice, mogu se preduzeti privremene mjere upravljanja rizikom potrebne za obezbjeđenje visokog nivoa

zaštite zdravlja do pribavljanja novih, pouzdanijih naučnih informacija potrebnih za sveobuhvatnu procjenu rizika.

(2) Mjere iz stava 1 ovog člana moraju biti proporcionalne i primjerene kako ne bi ograničavale trgovinu u mjeri većoj od potrebne, kako bi se postigao visoki nivo zaštite zdravlja, pri čemu se uzima u obzir tehnička i ekonomska izvodljivost i drugi opravdani faktori koji se smatraju naročito značajnim u razmatranom slučaju, a mjere se preispituju u razumnom vremenskom roku u zavisnosti od prirode utvrđenog rizika za život i zdravlje i vrste naučnih podataka potrebnih za razjašnjenje naučnih nedoumica i sprovođenje sveobuhvatne procjene rizika.

Cilj propisa o hrani je da se zaštite interesi potrošača i da se obezbijede uslovi da potrošači donose informisane odluke koje se odnose na hranu koju konzumiraju radi sprečavanja:

1) prevara ili prevencije obmanjujućih postupaka;

2) izmjena sastava hrane (falsifikovanje);

3) svih drugih postupaka koji mogu potrošače dovesti u zabludu.